ऋषयः पुण्यदायकानां तीर्थानां नामानि, तानि कुत्रोत्पन्नानि केन च पाल्यन्ते इति पृच्छन्ति स्म। सर्वेऽपि चराचरलोकाः किमन्ते लयं यान्ति, के पुण्यक्षेत्राणि के च पूज्यशिलास्तम्भाः, का वा नद्यः श्रेष्ठाः पावनाः पुण्याः पापनाशिन्यः इति सर्वं क्रमशः वक्तव्यमिति ते सूतमुपसर्प्य पप्रच्छुः। सूत उवाच—"श्रेयोवदः, श्रेयोवदः, महाभागाः! भवद्भिः उत्तमं पृष्टं तपस्विभिः। प्रणम्य यूयं पद्मपुराणमाख्यास्ये। सदा अहं वेदव्यासं पराशरात्मजं, परमपुरुषं, विश्वस्यैकमूलं, ज्ञानाधारं, विशालधीं, वेदवेदान्तवेद्यं, शान्तं, विषयातीतं, शुद्धं, दीप्तिमन्तं, अक्षयकीर्तिं नित्यं वन्दे। तं अनन्ततेजसं श्रीव्यासं नमामि, येन प्रसादेन नारायणकथां प्रवक्ष्यामि। अहं पद्मपुराणं पुण्यं पञ्चपञ्चाशदधिकसप्ततिसंख्याकं सहस्राधिकं शतं च अध्यायानां प्रवक्ष्यामि। तत्रादौ आदिखण्डः, ततः भूमिखण्डः, अनन्तरं ब्रह्मखण्डः, ततो पातालखण्डः। ततः क्रियाखण्डः, उत्तरखण्डः च अन्ते प्रसिद्धः; एष महापद्मः लोकसारः। तद्वृत्तान्ताधारितत्वात् पद्म इति मनीषिभिः कथ्यते; इदं निर्मलं पुराणं विष्णोः परमं माहात्म्यम्। यद् भगवतः हरिणा ब्रह्मणे प्राचीनकाले प्रोक्तं, तत् ब्रह्मा नारदाय, नारदः च गुरवे पूर्वं कथितवान्। प्रियतमो मे व्यासः पुनः पुनः मम सर्वाणि पुराणानि, इतिहासान्, संहिताश्चोपदिशत्। तदिदं दुर्लभतरं पुराणं वक्ष्यामि, यस्य श्रवणमात्रेण ब्रह्महत्यादिपापात् मुच्यते नरः। श्रद्धाभक्तियुक्तः शृण्वन् सर्वतीर्थस्नानफलमवाप्नोति, श्रवणमात्रेणैव मोक्षं लभते। श्रद्धया विना अपि शृण्वन् पुण्यसंचयं लभते; अतः प्रयत्नेन पद्मश्रवणं कुर्यात्। अत्र आदिखण्डं पुण्यं पापनाशनं प्रवक्ष्यामि; सर्वे मुनयः शिष्यैः सह शृण्वन्तु।" सूतः पुनरुवाच—"अधुना सृष्ट्यादिकथां प्रवक्ष्यामि, द्विजश्रेष्ठाः, येन परमात्मा सनातनात्मा विज्ञायते। प्रलयकाले सर्वं नास्ति स्म, केवलं ब्रह्माख्यं तेज एकमेवावशिष्टमासीत्, सर्वकारणम्। तदनादि, निर्मलं, शान्तं, शुद्धं, नित्यं, अमलम्, आनन्दराशिं, स्वच्छं, मुक्तिकामैः प्रार्थितम्। सर्वज्ञं, विज्ञानरूपं, अनन्तं, अजं, अव्ययं, अक्षयं, नित्यशुद्धं, अचलम्, सर्वगतं, महत्। सृष्टिकाले विज्ञानस्वरूपं तदेकं, स्वात्मन्यवस्थितं, अचलम्, सृष्ट्यर्थं चिच्छक्तिरेव प्रवृत्तवती। तस्मात् प्रधानं समुत्पन्नम्, तस्मात् महत्; महत् त्रिविधं—सात्त्विकं, राजसं, तामसं। प्रधानावरणेन महत् बीजकोषवत् त्रिविधं जातम्—वैकारिकं, तैजसं, भूताति तामसं च। महतः त्रिविधोऽहंकार उत्पन्नः; यथा प्रधानं महदावरणं, तथा महद्वरणं अहंकारस्य। भूतादिः विक्रियया शब्दतन्मात्रं ससर्ज; तस्मात् शब्दतन्मात्रात् आकाशं शब्दगुणकम्। भूतादिरावरणेन शब्दतन्मात्रं चाकाशं च, ततो शब्दतन्मात्रात् आकाशात् स्पर्शनतन्मात्रं ससर्ज। ततः बलवान् वायुः स्पर्शगुणकः, आकाशं केवलं शब्दगुणकं स्पर्शनतन्मात्रेणावृतम्। वायोः विक्रियया रूपतन्मात्रं जातम्; वायोः तेजः रूपगुणकं सञ्जातम्। स्पर्शनमात्रेणैव वायुः रूपमावरणम्; अग्निः विक्रियया रसनतन्मात्रं ससर्ज। तस्मात् रसानां साराः जाताः; त एव रूपमात्रेणावृताः। त एव विक्रियया गन्धान् ससृजुः; तस्मात् पृथिवी सर्वगुणयुक्ता अभवत्। संयुक्तत्वात् तस्याः गन्धगुणः स्मृतः; प्रत्येकस्य तन्मात्रात् तद्विशेषः स्मृतः। तन्मात्राण्यव्यक्तानि, व्यक्तानि तु परस्परानुक्रमेण; तामसाहंकारोत्पन्नं तन्मात्रसृष्टिं मुनयः संक्षेपेण निर्दिशन्ति। तत्र वैकारिकात् दशेन्द्रियाणि ज्योतिष्मतीनि जातानि। तत्र मन एकादशं, ज्ञानेन्द्रियाणि पञ्च, कर्मेन्द्रियाणि पञ्चेति तत्त्ववित् मन्यते। तानि च कार्याणि श्रोतं, त्वक्, चक्षुः, जिह्वा, घ्राणं च पञ्चमम्; एतानि पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि, तेषां विषयाः शब्दादयः। गुदं, उपस्थं, हस्ताः, पादाः, वाक् पञ्चमं कर्मेन्द्रियाणि; तेषां क्रियाः विसर्गः, आनन्दः, ग्रहणम्, गमनं, भाषणमिति। आकाशः, वायुः, अग्निः, आपः, पृथिवी च, एतेषां गुणाः शब्दादयः, प्रत्येकं अधिकाधिकगुणयुक्ताः, पृथक् शक्तिसम्पन्नाः, न संयुज्यन्ते। सर्वे अपि एकत्र समागताः सत्त्वोत्पत्त्यर्थं पूर्णतया संयोगं कुर्वन्ति, परस्परं चानुगृह्णन्ति—इति।