शृणुत, मुनिवराः, श्यामशैलात् तत्र तमः समुत्पन्नं, तेन स श्याम इति कथ्यते। तस्मात् परतः दुर्ग इति नाम्ना महाश्च भीमश्च पर्वतः स्थितः। तत्र केशरी नाम पर्वतः केशरसमेतः, यतः वातः प्रवर्तते। तयोः प्रस्थं द्विगुणं, पृथग् पृथग् मितं द्विजश्रेष्ठाः। तत्र प्रदेशाः मनीषिभिः महमेरुः, महाकाशः, जलधः, कुमुदोत्तर इति कथ्यन्ते। जलधरः सुकुमार इति प्रसिद्धः, रेवतस्य प्रदेशः कौमारः इति स्मृतः, श्यामः च रत्नस्वर्णविभूषितः। केशरात् परं मौदकी नाम पर्वतः, ततोऽपि परं महापुमान् पर्वतः। एतेषां परिवेष्टनं तथा दीर्घता च ह्रस्वता च यथोक्तं वर्ण्यते। अयं जम्बूद्वीपेन सह गण्यते, तस्य मध्ये महावृक्षः स्थितः, स शाक इति प्रसिद्धः, तत्र तस्य जनाः स्वजनैः सह वसन्ति। तत्र पुण्यप्रदेशाः, पुण्यजनाः च सन्ति; तत्र शंकरस्य पूजनं क्रियते; तत्र सिद्धाः, चारणाः, देवाः च गच्छन्ति। सर्वे जनाः धर्मिष्ठाः, चत्वारः वर्णाः द्वेषरहिताः, स्वधर्मनिष्ठाः, चौरः न दृश्यते। ते दीर्घायुषः, महाप्रज्ञाः, जरामरणवर्जिताः; तत्र जनाः वर्षाकाले नद्यः यथा समुद्रं प्रवहन्ति, तथा समृद्धाः भवन्ति। तत्र पुण्यजलाः नद्यः सन्ति, गङ्गा च बहुधा प्रवहति; सुकुमारी, कुमारी, शिता, शीतोदका च। तत्र महानदी, मणिजला, इक्षुवर्धनिका इति नद्यः मुनिभिः स्मृताः। तस्मात् पुण्याः रम्याः नद्यः शतसहस्रशः प्रवहन्ति, यत्र यत्र इन्द्रः वर्षं करोति। तासां नामानि न सर्वथा स्मर्तुं शक्यन्ते, न च सङ्ख्या निश्चितुं शक्या; ताः पुण्यनद्यः अनन्त्यः एव। तत्र चत्वारः पुण्यप्रदेशाः, मृगाः, मशकाः, मानसाः, मल्लकाः इति ख्यातजनाः सह प्रसिद्धाः। मृगेषु ब्राह्मणाः स्वधर्मनिष्ठाः वसन्ति; मशकेषु धर्मिष्ठाः क्षत्रियाः सर्वकामसम्पन्नाः। मानसाः महाभाग्यवन्तः वैश्यधर्मेण जीवन्ति, सर्वभोगसम्पन्नाः, वीर्यवन्तः, धर्मार्थनिष्ठाश्च। मल्लकाः सदा शूद्राः, सदाचारिणः; तत्र न राजा, न दण्डः, न च दण्डधारकः अस्ति। ते स्वधर्मज्ञानात् परस्परं रक्षन्ति; एतावत् एव तस्य द्वीपस्य वर्णनं शक्यते। एवं महाशाकद्वीपस्य कथा श्रवणीया। सूतः उवाच— हे ब्राह्मणाः, उत्तरद्वीपेषु एकं पुराकथां श्रूयते; तस्मात् शृणुत, यथा अहं तत्र वर्णयामि, हे महाभागाः। तत्र सर्पिःसमुद्रः, अपरः दधिसागरः, सुरोदः च, क्षीरसमुद्रः च सन्ति। एतेषां द्वीपानां प्रत्येकं पूर्वस्मात् द्विगुणं, पर्वताः च सागरैः परिवेष्टिताः। मध्यद्वीपे मनःशिला इति महापर्वतः रक्तरससंपन्नः स्थितः; पश्चिमे कृष्णः पर्वतः, नारायणस्य सहचरः। तत्र दिव्यरत्नानि केशवेण स्वयमेव रक्षितानि; स च प्रसन्नः तत्र जनानां सुखं दत्तवान्। शाकद्वीपे प्रदेशमध्यभागे कुशस्तम्भः पूज्यते; शाल्मलीद्वीपे शाल्मलीवृक्षः पूजनीयः। क्रौञ्चद्वीपे क्रौञ्चमहापर्वतः रत्ननिधिः, स सर्ववर्णैः सर्वदा पूज्यते। गोमन्तपर्वतः विशालः, सर्वधातुसंपन्नः; तत्र सदा पद्मनाभः भगवान् वसति। नारायणः हरिः सदा मुक्तिकामैः परिवृतः; कुशद्वीपे मणिविचित्रः पर्वतः स्थितः। तत्र प्रथमः सुनाम इति दुष्प्राप्यः पर्वतः; द्वितीयः हेमपर्वतः, तेजस्वी; तृतीयः कुमुद इति पर्वतः। चतुर्थः पुष्पवान्, पञ्चमः कुशेशयः, षष्ठः हरिगिरिः—एते षडुत्तमाः पर्वताः। तेषां मध्ये प्रदेशाः द्विगुणं- द्विगुणं विभागेन सन्ति; प्रथमः औद्भिदः, द्वितीयः रेणुमण्डलः। तृतीयः सुरथः, चतुर्थः लम्बनः; पञ्चमः धृतिमान्, षष्ठः प्रभाकरः। सप्तमः कपिला इति प्रदेशः; एते सप्त प्रदेशाः पर्वतयोः मध्ये। तत्र देवाः, गन्धर्वाः, प्रमुदिताः जनाः रमन्ते; तत्र कश्चन न म्रियते। तत्र न चौराः, न च बाह्यजनाः; सर्वे जनाः शुभवर्णाः, सौम्याः, उत्तमस्वभावाः। शेषेषु प्रदेशेषु अहं वर्णयामि, शृणुत, यथाश्रुतं। क्रौञ्चद्वीपे क्रौञ्च इति महापर्वतः स्थितः; क्रौञ्चात् परं वामनकः, तस्मात् परं अन्धकारकः पर्वतः। अन्धकारकात् परं श्रेष्ठः मैनाकः पर्वतः, तस्मात् परं गोविन्दः पर्वतः। गोविन्दात् परं पुण्डरीकः, तस्मात् परं दुन्दुभिस्वनः पर्वतः। एतेषां मध्ये प्रदेशाः द्विगुणं- द्विगुणं विभागेन; तत्र प्रदेशान् वर्णयामि, शृणुत। क्रौञ्चस्य प्रदेशः कुशलः, वामनकस्य मनोनुगः, मनोनुगात् परं उष्ण इति प्रदेशः। एवं पर्वतसमूहैः, पुण्यनद्या, पुण्यप्रदेशैः, धर्मिष्ठजनैः च समलंकृतं एतत् द्वीपसमूहं, यत्र भगवतः केशवस्य, शंकरस्य च पूजनं, धर्मनिष्ठजनानां च रमणीयं जीवनं निरूपितम्।