सः व्यापारी सदा धान्य-शाक-तैल-नानाविध-वस्त्र-लोह-इक्षु-सम्भूत-द्रव्याणि विक्रयन्, नानाप्रकारैः उपायैः चान्यैः च निरन्तरं अष्टकोटि-स्वर्णराशिं सञ्चिनोति स्म। एवं सः अतिशय-धनाढ्यः अभवत्। परं कालान्तरे तस्य केशेषु पलितानि दृष्ट्वा, सः संसारस्य क्षणभङ्गुरतां मनसि चिन्तयामास। ततः सः तस्य धनस्य षष्ठांशेन धर्मकृत्यं चकार, विष्णोः देवालयं शिवस्य च गृहं निर्माणं कृतवान्। सागर-समानं महद् वापीं खनितवान्, अनेकेषु सरः-सरोवराणि अपि निर्मितवान्। वट-अश्वत्थ-अम्र-कदली-जम्बू-निम्बादि-वृक्षैः उपवनं समुपकल्पयत्, सुमनोहरं पुष्पोद्यानं च निर्मितवान्। सः व्यापारी प्रातः सूर्योदयात् सायं यावत् अन्न-पानीयं वितरति स्म। नगरस्य चतुःदिशं शोभनानि विश्रामगृहाणि निर्माय, सः सततं दानधर्मे प्रवृत्तः, शास्त्रविख्यातानि दानानि ददौ। जीवनकाले कृतपापानां प्रायश्चित्तं कृत्वा, सः सदा देवपूजायाम् अतिथिसत्कारे च रतः आसीत्। एवं तस्य जीवने द्वौ पुत्रौ जातौ – श्रीकुण्डलः विकुण्डलः च – प्रसिद्धनामानौ। पश्चात् सः गृहकार्यं तयोः शिरसि समर्प्य, वनं तपःकर्माय प्रययौ। तत्र सः वरदं प्रभुं गोविन्दं सम्यक् उपास्य, तपसा कृशदेहो वासुदेव-स्मरणे स्थितचित्तः, विष्णोः पदं प्राप्तवान्, यत्र गत्वा न शोचति कश्चन। ततः तस्यौ द्वौ पुत्रौ, धनसमृद्ध्या अहङ्कारयुक्तौ, युवानौ सुन्दराङ्गौ च, उच्छिष्टधनबलात् गर्वितौ अभवताम्। दुर्जनाचारिणौ, व्यसनासक्तौ, धर्मकर्मे अनादरिणौ, मातुः वृद्धजनानां च वचनानि न शृण्वन्तौ। पितुः सखीन् विरुद्ध्य, अधर्मनिष्ठौ, परदाररता, दुष्पन्थानुगामिनौ च। गीतवाद्यरता, वीणावंशीविनोदिनौ, शतशः वेश्याभिः परिवृत्य, गीतमुदिता विचरतः। स्तुतिप्रियौ, पूर्णोष्ठी-स्त्रीसंगिनौ, सुकल्पितवस्त्रधारिणौ, सुगन्धचन्दनलिप्ताङ्गौ, सुरभिपुष्पमालाविभूषितौ, कस्तूरीतिलकाङ्कितौ, नानारत्नाभरणोपेतौ, मुक्ताहारधारिणौ च। तदा तौ हस्त्यश्वरथसमूहेन क्रीडमानौ, मद्यपाननिरतानौ, परदाररागग्रस्तौ, पितुः धनं विनाशयन्तौ, सहस्रे लब्धे शतं वितरन्तौ, स्वगृहे रमणीयजीवने नित्यं संलग्नौ। एवं तयोः धनं व्यर्थव्ययेन व्ययितम् – वेश्याभ्यः, द्यूतकृद्भ्यः, नटैः, मल्लैः, चारैः, सूतैः च। तद् धनं अयोग्येभ्यः दत्तम्, शुष्के स्थले बीजवत् व्यर्थीकृतम्, योग्येभ्यः न दत्तम्, न ब्राह्मणमुखे समर्पितम्। तौ विष्णुं न पूजयामासतुः, सर्वपापहरं जगतां धारयितारं; अतः तयोः धनं शीघ्रं समाप्तम्। ततः तौ दुःखमग्नौ, दारिद्र्यपरमं प्राप्तवन्तौ, शोकमोहग्रस्तौ, क्षुधया क्लिश्यमानौ। गृहे स्थितयोः किंचित् खाद्यं नासीत्, सर्वे बान्धवाः मित्राणि सेवकाः अनुयायिनः च तौ परित्यक्तवन्तः। धनाभावे, तौ उपेक्षितौ, नगरवासिनां निन्दाविषयौ अभवताम्। अनन्तरं, तौ नगरे चौर्यं कर्तुं आरब्धवन्तौ। राजजनभीतौ, स्वनगरे त्यक्त्वा, वनं गत्वा, सर्वैः पीड्यमानौ निवसतुः। तौ मोहग्रस्तौ, तीक्ष्णविषबाणैः नानापक्षिणः, वराहमृगहरिणरुरून् च हत्वा, महाशक्तिमन्तौ, शरव्यूहमध्ये, मुद्गरधारिणौ, शशकशल्यकगोधाङ्कुसरिसृपादीन् च निपात्य, मांसभक्ष्येण पापं जीवनं कृतवन्तौ। एवं कदाचित् ज्येष्ठः पर्वतम् अगच्छत्, कनिष्ठः वनं प्रविष्टः। ज्येष्ठः व्याघ्रेण हतः, कनिष्ठः सर्पदंषेण, तयोः उभयोः तत्रैव तस्मिन्नेव दिने निधनम् अभवत्। ततः पापकर्मणा यमदूतैः बद्धौ, तौ यमलोकं नीतौ। तत्र आगत्य, यमस्य दूताः तयोः पापिनोः वृत्तान्तं निवेदयामासुः। "धर्मराज, एते द्वौ तव आज्ञया आनयितौ। किं कर्तव्यम्, आदेशं दातुम् अर्हसि?" इति। ततः चित्रगुप्तेन सह मन्त्रयित्वा, यमः दूतान् उवाच – "एकं तीव्रयातनायुक्ते नरके स्थापयत, वीराः।" "अन्यं स्वर्गे परमसुखविभूषिते स्थापयत।" इति मृत्योः शासनं श्रुत्वा, दूताः शीघ्रं तदनुष्ठानं कृतवन्तः। ज्येष्ठः भयानके रौरवनरके क्षिप्तः, नृपते। तदा मुख्यदूतः मधुरवचनं प्राह – "हे विकुण्डल, मया सह आगच्छ। अहं त्वां स्वर्गे स्थापयिष्यामि। स्वकृतैः कर्मभिः अर्जितं दिव्यं सुखं भोक्ष्यसे।" नारद उवाच – तदा सः हृष्टचित्तः, मार्गे दूतं पप्रच्छ, हृदि संशयं वहन्, महदाश्चर्यपूर्णः, मनसा चिन्तयन्, "कस्मात् मे स्वर्गफलम्?" इति। विकुण्डलः उवाच – "श्रेष्ठदूत, त्वां गुह्यं पृच्छामि। आवां समकुले जातौ, समकृतानि कर्माणि च कृतवन्तौ। दुर्मृत्युः अपि तुल्यः, यमः अपि समः दृष्टः। कथं मम ज्येष्ठभ्राता समकर्मा नरके क्षिप्तः?