सा कन्यकाः स्वल्पं स्वल्पं समागताः, परस्परं समालपन्त्यः, "सः नूनं मायाविद् अस्ति, मायायाः तत्त्वज्ञः च। दृष्टः सन् अपि सः अदृश्यः जातः," इति विचारयन्त्यः अभिवदन्। तस्मिन्नेव क्षणे तासां हृदयानि विरहाग्निना दग्धानि, यथा विपुलवनं महाग्निना दह्यते। ताः स्नेहविह्वलाः स्स्वप्रियं प्रति आहुः—"त्यज शीघ्रं मायाम्, प्रिय, दर्शयात्मानं। न युक्तं भवता अस्माकं पुरतः भृङ्गवत् अन्तर्धानं कर्तुम्। हा हन्त! किमर्थं त्वं अस्मभ्यं दर्शितः? केन त्वं अत्र आनीतः? अधुना जानिमः—त्वं दुःखहेतुः एव अस्माकं निर्मितः। किं ते हृदयं निःस्नेहम्? किं त्वं अस्मान् न चिन्तयसि? प्रिय, किं त्वं क्रूरः? किं अस्माकं चित्तानि चोरितानि त्वया? किं त्वं अस्मान् द्रष्टुं न आगतः? किं अस्मान् परीक्षसे? किं तव स्वभावः निःस्नेहः? किं त्वं मायायाम् निपुणः? किं त्वं अन्तःकरणे प्रवेष्टुं जानासि, सूक्ष्मज्ञानवित् वा? उत न निष्क्रमितुम् उपायं जानासि? कथं एतत्? किं त्वं कृतेऽपि कारणे कोपं करोति? किं त्वं अन्येषां दुःखं न वेत्सि, ये वियोगपीडिताः छलिताश्च? हृदयेश्वर, अद्य त्वां अदृष्ट्वा वयं नष्टाः; न जीवामः, तथापि पुनर्दर्शनाशया जीवामः। यत्र गतः त्वं, तत्क्षिप्रं नीताः स्याम; सृष्टिकर्ता येन अस्माकं दृष्टिपथात् त्वं अपहृतः, स एव अस्माकं हर्षाङ्कुरान् विनाशितवान्। सर्वथा अस्मभ्यं दर्शनं ददातु, सर्वथा दयां कुरु। सन्तः कस्यापि आकाङ्क्षायाः अन्तं न पश्यन्ति।" इति विलप्य, ताः कन्यकाः दीर्घकालं प्रतीक्ष्य, पितुः भीत्या शीघ्रं गृहं प्रति प्रतस्थुः। स्नेहपाशैः बद्धाः, विरहवेदनया संतप्ताः, किञ्चित् धैर्यं समालभ्य, स्वस्वगृहाणि जग्मुः। तत्र आगत्य, मातॄणां पुरतः पतिताः। मातरः पृच्छन्त्यः—"किमेतत्? कुतः विलम्बेन आगताः?" ताः ऊचुः—"किन्नरीकन्याभिः सह क्रीडन्त्यः, तेन सह सरसि स्वच्छे दिवसस्य गतिं न ज्ञातवन्त्यः।" "जननि, यात्रया क्लान्ताः स्मः; तस्य साक्षात्कारात् अस्माकं सम्पूर्णं श्रमितम्। महाविमूढत्वात् कापि अस्माकं वक्तुं न शक्नोति।" इत्युक्त्वा, ताः कन्यकाः मणिमयतले पतित्वा, स्वभावेन मातॄणां समक्षं हृदयं निगूढ्वा, निर्दोषवद् संवादं अकुर्वन्। न काचित् क्रीडापिकं नृत्ययितुम् उत्सुकता, न काचित् पिञ्जरे स्थितं शुकं पाठयितुम् अभिलषति। न काचित् नकुलं लालयति, न काचित् शारिकां वशीकर्तुम् प्रयत्नं करोति; किञ्चित् अपराधग्रस्तेव बकैः सह न क्रीडति। न ताः