स राक्षसः तेषां मांसं भक्षयित्वा तेषां रक्तं पात्रेषु पित्वा चिन्तयामास, "एषः मम पुरतः स्थितः रोगी कुत्र गच्छेत्?" तस्मात्, "एतम् अद्य भक्षयिष्यामि, ततः जलं पास्यामि," इति निश्चित्य सः कूपपात्रेण नदीतीरं प्रति गतवान्। तदा तं रजनीचरश्रेष्ठः मुखे क्षिप्तवान्; यदा जलं पितम्, तदा तस्य पूर्वजन्मस्मृतिः सञ्जाताऽभवत्। तस्य हिंसाजन्ये जन्मनि, सः मृगवधात् निवृत्तः; पूर्वकृतं पापं अपि स्मृतिम् आगतम्। येन पापेन सः ब्राह्मणजातः अपि राक्षसत्वं प्राप्तवान्, तद् अनुस्मृत्य, शीघ्रं मृगं समुपेत्य, ज्ञानं प्राप्य, राक्षसः मम पितरं प्रति इदं वचनम् उक्तवान्— राक्षसः उवाच— "नरव्याघ्र, त्वं कः? एते च के, यान् अहं घोररूपः दुष्टः राक्षसः भक्षितवान्?" "कस्य तीर्थस्य एतत् जलम्, यस्य प्रभावात् अहम् अपि पापात्मा पूर्वजन्मस्मृतिम् अलभम्?" वैश्यः उवाच— "अहं वैश्यः अस्मि, राक्षसश्रेष्ठ; मम गृहम् कण्यकुब्जे। पुण्यक्षेत्रेषु विचरन्, अहम् इन्द्रप्रस्थमागतः।" "तत्र दैवयोगात् ज्वरपीडितः अभवम्; तदा मम मनसि गृहं प्रत्यागमनाय दुष्टमार्गेण गन्तव्यम् इति विचारः उत्पन्नः। तत्र कश्चित् पन्थाः वर्षपीडितः आगतः।" "अहं तम् याचितवान्— 'शिबिकां आनय, गृहं नय माम्'—सः शीघ्रं शिबिकां आनयत्।" "सः दृढः मां तत्र स्थाप्य, गृहम् प्रति प्रस्थितः; स पन्थाः च शिबिकावाहकाश्च त्वया भक्षिताः।" "त्वया यत् जलं पीतम्, तस्य तीर्थस्य नाम शृणु: इन्द्रस्य खाण्डववने यमुनानदी श्रेष्ठा।" "तस्याः तीरे हरिप्रस्थः पुण्यक्षेत्रेषु श्रेष्ठः; तत्र देवगुरोः तीर्थम् अस्ति, सर्वकामदायकम्।" "तस्य जलपानात् तव स्मृतिः उद्बोधितवेदः अभवत्; एतानि सर्वाणि त्वया पृष्टानि अहम् उक्तवान्।" "अहम् अपि त्वां पृच्छामि— शीघ्रं वद, रजनीचर: किं त्वं पूर्वकर्माणि स्मरसि? किं पापं कृतम् येन राक्षसत्वम् आप्तः?" राक्षसः उवाच— "पूर्वं अहं ब्राह्मणः, वेदविदां कुलोत्पन्नः, दुष्टाचारः अधार्मिकः आसम्—शृणु, सर्वं वक्ष्यामि।" "सदैव अहं कौतुकवशात् द्यूतं क्रीडितवान्; स्वधनं पितृधनं च बहु नष्टम्।" "मम पितरः राज्ञे तानि कर्माणि निवेदितवान्; अहं नगरे निष्कासितः, निर्धनः ग्रामसीम्नि गतः।" "तत्र देवकः नाम मे मित्रम् आसीत्, सः उत्तमब्राह्मणः; सः मां स्वगृहे रक्षितवान्, महतीं कृपां