दूरात् अपि स्मरणकाले पितृयज्ञे यः पितृभ्यः मोक्षं ददाति, स गयास्थः श्रीगदाधरः स्मरणीयः, तस्मै नमः। कठिनं मार्गं, दूरं च अधिकं, सिंहैः चौरैः कंटकैः सर्पैः च विविधैः उपद्रवैः युक्तं, यात्वा, आगत्य, प्रथमं व्ययम् कृत्वा, विनयपूर्णं वाक्यं याचते जनः—"हे करपरि! हे जलस्थ गदाधर! प्रतिदिनं त्वां द्रष्टुं स्पृहयामि।" किं तु, सर्वव्यापी आत्मा सन्, देवाः अपि गयायां श्राद्धार्पणेन तुष्टाः सन्ति, तव अस्य लोकस्य विषये तु उदासीनता किमर्थम्? किम् एषा निर्ममत्वं वा, किल कलिप्रभावः वा? अथवा जनानां दीर्घकालीनं धर्माचरणं वा, वा तव सेवासक्तिः? हे गदाधर! तव कृपया श्राद्धं सम्पूर्णं कृतम्। अधुना गृहं प्रत्यागमनं त्वया अनुमन्यताम्। चतुर्देवतानां स्तोत्रं यः श्राद्धकाले पठति, स स्वर्गफलम् अवाप्नोति; स्नानकाले पठितं स्तोत्रं श्रवणेन, गायनम्, जपेन च, स्नानं सर्वतीर्थसमानं भवति। प्रयाग, गङ्गा, यमुनास्तोत्रं श्रवणात् कर्मसम्भूतदोषाः नश्यन्ति। महादेवः नारदं प्रति उवाच—"शृणु, तुलसी उत्पत्तिमाहात्म्यं वक्ष्यामि। यस्य श्रवणेन पापविमुक्तिः, जन्ममृत्युचक्रात् मोक्षः च सिध्यति। तुलसीपत्रं, पुष्पं, फलम्, मूलम्, शाखा, त्वक्, दण्डः, तस्य भूमिः अपि—सर्वं पावनं। यः तुलसीकाष्ठेन दग्धः, मृत्युपश्चात् तुलसीकाष्ठं सर्वाङ्गे स्थापितम्, तस्य दाहकर्ता अपि पापमुक्तः भवति। मृत्युकाले हरिस्मरणं वा जपं वा यदि सिध्यति, तुलसीकाष्ठदाहेन पुनर्जन्म न भवति; शतकाष्ठेषु एकमेव तुलसीकाष्ठं युक्तं चेत्, दाहकाले कोटिपापिनः अपि मोक्षं प्राप्नुवन्ति। गङ्गाजलेन स्नानं पुण्यं पुण्यतरं करोति। तुलसीकाष्ठमिश्रिते काष्ठे यावत् चिता दह्यते, तावत् पुण्यं सिध्यति; तुलसीकाष्ठदाहं दृष्ट्वा, विष्णुदूताः तं गृह्णन्ति, न यमदूताः। सहस्रकोटिजन्मविमुक्तः जनार्दनं गच्छति। यः तुलसीकाष्ठदाहेन दग्धः, तं देवाः विमानैः उपविष्टाः पुष्पवर्षं कुर्वन्ति; अप्सराः नृत्यन्ति, गायकाः गायन्ति; तं दृष्ट्वा विष्णुः शम्भुना सह तुष्टः भवति। शौरिः तं हस्तेन गृह्णाति, स्वगृहं नयति, दिविस्थैः साकं सर्वपापं अपाकरोति। यत्र तुलसीकाष्ठदाहः घृतयुक्तः ज्वलति, तत्र जयघोषेण महोत्सवः। अग्निकक्षे वा श्मशाने वा, तुलसीकाष्ठदाहेन पापं दह्यते; ब्राह्मणाः तुलसीकाष्ठदाहेन वा तिलैर्युक्तेन हविः कुर्युः, तेषां अग्निष्टोमयागफलम्। यः तुलसीकाष्ठधूपं हरये ददाति, स इन्द्रसमानं पुण्यं लभते, शतगवदानफलम्। तुलसीकाष्ठाग्निना पक्वं भोजनं केशवाय निवेद्यं मेरुसमानं भवति। तुलसीकाष्ठदीपं हरये प्रज्वाल्य यः ददाति, स लक्षदीपपुण्यं प्राप्नोति। तुलसीकाष्ठचन्दनं कृष्णाय दत्त्वा, पृथिव्यां कोऽपि वैष्णवः तस्य तुल्यः न दृश्यते। स विष्णोः दया-पात्रं भवति, हे श्रेष्ठाश्व। तुलसीकाष्ठचन्दनद्वारा हरिं नित्यं स्नेहनं कृत्वा, भक्त्या, स हरिसंनिधौ तुष्टिम् अनुभवति। तुलसीपिष्टेन शरीरं लेपित्वा विष्णुपूजा कृत्वा, शतगवदानफलम्, शतदिनार्चनफलम् अपि लभते। यावत् तुलसीकाष्ठचन्दनं कृष्णाभिषेकाय देवालये तिष्ठति, तावत् तस्य पुण्यं शृणु। अष्टप्रमाणतिलदानपुण्यं पुरुषः यत् प्राप्नोति, तत् चक्रधरस्य कृपया लभ्यते। यः तुलसीयुक्तं पिण्डं पितृभ्यः ददाति, तस्य पितरः पत्रपत्रेण शतवर्षपर्यन्तं तृप्तिम् लभन्ति। तुलसीमूलभूमिना स्नानं कृत्वा, यावत् भूमिः शरीरे तिष्ठति, तावत् तीर्थस्नानसमानं पुण्यं। तस्य पत्रगुच्छेन पूजां कृत्वा, पुष्पैः विविधैः पूजां यः करोति, तस्य पूजा यावत् चन्द्रसूर्यौ तिष्ठतः, तावत् स्थिरा भवति। यत्र तुलसीवनं गृहे, तस्य दर्शनं वा स्पर्शनं वा, ब्रह्महत्यादिपापं अपि नश्यति, हे नारद, केवलं दर्शनात्। महादेवः पुनः उवाच—"अधुना अन्यं रहस्यं वक्ष्यामि, एकाग्रचित्तेन शृणु। एतत् कस्यापि न उक्तम्, शृणु, हे दिव्यर्षिसामान्य। यत्र तुलसी गृहे, ग्रामे, वा वने अस्ति, तत्र विश्वेश्वरः हृष्टहृदयः स्थितः। तत्र गृहे न दरिद्रता, न बान्धवदुःखम्, न पीडा, न भयम्, न रोगः, यत्र तुलसी तिष्ठति। तुलसी सर्वत्र पावनी, तीर्थेषु विशेषतः; देवस्य समीपे भूमौ तुलसी रोप्यते चेत्, रोपकस्य विष्णुलोकः निश्चितः। भक्त्या तुलसीपूजायाः द्वारा, हरिः शान्तिं ददाति, घोररोगान्, अशुभानि च नाशयति। यत्र तुलसीगन्धः वायुनाः वह्यते, तत्र सर्वदिशाः, चतुर्विधा प्राणी अपि शुद्धाः। हे श्रेष्ठमुने, यत्र तुलसीमूलभूमिः गृहे अस्ति, तत्र सदा देवाः, शिवः, हरिः च निवसन्ति।" एवं श्रीगदाधरस्य महिमा, तुलसीस्य उत्पत्तिमाहात्म्यं च, श्रवणात् पापविमुक्तिः, मोक्षः, पुण्यलाभः च सिध्यति।