शिवव्रतानुष्ठानपरः शुद्धात्मा ततो गुरुमन्नेन तुष्टिं यथाशक्ति समर्पयेत्, वित्ते कपटं विना। ततः प्रदक्षिणं कृत्वा शनैः देवतां समुपेत्य य एवं कुर्यात्, स यं पुण्यलाभं प्राप्नोति तं शृणु। दिव्यवाहनसमारूढः सः, अप्सरोगणैः कीर्त्यमानः, शिवसमबलयुक्तः, जगदन्ते पर्यन्तमवस्थितः भवति। स्त्री च या शुभं सुवर्णं शुक्लतीर्थे ददाति, घृतैः देवतां स्नापयति, कुमारमपि पूजयति—सा भक्त्या य एवं कुर्यात्, तस्य पुण्यं शृणु। सा चतुर्दशेन्द्रकालपर्यन्तं देवलोके सुखानुभूतिं प्राप्नोति। उत्तरायणे, चतुर्दश्यां, संक्रान्तौ, विषुवस्मिन्वा दिने, यः उपवासेन संयतः स्नानं कुर्यात्, स यथाशक्ति दानं दद्यात्, हरिं शंकरं च तुष्टिं याचेत्। शुक्लतीर्थस्य प्रभावेन सर्वं अक्षयमभवत्। यः अनाथस्य, दरिद्रस्य, वा अनाश्रितब्राह्मणस्य विवाहं तीर्थे विधत्ते, तस्य पुण्यं शृणु। यावन्तः केशा जात्यां तस्मिन्नेव, तावन्ति सहस्रवर्षाणि सः शिवार्चितो भवति। नारद उवाच—ततः नरकं गत्वा तत्र स्नानं कुर्यात्; स्नानमात्रेण तत्र नरकं पश्यति। पाण्डूनां हर्षवर्धन, अस्य पुण्यस्थलस्य माहात्म्यं शृणु; तत्र अस्थिसंन्यासेन सर्वाण्यस्थीनि लीयन्ते, सुन्दररूपधारी सः जन्म लभते। ततः गोतीर्थं दृष्ट्वा तत्र गच्छेत्, पापाद्विमुक्तः स्यात्। अनन्तरं, नृप, सः श्रेष्ठं कपिलतीर्थं गच्छेत्; तत्र स्नानकर्मणा सहस्रगोदानस्य फलमवाप्नोति। ज्येष्ठमास आगते, विशेषतः चतुर्दश्यां, यः भक्त्या उपोष्य कपिलां गां ददाति, घृतदीपं प्रज्वालयति, घृतैः शिवं स्नापयति, नारिकेलं घृतेन ददाति, प्रदक्षिणं च कृत्वा—सः घण्टाभरणविभूषितां कपिलां दत्वा शिवतुल्यः भवति, पुनर्जन्म न प्राप्नोति। अङ्गारकवासरे, विशेषतः चतुर्थ्यां, भक्त्या शिवं स्नाप्य ब्राह्मणान् भोजयेत्। अङ्गारकनवम्यां, अमावास्यायां च स्नानं कृत्वा, सः सुन्दरभाग्यवान् भवति। लिङ्गं घृतैः स्नापयेत्, ब्राह्मणान् भक्त्या पूजयेत्, सहस्रैः परिवृतः दिव्ययानं समारूढः भवति। शैवलोकं प्राप्य, पुनर्जन्म न लभते; रुद्रवत् अनन्तसुखं भुङ्क्ते। कर्मयोगेन पुनः मर्त्यलोके यदा जायते, धर्मात्मा, रूपवान्, बलसम्पन्नः राजा भवति। ततः, नृप, सः ऋषितीर्थं गच्छेत्, यत्र त्रिणबिन्दुर्नाम ऋषिः शापात् स्थितः। तस्य तीर्थस्य प्रभावात् द्विजः पापात् विमुक्तः। ततः गणेश्वरं गच्छेत्। श्रावणमास आगते, कृष्णचतुर्दश्यां, तत्र स्नानमात्रेण रुद्रलोके पूज्यते। पितृदानकर्मणा त्रिविधं ऋणं मुक्त्वा, गणेश्वरस्य समीपे गङ्गामुखं श्रेष्ठं दृश्यते। काम्ये वा निष्काम्ये वा यः स्नानं कुर्यात्, जन्मार्जितपापात् मुक्तो भवति, न संशयः। उत्सवकाले सदा तत्र स्नानं कुर्यात्; पितृदानकर्मणा त्रिविधं ऋणं मुच्यते। प्रयागे यत्पुण्यं महात्मना शंकरदृष्टं, तदेव गङ्गाराह्वसङ्गमे सम्पूर्णं दृश्यते। पश्चिमदिशि, तस्मात् नातिदूरे, दशाश्वमेधिकं नाम स्थानं त्रिलोक्यां ख्यातम्। भाद्रपदमासे, अमावास्यायां, रात्रौ उपोष्य स्नात्वा, यत्र शंकरः स्थितः तत्र गच्छेत्। उत्सवकाले सदा स्नानं कुर्यात्, पितृदानकर्मणा अश्वमेधस्यान्यत्तुल्यं फलमवाप्नोति। दशाश्वमेधिकस्य पश्चिमे, विप्रश्रेष्ठ, भृगुर्नाम महर्षिः सहस्रदिव्यसंवत्सरं प्रभुं पूजयामास। सः वल्मीकवासं कृत्वा, दक्षिणे न्यवसत्। तत्र उमा-शंकरयोः महदद्भुतं चरितं जातम्। गौरी देवमपृच्छत्—"एषः कः स्थितः? देवो वा दानवो वा? ब्रूहि, महेश्वर।" ईश्वर उवाच—"भृगुर्नामायं ब्राह्मणश्रेष्ठः, ऋषिषु प्रमुखः। सः समाधौ मामुपास्य वरं याचते, प्रिये।" ततो देवी स्मित्वा ईश्वरं प्राह—"धूमराजिः उत्पन्ना, तथापि त्वं न तुष्टः। दुष्प्रसादनः त्वं, अतोत्र विचारस्य न आवश्यकता।" ईश्वर उवाच—"त्वं न जानासि, महादेवि; कोपेनैतत् कृतम्। सत्यं दर्शयिष्यामि, तव प्रियं करिष्यामि।" ततः देवाधिदेवस्य स्मरणे वृषः धर्मस्वरूपः प्रादुरभवत्; स्मरणमात्रेण सः शीघ्रं समुपस्थितः। मानुषवाचा सः ऊचिवान्—"आज्ञापय, प्रभो। ब्राह्मणो वल्मीकैः छादितः; भूमौ पतयेत्।" ततः योगस्थितः सः, ध्यानपरायणः, वृषेण भूमौ पातितः; तत्क्षणमेकोप्युत्थितः, कोपसंयुक्तः, हस्तं वृषभायोत्तोल्य समारोपयत्।