दर्शयन्।" "तत्र सुखेन वसन्, अहं कामवशात् तस्य सुन्दरीं भार्यां मित्रस्य सान्निध्ये नास्ति, बलात् उपयोजितवान्।" "सा सती स्त्री विषमपित्वा तत्क्षणात् मृतिः प्राप्ता; ताम् रात्रौ मध्यरात्रे दृष्ट्वा, अहं पलायितवान्।" "पलायमानं मां राजपुरुषाः गृहीत्वा, चौर इति ज्ञात्वा, शस्त्रेण शिरः छित्त्वा हतः।" "मृतः यमदूतैः यातनाशरीरे स्थाप्य, यमाज्ञया रौरव-नरके क्षिप्तः।" "तत्र षड्सहस्रवर्षाणि महतीं पीडां भोक्तुम् आपन्नः; तस्यैव पापस्य कारणात् राक्षसत्वम् आगतम्।" "शतवर्षाणि राक्षसत्वे व्यतीतानि, नराधिप; तव सम्मुखे मुक्त्युपायं वक्ष्यामि।" "पुण्यकर्म कथयामि येन एतत् तीर्थजलम् मम मुखे प्रविष्टम्।" "तस्मिन् जन्मनि, हरिवासरे व्रतम् अकरवम्; साहचर्ये अपि, अनिच्छया, रात्रौ व्यापणं कृतम्।" "द्वादश्यां स्नानात् परं भोक्तुम् उद्यतः, मम गृहे कश्चित् वैष्णवः विष्णुरूपधारी आगतः।" "तम् दृष्ट्वा क्रुद्धः, तं पुरतः अपशब्दं उक्तवान्—'क्व गच्छसि, पाप, कपटी, स्त्रीषु मध्ये?' इति।" "मया एवम् उक्तः, सः धैर्यवान् मानापमानयोः समः, तूष्णीं गृहम् त्यक्त्वा निर्गतः।" "ततः मम धर्मपत्नी तं उपेत्य, पादयोः पतित्वा, तम् साधुं गृहं नीतवती।" "मया तिरस्कृतः अपि, सः महात्मा न क्रुद्धः अभवत्; तस्याः श्रद्धया, सः प्रियजनमिव प्रहृष्टः अभवत्।" "सा सम्यक् पूजयित्वा, तं आसने स्थाप्य, उक्तवती—'जीवलोकनाथ, भोजनं गृहाण।'" "सा धर्मपत्नी तथा उक्त्वा, अहं लज्जितवदनः, नम्रः तस्मै महात्मने उक्तवान्—'उत्तिष्ठ, क्षुधां शमय।'" "एवम् उक्त्वा, सा सुललिता स्वयं तस्य पादौ प्रक्षालयित्वा, उत्तमासने स्थाप्य।" "अहं तस्य बुद्धिमतः पात्रे अन्नं दत्तवान्; सा पुनः पुनः प्रेरयित्वा, अहं जलम् अपि दत्तवान्।" "सः धर्मात्मा भोजनं कृत्वा, प्रसन्नः, 'हरे राम, हरे कृष्ण' इति उच्चारयन् निर्गतः।" "एष पुण्यः मया न स्वयम् कृतः, वैश्य, किन्तु तया स्त्रिया; येन अस्मिन् जन्मनि पुण्यतीर्थजलप्राप्तिः मम अभवत्।" शिवशर्मा उवाच— "एवं उक्त्वा विष्णुशर्मा राक्षसस्य पुरतः स्थितः; ते यात्रा-कर्तारः, पूर्ववाहकाः, दिव्यदेहधारिणः, आकाशात् त्वां प्रति ऊचुः—" यात्रिकाः ऊचुः— "नराधिप, महापुरुष, यद्यपि अकाले मृत्युः प्राप्तः, तथापि तव प्रसादेन एतत् जलं पीत्वा वयं दिव्यत्वम् आप्ताः।