अथ तत्र दारुणः स अग्निः, सर्वेषां रिपुवत् क्रुद्धः, पद्मिनीषु जलाशयेषु कूपेषु चापि अग्निवत् ज्वलितुम् आरब्धवान्। तेन दग्धाः सर्वे जनाः, दुःखात्यये परिदेवयन्तः, "हे विदेशिन्, अस्मान् दग्ध्वा किं भविष्यति? किं नः गतिः?" इति शोकाकुलाः अभवन्। तदा सः अग्निः स्वयं वाक्यम् अवदत्— "नाहं स्वेच्छया यूयं विनाशयामि; आदेशस्य निमित्तमात्रं अहम्, न तु अनुग्रहदाता। क्रोधवशात् अत्र यथेष्टं संचरामि; ततः बाणः, महातेजाः, त्रिपुरं दग्धं दृष्ट्वा, स्वस्थानं स्थित्वा, दुःखितः इदं वचनम् अवदत्— 'मया देवैः सह विनाशितः अस्मि—अल्पपुण्यैः दुष्टाचारिभिः नरैः—ईश्वराय समर्पितः। नूनं, मया न परीक्षितं, महात्मना शंकरैः दग्धः अस्मि; अन्यः कोऽपि रिपुः मां न हन्तुं शक्नोति, केवलं महेश्वरः एव।' ततः उत्थाय, त्रिलोकनाथस्य लिङ्गं शिरसि स्थाप्य, सः नगरद्वारात् निर्गत्य, स्वजनान् स्वेच्छया परित्यज्य, नानारत्नानि नारीश्च आदाय, लिङ्गं शिरसि स्थापयित्वा, नगरमध्यभागे तद् विन्यस्य, स देवदेवम् उमापतिं शिवम् स्तोतुं आरब्धवान्— 'हे हर, यदि त्वया मया दग्धः अस्मि, तर्हि त्वं हन्तव्यः, हे शंकर। त्वदनुग्रहेण, महादेव, मम लिङ्गं न नश्यतु; सदा मया परमया भक्त्या पूजितम्। यदि त्वया मया हन्तव्यः, तर्हि मम लिङ्गं न नश्यतु; अहम् तव पादावाप्तिम् इच्छामि, महादेव। जन्मजन्मनि अहम् तव पादयोः नित्यं भक्तः; तं परमेश्वरं तोटकच्छन्दसा स्तुत्वा—' 'ॐ नमः शिवाय शंकराय सर्वकर्मणे; नमो भवाय भीमाय महेशाय शिवाय; कामाङ्गदाहिने त्रिपुरान्तकाय, अंधकदलनाय च नमः। स्त्रियः प्रियं प्रियतमं विभक्तं, नमः; अश्वमुखवानरसिंहगजमुखैः, इन्द्रैः, अतीव ह्रस्वदीर्घमुखैः देवगणैः सिद्धैः च नमस्कृतं, नमः। असुरैः शतशरीरैः अपि अनवाप्यं, बहुशरीरैः अपि न बाध्यमानं, त्वां चन्द्रशेखरं नमामि। पुत्रैः, दारैः, परिचारकैः, धनैः सह सदा विजयं स्मरणं च ददातु; बहुशरीरैः क्लिष्टः, अद्य महापातालमार्गम् आप्नोमि। मम पापकर्म न निवर्तते, पुण्यकर्म अपि परित्यक्तम्; दया विचरति, मनश्चलति, अयं मोहः दुष्टबुद्ध्या बद्धः।' 'यः कश्चन शुद्धया बुद्ध्या भक्त्या चायं दिव्यः तोटकस्तोत्रं पठति, तस्य, बाणवत्, रुद्रः स्वयं वरदः भवति।' एवं तस्य परमं स्तोत्रं श्रुत्वा, महेश्वरः प्रसन्नः सन्, तस्मै स्वयम्, हे पाण्डव, वरं ददौ। ईश्वरः उवाच— 'मा भैः पुत्र; सौवर्णे स्थित्वा, हे दानव, पुत्रैः पौत्रैः दारैः परिचारकैः सह वस। अद्य प्रभृति, हे बाण, त्वं देवैः अपि अजेयः; स एवमुक्त्वा, देवदेवेन, अमरत्वं अव्ययत्वं च प्राप्तवान्। ततः रुद्रेण सप्तशिखः अपि निगृहीतः।' तृतीयं त्रिपुरं महात्मना शंकरः रक्षितवान्; तद्रुद्रतेजसा सदैव आकाशे विचरति। एवं त्रिपुरं महात्मना शंकरैः दग्धम्; ज्वालामालया दीप्यमानं पृथिव्यां पतितम्। तस्य एकं त्रिपुरं श्रीशैले त्रिपुरान्तकेन क्षिप्तम्; द्वितीयं तत्रैव अमरकण्टकगिरौ पतितम्। त्रिपुरे दग्धे, हे राजन्, रुद्राणां समूहः तत्र स्थाप्यते; ज्वलितं त्रिपुरं तत्र पतितम्, तस्मात् सः 'ज्वालेश्वर' इति प्रसिद्धः। तस्मात् दिव्या ज्वाला आकाशं प्रति गतवती; तदा देवासुरकिन्नराणां महान् क्रन्दः अभवत्। रुद्रेण तद्बाणं महेश्वरस्य प्रथमे पुरे स्थितम्; यः कश्चन तं अमरकण्टकगिरिं गच्छति— सः चतुर्दशभुवनान् भुक्त्वा, हे पाण्डुपुत्र, कोटिसहस्रवर्षाणि, ततः त्रिंशत्कोटिवर्षाणि च, भूत्वा, भूमौ पुनः समागत्य, धर्मात्मा राजा भवति; एकच्छत्रेण पृथिवीं शासनं कर्तुम् अर्हति—नात्र संशयः। अयं अमरकण्टकः, हे महाबाहो, सर्वथा पुण्यः; यः कश्चन अमरकण्टकं चन्द्रसूर्यग्रहणे गच्छति—महेश्वरदर्शनं तत्र अश्वमेधात् दशगुणं पुण्यं लभते, देवलोकं गच्छति। सूर्ये राहुणा गृहीते, जनाः तत्र समूहशः यान्ति; तत् सर्वं पुण्यं अमरकण्टकगिरौ लभ्यते। तत्र पुण्डरीकयागस्य फलं प्राप्नोति; तत्रैव अमरकण्टकगिरौ 'ज्वालेश्वर' नाम देवता अस्ति। यः तत्र स्नात्वा म्रियते, सः स्वर्गं गच्छति, पुनर्जन्म न लभते; यः ज्वालेश्वरे प्राणान् त्यजति, सः परमफलम् आप्नोति। चन्द्रसूर्यग्रहणे भक्त्या शृणोति यः, सः अपि फलं शृणु; अमराख्या देवाः तत्र अमरकण्टकगिरौ वसन्ति। सः रुद्रलोकं लभते यावत् कल्पक्षयः, तत्रैव अमरेश्वरगिरिकूलस्थले। तत्र अनन्ताः मुनिवराः, दृढव्रताः, तपः कुर्वन्ति; अमरकण्टकप्रदेशः योजनेन परितः विस्तृतः। काम्यः वा अकाम्यः वा, यः पुण्यनर्मदाजले स्नात्वा, सः पापात् विमुक्तः रुद्रलोकं गच्छति। नारद उवाच— नर्मदायाः उत्तरतटे पुण्यस्थलं, योजनेन विस्तीर्णम्, 'पत्रेश्वर' नाम, सर्वपापहरं, प्रसिद्धम्।