किञ्चित् प्रमोदं लभन्ते, न देवगृहस्य सौख्यं अनुभवन्ति; सखिभ्यः "अलम्" इति उक्त्वा वीणां न वादयन्ति। कल्पवृक्षस्य सर्वाणि पुष्पाणि अग्निवत् प्रतीतिः, मन्दारपुष्पाणि सुगन्धीनि सन्ति अपि, ताः मधुरमधु न पिबन्ति। ताः कन्यकाः योगिन्यः इव नासाग्रदृष्टिं स्थिरां कृत्वा, ध्यानप्रवाहं अप्रकटं कृत्वा, मनः परपुरुषे निवेश्य स्थिताः। चन्द्रकान्तगुहायां जलधारया आवृतायां, ताः किञ्चित्कालं जलप्रपातं पश्यन्त्यः वातायने स्थिताः। क्षणमात्रं ताः भोज्यपद्मोद्भवपत्रैः शय्यान् विधाय, सख्यः शीतलैः पद्मपत्रैः पवनं कुर्वन्त्यः। एवं ताः कुलस्त्रियः, रात्रिं युगसमा अनुभवन्त्यः, किञ्चित् धैर्यं धारयन्त्यः, ज्वरार्ता इव, तां रजनीम् अतीताः। प्रभाते दिव्यरत्नं गगने दृष्ट्वा, स्वजीवनं चिन्तयन्त्यः, मातॄन् निवेद्य, गौरीपूजनाय जग्मुः। विधिवत् स्नानं कृत्वा, पुष्पधूपैः यथापूर्वं, देवीपूजनं कृत्वा तत्र गीतं गायन्त्यः स्थिताः। तावत् ब्राह्मणः अपि तत्र आगतः, पितुः आश्रमात् आगत्य, तस्मिन्नेव विशुद्धे सरसि स्नानाय। निशान्ते सखायं दृष्ट्वा, कन्यकाः उत्पललोचनाः इव, ब्रह्मचारिणं निरीक्ष्य प्रमुदिताः। ताः कन्यकाः तं ब्रह्मचारिणं समीपं गत्वा, बाहुभ्यां उभयतः परिष्वज्य स्थिताः। "प्रिय, ह्यः त्वं गतः, अद्य त्वं न गन्तुम् अर्हसि। निश्चितं त्वं अस्माकं एव; किम् अन्यथा?" एवमुक्तः ब्राह्मणः सस्मितम् अवदत्—"प्रियाः, शुभं वचः वदथ।" "किन्तु ब्रह्मचर्यव्रतानुग्रहस्य मे व्रतं भङ्क्तुम् न शक्यते; अध्ययननिष्ठस्य, गुरुकुले, सीमा न अतिक्रान्तव्या।" "आश्रमस्थे धर्मः रक्षितव्यः पण्डितैः—तस्मात् विवाहः अत्र न धर्मः," इति कन्यकाः ऊचुः। ब्राह्मणस्य वाक्यं श्रुत्वा, ताः कुलस्त्रियः वसन्ते कोकिलाः इव सर्वशब्देषु आकाङ्क्षन्त्यः प्रत्युवाचुः—"धर्मात् अर्थः, अर्थात् कामः, कामात् सुखफलम्—एवं निश्चितक्रमं पण्डिताः वर्णयन्ति। धर्मबहुल्येन इच्छया त्वं पूर्वं उत्पन्नः; एषा विशुद्धा भूमि: विविधैः सुखैः उपभुज्यताम्, तव एव।" तासां वचनं श्रुत्वा, सः गम्भीरया वाचा प्रत्युवाच—"यथार्थं वदथ, किंतु मम अपि व्रतं आवश्यकम्।" "गुरोः अनुमतिं प्राप्य, विवाहकर्म करिष्यामि, अन्यथा न।" इत्युक्ते, ताः पुनः स्पष्टं ऊचुः—"मूढः असि, सुन्दर!" "संपूर्णौषधं ब्रह्ममनोऽमृतं, संपन्नधनं, कुलश्रेष्ठं, उत्तमस्त्रियः, मन्त्रः, सिद्धसारः—एते सर्वे, मुनिवर, यदा एकत्र स्यु: तदा धर्मेणैव पण्डितैः उपभोग्याः।