द्विजातीनां भक्ष्याभक्ष्यनियमाः तथा दानस्य महात्म्यम् स्वर्गखण्डे श्रीपद्ममहापुराणस्य भक्ष्याभक्ष्यनियमवर्णने, द्विजातीनां आहारनियमाः विस्तारतः प्रतिपादिताः। द्विजः यदि उदुम्बरफलम् अथवा लौकीभक्ष्यं खादति, तदा सः स्वधर्मात् पतितः भवति; एवं पायसं, यवपिष्टकं, क्षीरान्नं, तैलवर्तिकं च अपि। अपरिपक्वमांसं, देवेषु समर्पितं, यज्ञेषु हुतं, यवपायं, बीजपूरं, अपरिपक्वमत्स्यं च खादितुं न युक्तम्। निपफलम्, काकदुम्बरम्, उदुम्बरम्, तैलनिष्कासनं, वनधान्यं च सावधानीपूर्वक वर्जयेत्। रात्रौ तिलयुक्तदधि वर्जनीयम्; तक्रं क्षीरयुक्तं पिबेत् न; निषिद्धं खादितुं न युक्तम्। कृमिभिः दूषितं, स्वभावदुष्टं, भूमिसंपृक्तं, कीटयुक्तं, मित्रेण स्निग्धं च अन्नं वर्जयेत्। श्वना गन्धितम्, पतितेन निर्मितम्, चाण्डालदृष्टम्, रजस्वलया गन्धितम्, पतितैः, गौभिः गन्धितं अन्नं सर्वदा त्याज्यम्। यथायथं मिश्रितम्, पुरातनम्, विपर्यस्तम्, काकैः, कुक्कुटैः स्पृष्टम्, कृमिभिः दूषितम् अन्नं सर्वदा वर्जयेत्। मानवैः गन्धितम्, कुष्ठिना स्पृष्टम्, रजस्वलया दत्तम्, दुष्टया वा रोगिण्या दत्तम् अन्नं न स्वीकरोत्। मलिनवस्त्रधारिणा अथवा परवस्त्रधारिणा दत्तम् अन्नं, मृतवच्छा गौः क्षीरम्, अमृतश्चा वत्सयुक्ता मेषः क्षीरम् च वर्जनीयम्। मनुः उद्घोषयति—मेषस्य क्षीरम्, नवजातवच्छा पशुकषीरम् न खाद्यम्; बकस्य, हंसस्य, जलपक्षिणः, तित्तिरस्य, शुकस्य मांसम् न खाद्यम्। कुरुरपक्षी, चकोरः, जलपदः, कोकिलः, काकः, खञ्जरिटः, श्येनः, गृध्रः च न खाद्याः। उल्लूकः, चक्रवाकः, भासः, कपोतः, पारावतः, तितिभः, ग्रामकुक्कुटः च न खाद्याः। सिंहः, व्याघ्रः, मार्जारः, श्वानः, वराहः, शृगालः, वानरः, गर्दभः च न खाद्याः। सर्पः, वन्यः, मयूरः, अन्ये वनवासिनः, जलचराः, स्थलचराः च न खाद्याः—एष धर्मः। गोहः, कूर्मः, शशकः, गण्डः, शल्यः—एते पञ्चनखाः मनुना खाद्याः उद्घोषिताः। शल्कयुक्तमत्स्यः, रौरवमांसम् च देवेषु ब्राह्मणेभ्यः समर्प्य खाद्यं, अन्यथा न। मयूरः, तित्तिरः, पारावतः, कपिञ्जलः, गृध्रः, बकः, खाद्यमत्स्यः, हंसः, पराजितः खाद्याः। शफरी, सिंहतुण्डा, पाठीना, रोहितः—एते मत्स्याः उत्तमद्विजातिभिः खाद्याः। एषां मांसं शुद्धीकृत्य, द्विजातिद्वारेच्छया, विधिवत्, प्राणसंशये अपि खाद्यं। शेषमांसं न