सर्वेभ्यः नमः। इदानीं पद्मपुराणस्य स्वर्गखण्डे कर्मयोगविषये द्विपञ्चाशदधिकद्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः कथारूपेण प्रतिपाद्यते। शुद्धिकर्मणि यथाक्रमं विधिः उपदिश्यते। जलं हस्तेन विक्षिप्तं वा बाह्यगन्धयुक्तं वा शुद्ध्यर्थं न उपयोज्यं, किन्तु ब्राह्मणः हृदयस्पर्शेन जलस्य शुद्धिं प्राप्नोति, क्षत्रियः गलस्पर्शेन शुद्धः भवति। वैश्यः जलस्य स्वादनात् शुद्धिं प्राप्नोति, स्त्रियः शूद्राश्च स्पर्शेन शुद्धाः स्युः। ब्राह्मणस्य तु अङ्गुष्ठमूलरेखायाः स्पर्शेन शुद्धिः निर्दिष्टा। अङ्गुष्ठान्तरालं पितृतीर्थं कथ्यते, कनिष्ठाङ्गुलिमूलपृष्ठं प्रजापतेः तीर्थं घोषितम्। अङ्गुल्याः अग्रभागः दिव्यः, ऋषितीर्थं च; मूलभागे दिव्यत्वं ऋषित्वं च, मध्ये अग्नितीर्थं स्मृतम्। एषः सोमतीर्थः अपि, इत्येतद् ज्ञात्वा न भ्रमः भवति। द्विजातिः सदा ब्रह्मतीर्थेन शुद्धिं कुर्यात्। दिव्यतीर्थेन हविर्दानं साध्यं, पितृतीर्थेन न; प्रथमं ब्रह्मतीर्थेन त्रिः जलं पिबेत्, ततः शुद्धः भवति। अङ्गुष्ठमूलभागेन मुखं प्रक्षालयेत्, ततोऽङ्गुष्ठानामिकाभ्यां नेत्रे स्पृशेत्। तर्जन्यङ्गुष्ठयुग्मेन नासिके स्पृशेत्, कनिष्ठाङ्गुष्ठयुग्मेन कर्णौ स्पृशेत्। सर्वाङ्गुलिसंयुक्तेन हृदयम् स्पृशेत्, अङ्गुष्ठेन उभे स्कन्धे स्पृशेत्। एवं त्रिः जलपानं कृत्वा देवाः तुष्टाः भवन्ति—ब्रह्मा विष्णु महेशः इति श्रूयते। गङ्गा यमुनाः शुद्धिकर्मेण तुष्टाः; नेत्रस्पर्शे चन्द्रसूर्यौ तुष्टौ। नासिकास्पर्शे अश्विनौ तुष्टौ, कर्णस्पर्शे वाताग्नी तुष्टौ। हृदयस्पर्शे सर्वदेवाः तुष्टाः; शिरःस्पर्शे विशेषतः तुष्टः भवति। शुद्धिकर्मणि शरीरे जलबिन्दवः पतन्ति चेत्, तैः मुखं न मलिनं भवति; दन्तजिह्वास्पर्शे शुद्धता तिष्ठति। शुद्धिकर्मणि पादस्पर्शे जलबिन्दवः भूमितुल्याः, तैः मलं न जायते। मनुरपि मधुपर्कसोमपानकदलीफलमूलइक्षुरसस्य हविर्दाने दोषं उक्तवान्। भोजने वा पानकाले पदार्थधारणहस्तेन एव कार्यं कर्तव्यम्; भूमौ स्थाप्य तं शुद्धीकृत्य सिञ्चेत्। द्विजातिः धातुवस्तु धृत्वा अशुद्धः यदि भवति, तदा भूमौ स्थाप्य शुद्धीकृत्य सिञ्चेत्। पदार्थग्रहणानन्तरं यदि मलः अवशिष्यते, तं भूमौ न स्थाप्यति चेत्, तद् पदार्थं मलिनं भवति। वस्त्रादीनां विषये अपवादः अस्ति; तेषां स्पर्शानन्तरं शुद्धिः