नैमिषारण्ये शौनकं द्रष्टुम् अनेकाः शुद्धाः मुनयः स्वैः शिष्यैः सहिताः समागच्छन्। तं सम्यग् विधिना पूजयित्वा, तेन च सम्यक् सत्कृताः, विभक्तेषु सुशोभनेषु āsaneṣu क्रमशः उपविविशुः। शौनकेन प्रदत्तासनेषु निषण्णाः ते तपस्विनः, ये कृष्णे शरणं गता आसन्, परस्परं धर्म्याणि आख्यानानि कथयन्तः सुखेन स्थिताः। एवं तेषां विशुद्धचित्तानां मुनीनां संवादे समाप्ते सति, महाबलसम्पन्नः तेजस्वी सुतः तत्र समुपाजगाम। स व्यासशिष्यो रोमहरषणः नाम, पुराणविद्यायाम् पारंगतः, तान् सम्यक् प्रणम्य, तैः अपि सत्कृतः। शौनकादयः महर्षयः व्यासशिष्यं रोमहरषणं यथार्हं सुखे आसीने उपाविशन्। ततः शौनकप्रधानाः ते पुण्यशीलाः मुनयः तम् पृष्टवन्तः — "पुराणविदां श्रेष्ठ, रोमहरषण, व्रतधारिन्! त्वत्तः पूर्वं वयं पुण्यकराणि प्राचीनानि पुराणकथानि श्रुतवन्तः। अद्य तु वयं हरिकथासु प्रवृत्ताः।" "स एव पुरुषाणां परमो धर्मः, यतः परस्य भगवतः भक्तिरेव जायते। अतः हरिकथाभिर्युक्तं पुनः पुराणं निवेदय।" "हरिकथाभ्यः अन्यानि आख्यानानि श्मशानसमानानि; हरिः स्वयं पुण्यक्षेत्ररूपेण स्थितः इति श्रुतम्।" "ये पुण्यदा: तीर्थानि, तानि कीर्तय; कुत्र जातानि, केन पालितानि?" "सर्वे चलाचलजगतः अन्ते कुत्र लीयन्ते? के पुण्यक्षेत्राणि, के पूज्या शिलास्तम्भाः?" "का नद्यः श्रेयसीः, पुण्याः, शुभाः, पापापहारिण्यः? एतत् सर्वं क्रमशः वद, महाभाग।" सूत उवाच — "श्रेयो हि, श्रेयो हि! उत्तमं पृष्टं भवद्भिः, तपस्विनः। प्रणम्य वः, पद्मपुराणं प्रवक्ष्यामि।" "सदा मम नमः वेदव्यासाय, पराशरात्मजाय, यः परः पुरुषः, यः जगतः एकमेव ज्ञेयम्, ज्ञानाधारः, विशालबुद्धिः, वेदवेदान्तवेद्यः, नित्यशान्तः, विषयातीतः, निर्मलतेजाः, अच्युतकीर्तिः।" "तम् अनन्तविभूतिमन्तं व्यासं नमामि, यस्य प्रसादात् अहं नारायणकथाम् इमाम् प्रवक्ष्यामि।" "पद्माख्यं पुण्यपुराणं प्रवक्ष्यामि, यत्र पञ्चपञ्चाशत् खण्डाः सहस्रं च अध्यायाः।" "तत्र आदौ आदिखण्डः, ततः भूमिखण्डः, ततः ब्रह्मखण्डः, अनन्तरं पातालखण्डः।" "ततः क्रियाखण्डः, ततः सुप्रसिद्धः उत्तरखण्डः, यः अन्तिमः; एषः अद्भुतः महापद्मः जगतः सारः।" "यदर्थम् एषः पद्मः इति विज्ञायते, तस्मात् एवम् उच्यते; एषः निर्मलः पुराणः विष्णोः परमं स्तवनम्।" "यत् भगवतः हरिणा ब्रह्मणे प्राचीनकाले उक्तम्, तत् ब्रह्मा नारदाय, नारदः च गुरवे उक्तवान्।" "मम प्रियतमः व्यासः पुनः पुनः सर्वाणि पुराणानि, इतिहासान्, संहिताः च उपशिक्षयत्।" "तदिदं दुर्लभं पुराणं वक्ष्यामि, यस्य श्रवणेन ब्रह्महत्यादिपापात् विमुक्तिः स्यात्।" "यः श्रद्धया भक्त्या च शृणोति, स सर्वतीर्थस्नानफलं प्राप्नोति; केवलेन श्रवणेन मोक्षः लभ्यते।" "अश्रद्दधानेन अपि श्रोतृणा पुण्यसम्भारः स्यात्; अतः यत्नेन पद्मपुराणम् अतिथिं कुरुत श्रवणेन।" "अत्र आदिखण्डं पुण्यं पापनाशनं प्रवक्ष्यामि; सर्वे मुनयः शिष्यैः सहिताः शृण्वन्तु।" सूत उवाच — "अधुना सृष्टिक्रमं वक्ष्यामि, द्विजश्रेष्ठ, येन परमात्मा सदा ज्ञायते।" "प्रलयकाले किंचिदपि नासीत्, द्विजोत्तम, केवलं ब्रह्माख्यं तेजः, सर्वकारणम्।" "तत् नित्यं, निर्मलम्, शान्तम्, शुद्धं, सदा विशुद्धम्, आनन्दराशिः, स्वच्छम्, मोक्षकामिभिः सेव्यते।" "तत् सर्वज्ञं, विज्ञानरूपम्, अनन्तम्, अजम्, अव्ययम्, अक्षयम्, सदा शुद्धम्, अचलं, सर्वगतं, महत्।" "सृष्टिकाले, तद्बुद्ध्या, तदात्मन्येव स्थितं, अचलं, विज्ञानरूपं तद् सृष्टिं कर्तुम् उद्यतवान्।" "तस्मात् प्रधाना जाता, तस्मात् महत्; महत् त्रिविधम्—सात्त्विकं, राजसं, तामसम्।" "महत् प्रधानेन आच्छादितम्, यथा बीजं त्वग्ना, तथा; महत् त्रिविधम्—वैकारिक, तैजस, भूतादि तामसम्।" "महतः त्रिविधोऽहंकारः उत्पन्नः; यथा महत् प्रधानेन आच्छादितम्, तथैव अहंकारः महता आच्छादितः।" "भूतादिः विक्रियाम् आपन्नः शब्दतन्मात्रम् अजनयत्; शब्दतन्मात्रात् आकाशः, यः शब्दगुणकः।" "भूतादिः शब्दतन्मात्रम् आकाशं च आच्छाद्य, शब्दतन्मात्रात् आकाशात् स्पर्शतनमात्रम् अजनयत्।" "ततः बभूव तेजस्वी वायु: स्पर्शगुणः स्मृतः; आकाशः केवलं शब्दगुणः, स स्पर्शतनमात्रेण आच्छादितः।" "ततः वायुः विकारं प्राप्य रूपतनमात्रम् अजनयत्; वायोः तेजः, यद् रूपगुणकम्।" "संपर्कमात्रेण वायु: केवलं रूपम् आच्छाद्य, अग्निः विक्रियाम् आपन्नः केवलं रसतनमात्रम् अजनयत्।" "तस्मात् रसतनमात्राणि अभवन्; तानि च केवलं रूपेण आच्छादितानि।" एवं सुतस्य मुखात् पुण्यस्रोतसि प्रवहदिव, मुनयः शौनकप्रमुखाः, पुण्यकथायाः आरम्भे आसन्।