सूर्यस्य तापेन संतप्ताः ते सोममण्डलम् प्रविशन्ति। ततः मुनयः सूतमिदं प्रार्थयन्ति—“भोः महाभाग! प्रदेशानां पर्वतानां च नामानि वद, पर्वतवासिनः च ये सन्ति, तान् सत्यमाख्याहि।” सूत उवाच—श्वेतस्य दक्षिणे, निषधस्य चोत्तरे रमणकाख्यः देशः स्थितः, यत्र जनाः जायन्ते। तत्र सर्वे जाताः शुद्धवंशाः सुन्दरदर्शनाः च सन्ति, सर्वे च निर्वैराः एव। ते महाभाग्ययुक्ताः जनाः दशसहस्राणि पंचशतानि वर्षाणि जीवन्ति, सदा प्रमुदितचित्ताः। नीलस्य दक्षिणे, निषधस्य चोत्तरे हिरण्मयाख्यः प्रदेशः अस्ति, यत्र हैरण्वती नदी वहति। तत्र, हे विप्राः, विहगाधिपः पक्षिणां श्रेष्ठः तिष्ठति, उत्तमान् यजुर्वेदविदः ब्राह्मणान्, धनुर्वेदविदः, सुन्दरदर्शनांश्च सहितः। तत्र जनाः बलवन्तः, ब्राह्मणाः प्रमुदितचित्ताः, तपोबलसम्पन्नाः चैकादशसहस्रवर्षपर्यन्तं जीवन्ति। तत्र ते आयुषः प्रमाणेन दशशतानि पंचशतानि वर्षाणि जीवन्ति, त्रयः च शुद्धशृङ्गाः सन्ति, हे द्विजश्रेष्ठ। एकं रत्नमयं, द्वितीयं सुवर्णमयं, तृतीयं सर्वरत्नाभूषितं राजप्रासादशोभितं च शृङ्गं तत्र दृश्यते। तत्र प्रभा नाम्ना देवी सदा वसति, हे तपस्विन्; तस्याः उत्तरतः, समुद्रतीरे, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ। तत्र ऐरावताख्यः देशः तस्य शृङ्गस्य पार्श्वे अस्ति; तत्र न सूर्यस्य गतिर्देहक्षयहेतुर्भवति, न च जनाः जरां प्राप्नुवन्ति। तत्र चन्द्रः ताराभिः सहितः प्रकाशते, इव तेजसा संवृतः; तेषां कान्तिः पद्मसदृशी, वर्णः पद्मसदृशः, नेत्राणि पद्मदलसमानानि च। तत्र जनाः पद्मदलगन्धयुक्ताः जायन्ते; ये तत्र न प्राप्नुवन्ति, ते गन्धं ह्रासयन्ति, निराहाराः च, जितेन्द्रियाश्च भवन्ति। सर्वे ते देवलोकात् पतिताः, तथैव शुद्धब्राह्मणाः; तेषां त्रयोदशसहस्रवर्षपर्यन्तं आयुः, हे द्विजोत्तम। धार्मिकाः पुरुषाः आयुषः प्रमाणेन तत्र वसन्ति; एवं च, हे प्रभो, क्षीरसागरस्य उत्तरतः। तत्र वैकुण्ठे हरिः सुवर्णरथेन स्थितः; तस्य रथस्य अष्टचक्राणि, स जीवसम्पूर्णः, मनसः वेगेन गच्छति। स भगवान् अग्निवर्णः, महातेजाः, सुवर्णाभरणधारी; स सर्वभूताधिपः, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ। स संक्षेपेण विस्तारतः च सृष्टिकर्ता च कारणं च; पृथिव्यापः खं वायुः तेजश्च, हे महाभागाः। स सर्वभूतानां यज्ञः, तस्य मुखं हविर्भुजः अग्निः। पुनः मुनयः पप्रच्छुः—“एषा भारताख्या भूः पुण्या पुण्यदा च; तस्याः सम्यगाख्यानं कुरुष्व, त्वं हि अस्माभिः प्राज्ञ इति मन्यसे।” सूतः पुनरुवाच—“अत्र अहं वः भारतवर्षस्य उत्तमं देशं वक्ष्यामि, यः दिव्यसखायै मनवे विवस्वतः पुत्राय प्रियः। तथा प्रथोः प्राज्ञस्य, महात्मनः इक्ष्वाकोः, ययातेश्च, अम्बरीषस्य, मन्धातुः, नहुषस्य च। एवं मुचुकुन्दस्य, कुबेरस्य, शिनेः, ऋषभस्य, इलायाः, नृगस्य च। राजर्षेः कुशिकस्य, महात्मनः गाधेः, सोमस्य राजर्षेः, दिलीपस्य च। अन्येषां च महाभाग्यानां वीर्यवन्तां क्षत्रियाणां; सर्वेषां प्राणिनां भारतं श्रेष्ठं प्रियं च। ततः अहं प्रदेशं वर्णयिष्यामि, यथा श्रुतम्, हे द्विजोत्तमः; महेन्द्रः, मलयः, साह्यः, शुक्तिमान्, ऋक्षः च। विन्ध्यः, परियात्रः—एते सप्त मुख्याः पर्वताः; तेषां समीपे सहस्रशः पर्वताः सन्ति, हे विप्राः। केचित् अज्ञाताः, रसमयाः, विशालाः, विविधशृङ्गयुक्ताः; अन्ये ज्ञाताः, लघवः, लघूनां पोषकाः च। तत्र, हे द्विजाः, आर्य-मीलेच्छ-चरित्राः जनाः मिश्रिताः सन्ति; ते गङ्गायाः, सिन्धोः, सरस्वत्याः च शुद्धं जलं पिबन्ति। गोदावरी, नर्मदा, बहुदा महती नदी, शतद्रुः, चन्द्रभागा, यमुनाच महती नदी। दृशद्वती, वितस्ता, निष्पापस्रोताः शुद्धवालुकिनी नदी, वेत्रवती, कृष्णा, वेणी च वहन्ति। इरावती, वितस्ता, पयोष्णी, देविका च; वेदस्मृति, वेदशिरा, त्रिदिव, सिन्धुला, कृमि च। करिषिणी, चित्रवाहा, त्रिसेना वहती नदी, गोमती, धूतपापा, चन्दना महती नदी। कौशिकी, त्रिदिवा रम्या, नचिता, रोहितराणी, रहस्य, शतकुम्भा, सरयू, हे ब्रह्मर्षे। चर्मवती, वेत्रवती, हस्तिसोमा, दिशा, शरावती, पयोष्णी, भीमा, भीमरथी च। कावेरी, चुलुका, तापी, शतमला, निवारा महती, सुप्रयोगा नदी च। पवित्रा, कृष्णला, सिन्धु, वजिनी, पूरमालिनी, पूर्वाभिरामा, वीरा, भीमा, मालवती च। पलाशिनी पापहन्त्री, महेन्द्रा, पातालवती, करिषिणी, आसीक्नी, कुशाचिरी महती नदी। मेना, मरुतां श्रेष्ठा, हेमा, घृतवती, अनवती, अनुश्ना, सेव्या कपि च, हे उत्तमाः। एवं सूतः मुनिभ्यः पवित्रं पुण्यं च भारतवर्षं, तत्र स्थितान् पर्वतान्, तेषां वासिनः, पुण्यनदीनां च माहात्म्यं, भगवत्स्थानानि च सप्रेमं सम्यगाख्यात्।