शृणुत, मुनयः, वने निवसतः द्विजस्य धर्मान् यथोक्तान् पद्मपुराणे। यः स्वभार्यया सह व्रजन् वनं, कामात् सङ्गमं कुर्यात्, तस्य व्रतम् भग्नं स्यात्, स च द्विजः प्रायश्चित्तस्य पात्रं भवति। तत्र यः पुत्रः संजातः, तं द्विजातयः न स्पृशेयुः; स च वेदाध्यायने अधिकारं न लभते, न च तस्य सन्ततयः। सदा भूमौ शयितव्यं, सावित्र्याः जपने नित्यं प्रवृत्तव्यं, सर्वभूतानां शरण्यः स्यात्, धर्मवितरणे च सदा प्रवृत्तः। निन्दां, अनृतं, अतिनिद्रां च सदा वर्जयेत्; एकाग्निः स्यात्, स्थिरगृहम् न कुर्यात्, शुद्धे स्थले वसेत्। मृगैः सह विचरेत्, तैः सह वसेत्, शिलायां वा कर्कशे स्थले च शान्तचित्तः शयीत। स्नानं तु यथाशक्ति कर्तव्यम्—तत्क्षणमेव वा, मासान्ते वा, षण्मासान्ते वा, संवत्सरे वा। भोजनं रात्रौ, दिवा, चतुर्थे, अष्टमे वा काले कुर्यात्। चान्द्रायणव्रतानुसारं शुक्लकृष्णपक्षयोः उपवासः, द्वौपक्षयोः सिक्तयवपूपभोजनं वा। सदा पुष्पैः, मूलैः, फलैः पतितैः जीवेत्, वैखानसवृत्तिं पालयन्। भूमौ परिभ्रमेत्, अङ्गुष्ठाग्रे तिष्ठेत्, स्थित्वा वा उपविष्टः विचरेत्, क्षमां कदापि न वजेत्। ग्रीष्मे पञ्चाग्नितपः कुर्यात्, वर्षासु विविक्तस्थले वसेत्, शिशिरे क्लिन्नवस्त्रधारी स्यात्, तपः शनैः शनैः वृद्धयेन्। त्रिस्नानं दिनत्रये कुर्यात्, पितृदेवतृप्तिं साधयेत्, एकपादस्थितः स्यात्, सूर्यांशुपानं वा कुर्यात्। पञ्चाग्निधूमसहनं, सूर्यपक्तमात्रभोजनं, सोमपानं वा, शुक्लपक्षे क्षीरपानं, कृष्णपक्षे गोमयपानं कुर्यात्। पतितपत्रभोजनं, कठिनव्रतचर्या, योगाभ्यासे, रुद्रजपने च नित्यं प्रवर्तेत। अथर्वशीर्षं पठेत्, उपनिषदां स्वाध्यायेन नित्यं युक्तः स्यात्, नियमयमाभ्यां च सदा अलस्यं वर्जयन्। ततः स्वात्मनि अग्नीन् स्थाप्य, ध्यानपरः स्यात्। अग्निहीनः, अचलाश्रमी वा, केवलं मोक्षनिष्ठः सन्, यतिभिः एव भिक्षां याचेत्। गृहेषु, अन्येषु ब्राह्मणेषु, वने वासिनां च मध्ये, ग्रामे भिक्षां लब्ध्वा, वने स्थित्वा अष्टमुष्टिभोजनं कुर्यात्। पिण्डे, हस्ते, पत्रे वा प्राप्तां भिक्षां गृहित्वा, आत्मसिद्धये नानोपनिषदः पठेत्। विशेषविद्याः, सावित्रीं, रुद्रं च साधयेत्; महाप्रस्थानं, उपवासं, अग्निप्रवेशं, अन्यं वा कर्म ब्रह्मार्पणभावेन कुर्यात्। एवं वनप्रस्थाश्रमधर्माः