स ऋषिः ब्राह्मणः, विस्मयविस्तृतनेत्रः, नृत्यं कर्तुं प्रारब्धवान् इति श्रूयते। तस्य नृत्यमानस्य तेजसा, स्थावरजङ्गमं सर्वम् आकृष्टम्, तद्वद् एव नृत्यं कर्तुं आरब्धम्। तदा, नृपते, ब्रह्मादयः देवाः तपसा समृद्धाः ऋषयः च, तं महर्षिं प्रति महादेवं प्रार्थयामासुः। ततः स देवः, तं ऋषिं प्रमोदवशात् नृत्यमानं दृष्ट्वा, स्थावराणां हितकाम्यया, तं वाक्यम् अभाषत— “महर्षे धर्मज्ञ, किमर्थं त्वं नृत्यसि? किम् अद्य तव प्रमोदय कारणम्?” इति। तदा स ऋषिः उवाच— “द्विजश्रेष्ठ ब्रह्मन्, पश्यसि किम्, मम व्रणात् ओषधिरसः स्रवति, अहं च धर्मतपस्याम् स्थितः। तद् दृष्ट्वा, अहं महाप्रीत्या नृत्यं कृतवान्।” तदा स भगवान् सस्मितम् उक्तवान्— “ब्राह्मण, अहम् अत्र किमपि आश्चर्यं न पश्यामि—माम् पश्य।” एवमुक्त्वा, तदा महादेवः, पापरहितः, स्वाङ्गुष्ठाग्रेण स्वकं अङ्गुष्ठं ताडितवान्। तस्मात् हिमसदृशः भस्मोत्पत्तिः अभवत्। तद् दृष्ट्वा, स ऋषिः लज्जया महेशस्य पादयोः पतितः। स उवाच— “नाहं कञ्चन देवम् रुद्रात् परं मन्ये। त्वं देवदानवसंसारशरणम्, त्रिशूलधारिन्, त्वया एतत् विश्वं सर्वं स्थावरजङ्गमं च निर्मितम्। युगान्ते सर्वे भवन्तः त्वयि एव प्रविशन्ति। देवाः अपि त्वां न सम्पूर्णम् वेदितुं शक्नुवन्ति—कथं तर्हि अहम्? त्वयि, सर्वेश, इन्द्रादयः देवाः दृश्यन्ते। त्वं सर्वलोकानां सृष्टिकर्ता च पालकः च सर्वदा। तव प्रसादात् देवाः अत्र निर्भयाः सन्तः मुदन्ति।” एवं महादेवं स्तुत्वा, स ऋषिः प्रणम्य ववन्दे— “महादेव, तव प्रसादेन मम तपः न नश्येत्।” तदा भगवान् तुष्टः तं ब्राह्मणं ऋषिं प्रति उवाच— “मम प्रसादात् तव तपः सहस्रगुणं वर्धिष्यते, महर्षे। अहम् अपि तव आश्रमे त्वया सह वत्स्यामि। ये सप्तसरस्वतीतीर्थे स्नात्वा मां पूजयन्ति, तेषां किंचिद् अपि दुर्लभं नास्ति इह वा परत्र। ते सरस्वतीलोकं अवाप्स्यन्ति—नात्र संशयः।” इति उक्त्वा, महादेवः तत्रैव अन्तर्धानं गतः। ततः, तत्रैव त्रिलोकेषु प्रसिद्धं औशनसाख्यं तीर्थं गन्तव्यम्, यत्र ब्रह्मादयः देवाः तपोनिधयः ऋषयः च स्थिताः। कार्त्तिकेयः अपि, भारत, त्रिसन्ध्यायाम्, भार्गवस्य स्नेहान्महत्त्वेन, तत्रैव स्थितवान्। तत्र कपालमोचनाख्यं पुण्यतीर्थं सर्वपापहरं, यत्र स्नानात् सर्वपापविमुक्तिः स्यात्। ततः अग्नितीर्थं गत्वा स्नातव्यं, तत्र स्नात्वा अग्निलोकः प्राप्यते, स्वकुलं च उद्ध्रियते। तत्रैव विश्वामित्रस्य पुण्यतीर्थं, यत्र स्नानात् ब्राह्मण्यं प्राप्यते। ब्रह्मयोनि नाम तीर्थं गत्वा, शुद्धचित्तः स्नात्वा, ब्रह्मलोकं प्राप्नोति, सप्तमं कुलं अपि शुद्धं भवति—नात्र संशयः। ततः, त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धं पुण्यतीर्थं गन्तव्यम्, पृथूदकाख्यं कार्तिकेयस्य, यत्र पितृदेवतापूजनाय स्नातव्यं। स्त्री वा पुरुषः वा, अज्ञानतः विज्ञानतः वा, यत् किञ्चित् अशुभं कर्म मानुषेण मनसा कृतम्, तत्र स्नानमात्रेण सर्वं नश्यति; अश्वमेधफलम् अपि स्वर्गं च प्राप्नोति। कुरुक्षेत्रं पुण्यतमं, तस्मात् पुण्यतरं सरस्वती, तस्याः तीर्थानि अपि पुण्यतराणि, तेषां मध्ये पृथूदकं श्रेष्ठम्। यः पृथूदके देहम् उत्सृजति, जपपरायणः, स पुनर्जन्म न प्राप्नोति। एष धर्मः सनत्कुमारव्यासाभ्यां गीतः, वेदेषु प्रतिष्ठितः—पृथूदकं गन्तव्यम्। न पृथूदकात् पुण्यतरं किञ्चन तीर्थं अस्ति—एष धर्मः शुद्धः, पावनः, संशुद्धिकरः। तत्र, पापिनः अपि स्नानात् स्वर्गं यान्ति; अतः पृथूदकं श्रेष्ठं इति विद्वांसः उक्तवन्तः। तत्रैव, भारतश्रेष्ठ, मधुस्रवा नाम तीर्थं, यत्र स्नानात् सहस्रगवदानफलम् लभ्यते। ततः, देवीतीर्थं, सरस्वत्या अरुणया च सङ्गमं गन्तव्यम्। तत्र त्रिरात्रोपवासं कृत्वा स्नात्वा, ब्रह्महत्या पापात् विमुक्तिः, अग्निष्टोमातिरात्रयोः च फलम् लभ्यते। सप्तमं कुलं अपि शुद्ध्यति—नात्र संशयः। तत्रैव, कुरुनन्दन, अवकीर्णाख्यं तीर्थं अपि अस्ति। पुरा, ब्राह्मणानां कृते दयया, तद् कुशैः कृतं, व्रतेन दीक्षया वा उपवासेन वा द्विजः तत्र गन्तुं शक्नोति। विधिनाऽनुष्ठितमन्त्रयुक्तः ब्राह्मणः नूनं भवति; अपि तु मन्त्रविना अपि, स्नानमात्रेण, व्रतान्वितः ब्राह्मणः सिद्धिं लभते—एष इतिहासः प्राचीनः। चतुर्षु समुद्रेषु अपि, कुशैः तत्र आहूताः इति श्रूयते। एवं, महर्षेः अद्भुतनर्तनं, महादेवस्य अनुग्रहः, तथा पुण्यतीर्थानां माहात्म्यं च, शुभफलदं पावनं च श्रुत्वा, धर्मनिष्ठः जनः पुण्याय समाश्रयेत।