साध्या, विशेषतः वनान्तरे, रात्रौ एकान्ते, वा चौरव्याघ्रपथेषु। मूत्रपुरीषविसर्जने पवित्रपदार्थधारणकर्ता न मलिनः, यदि यज्ञोपवीतं दक्षिणकर्णे स्थापयित्वा उत्तरदिशं पश्यति। दिवा दाक्षिण्यां विसर्जनं साध्यं, रात्रौ उत्तरदिशं; भूमिं काष्ठपर्णमृत्तृणैः आच्छाद्य विसर्जनं कुर्यात्। शिरः आच्छाद्य विसर्जनं कुर्यात्; न छायायां, न कूपे, न नदीतीरे, न गोशाले, न देवालये, न जले, न मार्गे, न भस्मनि। अग्नौ वा श्मशाने, गोमये, काष्ठे, वटवृक्षे, हरिततृणे विसर्जनं न कुर्यात्। न तिष्ठन्, न नग्नः, न शिखरे, न जीर्णदेवालये, न वर्तिकायां। जीवस्थानकूपे, गच्छन्, तुषार्के, भस्मे, कुम्भे, राजमार्गे विसर्जनं न कुर्यात्। क्षेत्रे, विवरे, तीर्थे, चतुष्पथे, उद्याने, जले, शुष्कभूमौ, नगरगृहे विसर्जनं न कुर्यात्। सीढ्यां, पादत्राणधारणेन, छत्रधारणेन, व्योम्नि, न स्त्रीगुरुब्राह्मणगोमुखे विसर्जनं कुर्यात्। देवालये वा जले, दीपवनप्रतिमादर्शनकाले विसर्जनं न कुर्यात्। सूर्याग्निचन्द्रमुखे विसर्जनं न कुर्यात्। शुद्ध्यर्थं नदीतीरात् शुद्धभूमिं आनयेत्, सा गन्धमलं हन्ति। शुद्धिकर्मणि यथोचितं शुद्धजलं प्रयोज्यं; ब्राह्मणः धूलिमृत्तिकां वा कर्दममृत्तिकां न गृह्णीयात्। न च मार्गात्, शुष्कभूमेः, अन्यस्य शुद्धिस्थलात्, देवालयात्, कूपात्, गृहात्, जलात् मृत्तिकां गृह्णीयात्। पश्चात् पूर्वविधिना सदा प्रक्षालनं कुर्यात्। एवं कर्मयोगविषये द्विपञ्चाशदधिकद्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। अथ व्यासः उवाच—एवं दण्डादिसामग्रीयुक्तः, शुद्धिसंयुतः, आचार्यस्य मुखं पश्यन् आह्वानकाले पाठनं वा अध्यापनं कुर्यात्। सदा सावधानः, सदाचारी, दान्तः भवेत्; "उपविश" इति उक्ते आचार्यं प्रति मुखं उपविशेत्। आचार्येण सह न शय्यायां, न खादन्, न स्थित्वा, न पृष्ठं प्रदाय संवादं कुर्यात्। आचार्यस्य सन्निधौ तस्य आसनं शय्या च सदा नीचीयः भवेत्; यदि आचार्यः अनुमतिं ददाति, तदा तस्य दृष्टिपथे यथेष्टं उपविशेत्। आचार्यस्य नाम न किञ्चित् उच्चरेत्, नापि एकाकी, नापि अप्रत्यक्षम्; न च आचार्यस्य गमनवाक्यचेष्टाः अनुकरणं कुर्यात्। यत्र आचार्यनिन्दा वा अवमाननं दृश्यते, तत्र कर्णौ आवृत्य वा तस्मात् स्थलात् निर्गच्छेत्। एवं धर्मानुसारं शुद्धिकर्म, आचार्यसेवा च पद्मपुराणे विधायते।