श्रीपद्ममहापुराणस्य स्वर्गखण्डे 'वनप्रस्थाश्रमधर्मवर्णन'नाम्नि अष्टपञ्चाशत्तमोऽध्याये समाप्ताः। ततः व्यास उवाच—एवं तृतीयभागं जीवनस्य वने आश्रमे निवस्यान्, चतुर्थभागे संन्यासाश्रमे यथाक्रमं वसेत्। अग्नीन् स्वात्मनि स्थाप्य, द्विजः संन्यासी भूत्वा, योगाभ्यासपरः, शान्तः, ब्रह्मविद्यायाम् अन्वेषणशीलः स्यात्। सर्वेषु विषयेषु वैराग्यं चेतसि जायते चेत्, तदा संन्यासं इच्छेत्; अन्यथा पतनं स्यात्। प्राजापत्यं चाग्नेयं च होमं कृत्वा, अथवा संयमी, श्वेतकौशेयवस्त्रधारी वा, काषायवस्त्रधारी वा, ब्रह्माश्रममाश्रयेत्। ज्ञेयसंन्यासी, वेदसंन्यासी, कर्मसंन्यासी इति त्रीणि संन्यासिनाम् प्रकाराणि उक्तानि। सर्वसङ्गवर्जितः, द्वन्द्वातीतः, निर्भयः—एष ज्ञानसंन्यासी आत्मन्येव स्थितः इति कथ्यते। यो वेदं सदा पठति, निराशः, निरुपाधिः, स वेदसंन्यासी, मुक्तिकामी, जितेन्द्रियः। द्विजः यः अग्निमात्मानं कृत्वा, ब्रह्मार्पणनिष्ठः, स कर्मसंन्यासी महायाज्ये प्रवृत्तः। एतेषां ज्ञानी श्रेष्ठः; तस्य न किञ्चित् नियतं कर्म, न बाह्यलिङ्गमस्ति, स पण्डितः। सर्वस्वत्यागी, निर्भयः, शान्तः, द्वन्द्वातीतः, पत्रभोजी, जीर्णकौपीनधारी वा, नग्नो वा, ध्यानपरायणः स्यात्। ब्रह्मचारी, मिताहारी, ग्रामाद् भिक्षां गृहीत्वा, आत्मरतिर्भवन्, अनासक्तः, निरपेक्षः। स्वयमेव सखायं कृत्वा, सुखार्थं विचरेदिह, न मृत्युम् इच्छेत्, न जीवितम्। कालं प्रतीक्षेत्, सेवकवत् स्वामिनं प्रतीक्षमाणः; न कदापि पठेत्, न कर्म कुर्वीत, न शृणुयात्। एवं ज्ञानयुक्तः योगी ब्रह्मसायुज्याय योग्यः भवति, एकवस्त्रधारी वा, कौपीनमात्रधारी चेद् बुधः। मुण्डितशिराः वा, जटाधारी वा, त्रिदण्डी, निरुपाधिः, सदा काषायवस्त्रधारी, योगध्याननिष्ठः स्यात्। ग्रामस्य पार्श्वे, वृक्षमूले, देवालये वा वसेत्; शत्रौ मित्रे च, मानापमानयोः च समदृष्टिः स्यात्। भिक्षया जीवेत्, न एकगृहात् भोजनं कुर्वीत; यदि मोहात् एकगृहभोजनं कुर्यात्, तस्य न किञ्चित् प्रायश्चित्तं धर्मशास्त्रे। स सङ्गद्वेषरहितः, मृत्काष्ठहिरण्येषु समदृष्टिः स्यात्। अहिंसकः, मौनी, सर्वकामरहितः, दृष्टिपूते पथे एव पादं स्थापयेत्, वस्त्रनिष्काशितं जलं पिबेत्। एवं धर्मान् वनप्रस्थः, ततो यथाक्रमं संन्यासी, आत्मसिद्धये चरति, ब्रह्मसायुज्यं प्राप्नोति।