सन् संन्यासिनः धर्मान् व्याख्याय, व्यासः कथयति— सत्येन शुद्धानि वचनानि वदेत्, नियमेन विशुद्धचित्तः कर्माणि आचरितव्यानि। संन्यासी वर्षास्वेकत्र न तिष्ठेत्, किन्तु अन्यत्र गच्छेत्। सदा स्नात्वा शुचिर्भवेत्, कमण्डलुं धारयेत्, सर्वदा ब्रह्मचर्ये स्थितः, वनवासे च नित्ययुक्तः स्यात्। मोक्षशास्त्रेषु निष्ठः, ब्रह्मसूत्रेषु पारङ्गतः, जितेन्द्रियः, दम्भमददूषितः, परनिन्दामत्सर्यवर्जितः च भवेत्। आत्मज्ञानगुणसम्पन्नः, मोक्षमाप्नोति चेत्, सः नित्यं प्रणवाख्यां सनातनीं देवतां साधयेत्। विधिवत् स्नात्वा शुद्धः, देवालयादिषु शुचिः, यज्ञोपवीती, शान्तचित्तः, कुशधारी, एकाग्रः च भवेत्। प्रक्षालितकौपीनवसनः, रोमाणि आच्छाद्य, यज्ञार्थं ब्रह्म जपेत्, देवतानां च सम्बद्धं पठेत्। नित्यं वेदान्तोक्तं अध्यात्मविद्यां जपेत्; पुत्रैः सह वा, ब्रह्मचारिवा, संन्यासी मुनिः स्यात्। सः नित्यं वेदाध्ययनं कुर्यात्; सः परमं पदं प्राप्नोति। अहिंसा, सत्यं, अस्तेयं, ब्रह्मचर्यं, परमं तपः— क्षमा, दया, सन्तोषः च विशेषतः व्रतानि; वेदान्तज्ञाननिष्ठः, पञ्चमहायज्ञेषु युक्तः। सः प्रतिदिनं स्नात्वा तान् यज्ञान् कुर्यात्, न तु भिक्षार्थम्; नित्यं यथाकालं अग्निहोत्रमन्त्रान् जपेत्, एकाग्रचित्तः। नित्यं स्वाध्यायं कुर्यात्, सायं प्रातः सावित्र्याः जपं च, एकान्ते परमेश्वरं सदा ध्यानयेत्। एकस्माद् एव गृहे भिक्षां न गृह्णीयात्, कामक्रोधलोभांश्च त्यजेत्; एकवासाः वा द्विवासाः, शिखी यज्ञोपवीती, कमण्डलुधारी, त्रिडण्डी, विद्वान्, सः तत् परमं पदं प्राप्नोति। एवं श्रीपद्ममहापुराणस्य स्वर्गखण्डे संन्यासिनां धर्मनिरूपणं नाम एकोनषष्टितमं अध्यायः समाप्तः। एवं संन्यासिनां धर्मान् स्वाश्रमे स्थितानां, जितेन्द्रियाणां च, व्यासः पुनः कथयति— भिक्षया जीविका विधीयते, फलमूलादिना वा अन्यथा। एकवारं दिने भिक्षां याचेत, नात्यर्थं कुर्वीत; भिक्षायामासक्तः सन् विषयासक्तोऽपि भवति। सप्तगृहात् भिक्षां याचेत्; न लब्ध्वा पुनर्न याचेत्; गोदोहनेन तुल्यकालं मूकशिराः तिष्ठेत्। एकवारं "भिक्षाम्" इति उक्त्वा, मौनी शुद्धः च, अन्नं गृह्णीयात्; हस्तपादौ प्रक्षालयेत्, आचमनं च कुर्यात्। सूर्याय दर्शयित्वा, पूर्वाभिमुखः खादेत्; पञ्चप्राणान् समर्प्य, अष्टगुलिकान् सम्यक् भुञ्जीत। आचम्य, ब्रह्माणं परमेश्वरं ध्यानयेत्; कुम्भक, मृत्तिका, वेतसक, बिडालक