इति श्रीपद्ममहापुराणे स्वर्गखण्डे प्रयागमाहात्म्ये चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः। अनन्तरं धर्मराजः युधिष्ठिरः भगवन्तं मार्कण्डेयमिदं प्राह—“भगवन्, त्वया प्रयागस्य महिमा श्रुत्वा मम हृदयं तेन विशुद्धं जातम्। तत्र उपवासं न कुर्वतः कः फलप्राप्तिः? तद्वदस्व।” ततः मार्कण्डेयः उवाच—“राजन्, प्रयागे उपवासं न कुर्वतः फलं शृणु। यः श्रद्धालुर्विद्वान् प्रयागे स्थित्वा उपवासं न करोति, सः समग्राङ्गो भवति, रोगरहितः, पञ्चेन्द्रियसम्पन्नश्च। प्रतिपदं अश्वमेधस्यमेव फलं लभते। सः दशपूर्वजान् दशोत्तरजान् च पातकात् रक्षति, सर्वपापात् विमुक्तः परमां गतिं प्राप्नोति।” युधिष्ठिरः पुनः पप्रच्छ—“भगवन्, त्वं धर्मज्ञः पुण्यश्लोकोऽसि। अल्पदानेन वा मुख्यदानेन वा कथं बहूनि पुण्यानि लभ्यन्ते? प्रयागे अश्वमेधसमं फलं कथं स्यात्? मम एषा शंका निवर्तय।” मार्कण्डेयः प्रत्युवाच—“राजेन्द्र, पुरा ब्रह्मणा स्वयंभुवा मुनिसंनिधौ यदुक्तं तदहं श्रुतवानस्मि, तद्वदामि। प्रयागमण्डलं पञ्चयोजनविस्तीर्णं; तत्र प्रविश्य प्रतिपदं अश्वमेधसमं फलं लभते। यः तत्र देहं त्यजति, स सप्त पितॄन् पूर्वजान् चतुर्दशोत्तरजान् च त्रायते। एवं विदित्वा, नित्यं श्रद्धया युक्तः प्रयागे सेवां कुर्यात्। श्रद्धाविहीनाः, पापक्लिष्टचित्ताः, देवैः सृष्टं प्रयागं न प्राप्नुवन्ति।” युधिष्ठिरः पुनः अपृच्छत्—“ये जनाः स्नेहात् वा लोभात् वा धनकाङ्क्षया प्रेरिताः, ते कथं यात्राफलं लभन्ते? पुण्यं कथं प्राप्नुवन्ति? यः प्रयागे सर्वं द्रव्यं विक्रीय, किमस्य गतिः?” मार्कण्डेयः उवाच—“महान् रहस्यं श्रुणु, राजन्, यः मासमेकं प्रयागे संयतः वसति, सः सर्वपापैः विमुक्तः भवति, शुद्धः, अहिंसकः, श्रद्धावान् च। सः परमां गतिं प्राप्नोति। यत्र विश्वासभङ्गः, तत्र किं फलं? तत्र त्रिः स्नानं कृत्वा, भिक्षया जीवन्, त्रिमासे निःसन्देहं प्रयागे विमुक्तिः। यः ज्ञानपूर्वकं यात्रां च तत्र विधिवत् करोति, सर्वकामान् प्राप्य, दिव्यलोके पूज्यते। सः धनधान्यसमृद्धदेशं प्राप्नोति, ज्ञानसम्पन्नः, सदा श्रीमान्। तेन पितरः नरकात् उद्धृताः। धर्मज्ञ, त्वया पुनः पुनः पृष्टं, तस्मात् एतद् प्राचीनं रहस्यं प्रकाशितम्।” युधिष्ठिरः हर्षपूर्णः उवाच—“अद्य मे जन्म सफलम्, अद्य कुलं समृद्धम्। तव दर्शनात् अहं पुण्यवान् जातः। त्वां दृष्ट्वा पापात् विमुक्तोऽस्मि।” मार्कण्डेयः प्रत्युवाच—“दैवयोगात् ते जन्म सफलम्, कुलं उद्धृतम्। श्रवणेन पुण्यवृद्धिः, कीर्तनात् पापक्षयः।” युधिष्ठिरः पुनरपि पप्रच्छ—“महर्षे, यमुनायाः किम् पुण्यं, किम् फलम्? यथादृष्टं यथाश्रुतं तदाख्याहि।” मार्कण्डेयः उवाच—“सूर्यतनया देवी यमुना त्रिषु लोकेषु विख्याता, सा महाभाग्येन यत्र यमुना वहति, तत्र आगता। यत्र गङ्गा प्रादुरासीद्, तत्रैव यमुना गतवती। सहस्रयोजनपर्यन्तं तस्या स्तुत्या पापक्षयः। तत्र स्नानपानयोः, स्तुत्या पुण्यलाभः, दर्शनात् शुभदर्शनं लभ्यते। यः गाढस्नानं कृत्वा, तत्र पिबति, स सप्त पितॄन् शुद्धयति; यः तत्र देहं त्यजति, स परमां गतिं प्राप्नोति। ये तत्र स्नानं कुर्वन्ति, ते स्वर्गं यान्ति; ये तत्र म्रियन्ते, पुनर्जन्म न लभन्ते। एवं दक्षिणे यमुनातटे सहस्राणि तीर्थानि सन्ति। उत्तरे तु सूर्यस्य विशुद्धं तीर्थं विरजा नाम, यत्र देवाः सह इन्द्रेण उपासते। तत्र देवाः सदा सन्ध्यां पूजयन्ति, देवाः मुनयश्च तदतीर्थं सेवन्ते। श्रद्धया भक्त्या च तत्र स्नानं कुर्यात्। अन्यानि अपि बहूनि पुण्यतीर्थानि, शुभानि, पापनाशनानि सन्ति। तत्र स्नात्वा स्वर्गलाभः, मृत्युप्राप्तौ पुनर्जन्मनिवृत्तिः। गङ्गायमुनयोः समं फलं स्मृतम्। गङ्गा तु परमोत्कृष्टत्वात् सर्वत्र पूज्यते। अतः कुन्तीपुत्र, दिव्यतीर्थेषु स्नानं कुरु। सर्वजीवनपापानि त्वरया नश्यन्ति; यः प्रत्यूषे शृणोति वा पठति वा, स पापात् विमुक्तः स्वर्गलोकं प्राप्नोति।” इति श्रीपद्मपुराणे स्वर्गखण्डे यमुनामाहात्म्ये पंचचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः। ततः युधिष्ठिरः पुनः पप्रच्छ—“श्रुतं मया ब्रह्मणोक्तं पुराणे, सहस्रशः शतशः कोटिशश्च पुण्यतीर्थानि सन्ति। सर्वाणि पावनानि, परमगति-प्रदानी स्मृतानि। पृथिव्यां नैमिषं पुण्यं, व्योम्नि पुष्करं च। प्रयागः सर्वलोकातिरिक्तः, कुरुक्षेत्रं च; किमर्थं सर्वाणि परित्यज्य एकस्यैव स्तुतिः क्रियते? एष प्रयागः अतीवोत्तमः, अप्रमेयः, अद्भुतः, अनुत्तमः इति श्रुतम्; तथापि सः परमां दिव्यां गतिं, कामान् च सर्वान् ददाति इति कथ्यते।” एवं प्रयागयमुनायोः माहात्म्यं, पुण्यतीर्थानां च श्रेष्ठत्वं, धर्मराजस्य प्रश्नोत्तररूपेण मार्कण्डेयेन धर्मयुक्तया, श्रद्धया, भक्त्या च प्रतिपादितम्।