देवो वाक्यम् उवाच—‘अहं सर्वमिदं करिष्यामि, मा विषादं गमः। शीघ्रमेव तव सुखं दास्यामि।’ इति समाश्वास्य सर्वान्, स भगवाञ्छिवः नर्मदातटमुपविवेश। स सर्वेश्वरः, हे पाण्डव, त्रिपुरवधोपायं चिन्तयामास। कथं केन वा प्रकारेण त्रिपुरं विनाशयामि इति विचारयन्, भगवाञ्छिवः नारदं स्मरति। स्मरणमात्रेणैव नारदः तत्क्षणमेव तत्र समुपस्थितः। नारद उवाच—‘आज्ञापयतु, महादेव! किमर्थं स्मृतोऽस्मि? किम् कार्यं कर्तव्यमस्ति, भगवन्? वद।’ ईश्वरः प्रत्युवाच—‘गच्छ नारद, यत्र त्रिपुरपुरी अस्ति। शीघ्रं गच्छ बाणं दानवराजानं प्रति, यथोचितं कुरु।’ त्रिपुरस्य स्वामिनः देववत्, तस्य स्त्रियश्च अप्सरसामिव। तेषां तेजसा, हे ब्राह्मण, त्रिपुरा दिव्येषु लोकेषु दीप्तिमती दृश्यते। तत्र गच्छ, ब्राह्मणश्रेष्ठ, अन्यं मन्त्रं प्रवर्तय। देवस्य वचनं श्रुत्वा, मुनिः शीघ्रं निश्चयेन प्रस्थितवान्। स्त्रीणां हृदयं क्लेशयितुं स तां पुरीं प्रविष्टः। सा दिव्या पुरी नानाविधरत्नैः शोभिता आसीत्। शतयोजनविस्तीर्णा, द्विगुणायामवती च सा, तत्र स बाणं स्वबलविभूत्या गर्वितं दृष्टवान्। स माल्यकुण्डलकिरीटकङ्कणैः शोभमानः, मणिसूत्रैश्च छन्नः, चन्द्रतेजसा भूषितः। तस्य स्त्रियः मणिभूषणैः समृद्धाः, पुरुषाश्च सुवर्णेन भूषिताः। तत्र दानवराजः महाबलवान् नारदं दृष्ट्वोत्तस्थौ। बाण उवाच—‘स्वयं देवर्षिः मम गृहमागतः। यथोचितं अर्घ्यं पाद्यं च दत्तव्यं, ब्राह्मणश्रेष्ठ। ब्राह्मण, चिरकालानन्तरं त्वमागतः—एष आसनं सम्पाद्यताम्।’ इति नारदं सत्कृत्य, स तं सम्यक् पूजयामास। तस्य पत्नी महान् देवी अनुपम्या नाम्ना प्रसिद्धा आसीत्। सा अनुपम्या उवाच—‘भगवन्, केन व्रतेन, तपसा, दानेन, वा कस्य तपसः फलात् देवा: मनुष्यलोके तुष्यन्ति?’ नारदः प्राह—‘यः तिलमयां गाम् वेदविदे ब्राह्मणाय ददाति, स पृथिवीं नवखण्डसागरयुतां दत्तवानिव। स अनन्तकालं दिव्यैः प्रासादैः, दशमिल्यसूर्यसङ्काशैः, सर्वकामसम्पूर्णैः, रमते। तत्र आम्र, आमलकी, बिल्व, कदली, कदम्ब, चम्पक, अशोक, अन्ये च नानावृक्षा: सन्ति।’ ‘अष्टमी, चतुर्थी, द्वादशी तिथयः, द्वौ संक्रान्त्यौ, विषुवम्, दिनरात्र्योः संधिः—एतानि सर्वाणि पुण्यकालानि। याः स्त्रियः एतेषु उपवासं कुर्वन्ति, धर्मसम्पन्नाः, ताः निश्चितं स्वर्गे वसन्ति—न संशयः। कलियुगात् विमुक्ताः, सर्वपापवर्जिताः, उपवासरताः स्त्रियः तपस्विभिः न स्पृश्यन्ति।’ एवं श्रुत्वा, ‘यथेच्छं कुरु’, इति नारदवाक्यं शृत्वा रानी पुनरुवाच। ‘अनुग्रहम् कुरु, ब्राह्मणश्रेष्ठ, यदिच्छसि तत् गृहाण—हिरण्यं, रत्नानि, वस्त्राणि, भूषणानि च। सर्वं दास्यामि, ब्राह्मण, यद् दुर्लभं तदपि गृहाण। हरिश्च शङ्करश्च प्रीयेताम्।’ नारदः प्राह—‘अन्यस्मै दीयतां, सुमध्ये, यस्योपायः क्षीणः स ब्राह्मणः। अस्माकं सदाचारः, भक्तिश्च मया क्रियते।’ एवं तेषां मनांसि जित्वा, सर्वान् उपदिश्य, स स्वस्थानं पुनरगच्छत्, भरतश्रेष्ठ। तत्र तेषां चित्तानि व्याकुलानि, मनांसि अन्यत्र गतानि; बाणस्य महात्मनः पुरीद्वारे दोषः उत्पन्नः। नारदः पुनरुवाच—‘यद् पृच्छसि, कुन्तीसुत, तच्छृणु, विद्धि। तावत् रुद्रः नर्मदातटे स्थितवान्।’ तं देशं हरेश्वरं नाम्ना, त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धं; तत्र महादेवः त्रिपुरविनाशं चिन्तयामास। स मन्दरं धनुः चकार, वासुकिं ज्यान्त्रं, वैशाखं रथं, विष्णुं परमं बाणं। अग्निं पुरतः स्थापयित्वा, वायुम् मुखे दत्त्वा, चत्वारि वेदान् अश्वान्, सर्वदेवताः रथं चकार। अश्विनौ चक्रे, चक्रधारिणं नाभौ, इन्द्रं धनुषः अन्ते, वैश्रवणं बाणे स्थापयामास। यमो दक्षिणे, कालः सव्ये, गन्धर्वाः चक्रनाभिषु, प्रजापतयः श्रेष्ठरथे, ब्रह्मा सारथिः आसीत्। एवं सर्वैः देवैः कृतरथः देवेशः तत्र स्तम्भवत् सहस्रवर्षाणि स्थितवान्। त्रिपुराणि त्रीणि विमानानि संगतानि। तदा त्रिशूलबाणेन तानि त्रिपुराणि विदार्य, रुद्रेण तत्र बाणः सन्दत्तः। तदानीं तेषां प्रभा नष्टा, स्त्रियः जाताः, बलं भग्नं, सहस्राणि अपशकुनानां तत्र पुर्याम् अदृश्यन्त। त्रिपुरविनाशाय कालरूपं जग्राह; ते उच्चैः हास्यं मुमुचुः, दारुरूपाणि अपि तत्र प्रादुर्भूतानि। ते निमील्य उन्मील्य नेत्रे, अद्भुतानि कर्माणि कुर्वन्ति; स्वप्ने रक्ताम्बरधारिणः स्वं रूपं पश्यन्ति। स्वप्ने च विविधान् विपरीतान् अपशकुनान् पश्यन्ति; ते जनाः तत्रैव तान् संकेतान् पश्यन्ति।