पात्रं उपयोगयेत्। मनुः प्रजापतिः कथयति—कुम्भक, मृत्तिका, वेतसक, दारुपात्राणि चतुर्णि संन्यासिनाम्। सायं प्रातः विशेषजपं कृत्वा, हृदयकमले विश्वाख्यं जगदुत्पत्तिस्थानं परमेश्वरं सदा चिन्तयेत्। सर्वेषु भूतेषु तमोऽतीतं, अव्यक्ताधारं, आनन्दरूपं, अक्षयप्रभां आत्मानं ध्यानयेत्। प्रकृतिपुरुषातीतं, आकाशाग्निशिवातीतं, सर्वभूतान्तं, ब्रह्मरूपं प्रभुं चिन्तयेत्। अथवा, ओङ्कारान्ते आत्मानं परमात्मनि लीनं कृत्वा, मध्याकाशस्थितं ईश्वरं ध्यानयेत्। विष्णुं पुरुषं पुराणं, सर्वभूतकारणं, एकमानन्दाश्रयं ध्यानयेत्; एवं ध्यानात् बन्धनात् विमुच्यते। अथवा, परमाख्यं व्योम, सर्वकारणं, हृदयगुहायां प्रकृतौ स्थितं, जगन्मोहकं चिन्तयेत्। यत्र सर्वभूतानां प्राणः, यत्र जगत् लीयते, सूक्ष्मानन्दं ब्रह्म, यं मुमुक्षवः पश्यन्ति। तत्र एव ब्रह्म स्थितं, विज्ञानस्वरूपं, अनन्तं, सत्यम्, ईश्वरम्; एवं चिन्तयन्, मौनवान् तिष्ठेत्। एषा परमा गुह्यगुह्या विद्या संन्यासिनां कथिता; यः तत्र सदा स्थितः, स योगेश्वरीं सिद्धिं प्राप्नोति। तस्मात्, नित्यं ज्ञाननिष्ठः, आत्मविद्यायाम् अन्वितः, ब्रह्मविद्यां साधयेत्, येन बन्धनात् मुच्यते। आत्मानं सर्वात् पृथग् एकं विचिन्त्य, ततः परमानन्दं, अक्षयं, विज्ञानमात्रं ध्यानयेत्। यतः भूतानि जायन्ते, यं ज्ञात्वा पुनरिह न जायते, सः एव स भगवान् ईश्वरः, सर्वातीतः। यः अन्तः स्थितः, नित्यः, शिवः, अव्ययः, यत्र गच्छन्ति, सः प्रत्यक्षदर्शी महेश्वरः। संन्यासिनां व्रतानि, अत्रोक्तानि च, प्रतिक्रमस्य प्रायश्चित्तं यथायोग्यं विधानम्। यदि कामात् स्त्रीसंगमं कुर्यात्, सः सान्तपनं प्रायश्चित्तं, शौचेन, प्राणायामेन च, कृत्वा, मनः संयम्य, कठिनं तपः आचरित्वा, पुनः स्वाश्रमे स्थित्वा, निर्व्यथः वसेत्। धर्मार्थं मिथ्यावचनं न धर्मं नाशयति, इति विद्वांसः; तथापि, तदपि न कर्तव्यम्, यतः तादृशं आचरणं घोरम्। धर्मकामेन मिथ्यावचनं कृत्वा, एकरात्रं उपोष्य, शतप्राणायामं च कुर्यात्—एतत् प्रायश्चित्तं निर्दिष्टम्। महतीं आपदि अपि, चौर्यं न कर्तव्यम्; चौर्यात् महदधर्मः न अस्ति, इति श्रुतिः। हिंसा, अतिकामः, अतिभिक्षा च, आत्मज्ञानं नाशयन्ति; यद् धनम् उच्यते, तानि बहिर्गच्छन्ति प्राणाः। योऽन्यस्य धनं गृह्णाति, सः तस्य प्राणान् एव गृह्णाति; तद् कृत्वा, सः पापात्मा, स्वव्रतान् विहाय, पतितः भवति।