सदा भगवन्तः तस्य पूर्वसिद्धस्य भागं भजन्ति। ततः महात्मा पर्वतः दृश्यते, यः लोकानां आधारः। स पर्वतः चतुर्मुखः, हे विप्रश्रेष्ठ, सर्वतः समवृत्तः। तत्र चत्वारः प्रधानाः ब्राह्मणाः, लोकैः पूजिताः, वसन्ति। हे मुनिश्रेष्ठ, ऐरावतस्य जनाः दिशागजाः; तथा, हे ब्राह्मणाः, सुप्रतिकः च दन्तच्छिन्न-हनुच्छिन्नाः अपि तत्र सन्ति। अस्य पर्वतः विस्तारं अहं अत्र गणयितुं न समर्थः; स अनन्तः, सदा, पार्श्वतः, ऊर्ध्वतः, अधः च विस्तारयति। तत्र, हे मुनिश्रेष्ठ, सर्वदिशः वाताः प्रवहन्ति; तान् अप्रतिष्ठितान् ब्राह्मणाः निगृह्यन्ति। पद्मैः पद्मसदृशैः, ते बलवान् वातान् आकर्षन्ति; ततः, पुनः, शतगुणं तान् शीघ्रं विसृजन्ति, सदा। वाताः दिशागजसदृशाः तेषां मुखनासिकाभ्यां आगच्छन्ति; हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, तत्र जनाः वसन्ति। यथा मया उक्तम्, एवं एष लोकः निर्मितः। शृणु, हे बुद्धिमन्, भूमिः पुण्यदायिनी, मनःअनुगता। पुण्यशीलैः पूजितः ब्राह्मणश्रेष्ठः, सिद्धः, तत्र पारं गच्छति; तस्य आयुः, बलं, यशः, तेजः च वर्धते। यः उत्सवे एतत् आख्यानं शृणोति, व्रते स्थितः, तस्य पितरः, पितामहाः च तुष्टाः भवन्ति। ततः ऋषयः ऊचुः—हे महाभाग, भूमेः प्रमाणं रूपं च, तस्य नद्योः च, त्वत्तः श्रुतम्; तेन अमृतं अस्माभिः प्राप्तम्। भूमौ पुण्यस्थानानि सन्ति, शुद्धिकराणि; तानि सर्वाणि, फलं च, विस्तारतः ब्रूहि, हे बुद्धिमन्, श्रुतुम् इच्छामः। सूतः उवाच—भवद्भिः पुण्यं धर्म्यं महत् आख्यानं पृष्टम्; यथाशक्ति, यथा श्रुतं, यथायोग्यं वक्ष्यामि। दिव्यस्य नारदस्य युधिष्ठिरेण सह प्राचीनं संवादं कथयिष्यामि; शृणु, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ। पाण्डुपुत्राः, महाबलिनः, राज्ये हीनाः, तस्मिन् वनवासे सह द्रौपद्याः वासं कृतवन्तः। तत्र ते दिव्यात्मानं नारदं मुनिं ददृशुः, ब्रह्मतेजसा दीप्तं, अग्निसदृशं तेजसा। भ्रातृभिः परिवृतः कुरुवंशजः दिवि दीप्त्या विराजमानः, देवेषु इन्द्रवत्। यथा सावित्री देवांश् न त्यजति, तथा याज्ञसेनी पतिं न त्यजति, पाण्डुपुत्रान् न त्यजति, सूर्यप्रभा मेरुं न त्यजति। ततः पूजां प्राप्त्वा, नारदः धर्मिष्ठं युधिष्ठिरं प्रियैः युक्तैः वाक्यैः सान्त्वयामास। स महात्मा नारदः युधिष्ठिरं उवाच—"वद, धर्मधुरंधर, किं इच्छसि? दास्यामि ते।" ततः धर्मपुत्रः, भ्रातृभिः सह, प्रणम्य, अञ्जलिं कृत्वा, नारदं देवसदृशं वाक्यम् उवाच—"हे महाभाग, सर्वलोकैः पूजितः, तव प्रसादे सर्वं सिद्धम् इति मन्ये। यदि अहं तव अनुग्रहं अर्हामि, भ्रातृभिः सह, हे निष्पाप, त्वं मम हृदयस्थं संशयं निवारय।" "यः तीर्थानुष्ठानपरः भूमिं प्रदक्षिणं करोति, तस्य पूर्णं फलं किं? हे ब्राह्मन्, तद् ब्रूहि।" नारदः उवाच—"शृणु, हे राजन्, पूर्वं दिलीपः वसिष्ठात् एतत् श्रुतवान्।" "पूर्वं भागीरथीतीरे, दिलीपः धर्मनियमं कृत्वा, मुनिवत् तत्र वसति स्म। पुण्यस्थाने, हे महराजन्, दिव्यैः ऋषिभिः पूजितः, गङ्गाद्वारे, तेजस्वी, देवगन्धर्वैः सेवितः। स तेजस्वी पितृदेवयोः तर्पणं कृत्वा, ऋषीन् विधिवत् तुष्टवान्।" "ततः, कालात्, मन्त्रजपं कुर्वन्, एकाग्रचित्तः, वसिष्ठं ऋषिं सर्वभूतसदृशं ददर्श। कुलपुरोहितं तेजसा दीप्तं दृष्ट्वा, दिलीपः अतुलं हर्षं प्राप, विस्मयेन पूर्णः।" "हे भरत, राजा आगतं धर्मधुरंधरं विधिवत् पूजितवान्। शुद्धचित्तः, जलं शिरसि स्थापयित्वा, ब्राह्मणश्रेष्ठस्य नामानि स्तुत्य आरभत।" "अहं दिलीपः, शुभं ते अस्तु, हे पुण्यशील। अहं तव दासः। दृष्ट्वा त्वां अहं सर्वपापात् विमुक्तः।" एवं उक्त्वा, हे युधिष्ठिर, दिलीपः नरश्रेष्ठः, मौनं धृत्वा, अञ्जलिं कृत्वा, तत्र उपविष्टः। दिलीपं, धर्मनियम-अध्ययन-निष्ठं दृष्ट्वा, वसिष्ठः प्रसन्नचित्तः अभवत्। वसिष्ठः उवाच—"तेन तव विनयेन, दमेन, सत्येन च, हे धर्मज्ञ, अहं पूर्णतः तुष्टः। एष तव धर्मः; तव पितरः तव द्वारा उद्धृताः। तेन, त्वं माम् पश्यसि, पुत्र, यज्ञाय अर्हसि, हे निष्पाप।" "मम तव स्नेहः आजि वर्धते। वद, किं करिष्यामि ते? यद् वदसि, हे नरश्रेष्ठ, तत् दास्यामि, हे निष्पाप।" दिलीपः उवाच—"वेदाङ्गविद्, सर्वलोकैः पूजितः, तव दर्शनं सिद्धम् मन्ये। यदि अहं तव अनुग्रहं अर्हामि, हे धर्मधुरंधर, हृदयस्थं संशयं पृच्छामि; तद् ब्रूहि।