खाद्यं; शेषभक्षी दोषं न प्राप्नोति। औषधार्थम्, अशक्त्या, आज्ञया, यज्ञसंपादनाय च मांसं अनुमतः। श्राद्धे वा दिव्यक्रियायां आमंत्रितः यदि मांसं त्यजति, तदा यावद्विलं पशोः, तावत् वर्षाणि नरकं गच्छति। यद् न दातव्यम्, न पातव्यम्, न स्पृश्यम्—द्विजातीनां मद्यं; तद् द्रष्टव्यम् अपि न, एष धर्मः। अतः सर्वयत्नेन मद्यं सर्वदा वर्जयेत्; द्विजः यदि पिबति, सः धर्मात् पतितः, संगाय अयोग्यः। द्विजः यदि निषिद्धं खाद्यं वा पानं पिबति, तदा सः यावत् त्यजति, तावत् अर्हः न भवति। अतः ब्राह्मणः सर्वदा निषिद्धं खाद्यं पानं च सावधानीपूर्वक वर्जयेत्; यदि न वर्जयति, रौरव नरकं गच्छति। एतेन भक्ष्याभक्ष्यनियमवर्णनं समाप्तम्—पञ्चपञ्चाशत्तमः अध्यायः, 'भक्ष्याभक्ष्यनियम' नाम, श्रीपद्ममहापुराणे, स्वर्गखण्डे। ततः व्यासः उवाच—अधुनाऽहं दानस्य परमधर्मं वर्णयिष्यामि, यथा पूर्वं ब्रह्मणा ब्रह्मविद्भ्यः ऋषिभ्यः उक्तम्। श्रद्धया, पात्रे, उचितं वस्तु दत्त्वा—एतत् 'दानम्' इति कथ्यते, यः भोगमोक्षफलप्रदः। यः श्रद्धया पात्रे ददाति, तं दानं सत्यम् मन्ये; अन्यत् केवलं कस्यचित् रक्षणम्। नित्यं, काम्यं, यथाकालं—एते त्रीणि दानानि; चतुर्थं शुद्धं दानं सर्वश्रेष्ठम्। यः प्रतिदिनं किंचित् अपि, प्रत्युपकारं न इच्छन्, फलाकांक्षां विना, ब्राह्मणे ददाति, तद् नित्यदानम्। पापक्षयार्थम्, विद्वान् हस्ते दत्तं—तद् यथाकालदानम्, सत्पुरुषैः श्रेष्ठम्। सन्तानस्य, विजयस्य, धनस्य, सुखस्य कामनया दत्तं—तद् काम्यदानम् धर्मविद्भिः कथ्यते। ब्रह्मविद्भ्यः, धर्मयुक्तचित्तेन, भगवत्प्रीत्यर्थम् दत्तं—तद् शुद्धं शुभं दानम्। दानधर्मं यथाशक्ति पात्रं समीप्य आचरितव्यम्; पात्रम् पूजनीयम्, सर्वतः उद्धारकः। कुलस्य अन्नवस्त्रशेषम् दानाय दद्यात्; अन्यथा दत्तं फलम् न यच्छति। श्रद्धया, विद्वान्, कुलीनः, विनीतः, तपस्वी, व्रतधारी, दरिद्रः इति एतेषु दानं दद्यात्। यः श्रद्धया ब्राह्मणे अग्निहोत्रिणे भूमिं ददाति, सः परमं पदं प्राप्नोति, यत्र गत्वा दुःखं न अनुभवति। यः इक्षुयवगोधूमशालिपूर्णां भूमिं वेदविद्भ्यः ददाति, सः पुनर्जन्म न प्राप्नोति। गोचर्ममात्रां भूमिं दरिद्रब्राह्मणे ददाति, सः सर्वपापात् विमुक्तः भवति। इति श्रीपद्ममहापुराणे स्वर्गखण्डे भक्ष्याभक्ष्यनियमवर्णनं तथा दानधर्मवर्णनं आसीत्।