सा, येन संस्कृतभाषिणां वाणी तत्क्षणं सततं च अवगम्यते, इव उत्सवदिने, तस्याः प्रभावेण सर्वे भाषमाणाः सहजतया परस्परं संजायन्ते। प्रातःकाले, गृहनिकेतनानां प्राङ्गणेभ्यः सिन्दूरधूलिः समुत्थिता, सर्वत्र चन्द्रमण्डलं रक्तच्छायाम् अधिगतवद् दृष्टमासीत्। तत्र एकः राजा शौर्यवर्मा नाम्ना, तेजोमयः, शत्रुश्रेणीः उज्ज्वलशरप्रवाहैः भग्नवान् आसीत्। सिम्हलद्वीपे अपि राजा सिम्हपराक्रमः नाम, विक्रमवेतालः इति प्रसिद्धः, कलानिधिः अपि आसीत्। तयोः अनयोः राजयोः मैत्री धीरेण धीरेण विवर्धिता, स्वस्वदेशे उत्पन्नैः बहुभिः दुर्लभैः उत्तमैः दानैः परस्परं सम्प्रदानम् अकुर्वताम्। एकदा, स्नेहात् शौर्यवर्मा महादानम् प्रेषितवान्, यं विक्रमवेतालः दृष्टवान्—द्वौ श्वानौ शिकारार्थम्। ततो विक्रमवेतालः मित्राय शौर्यवर्मणे रत्नचूडैः चामरैः भूषितानां मदोत्कटानां गजानां अश्वानां च विपुलं समर्पितवान्। एकदा, सुवर्णशृंखलाभिः भूषितः, चामरैः विलोमितः, निनादितमृदङ्गवाद्यैः सह, पालकीमासीनः राजा शिकारक्रीडायै उत्सुकः, राजकुमारैः सह बाह्यवाटिकां गच्छन् द्वौ श्वानौ स्वीकृतवान्। तत्र, नियमानुसारं शर्तं स्थाप्य, एकः शशकः मुक्तः, राजकुमारैः मध्ये महद् कोलाहलः अभवत्। ततः, समवयस्कराजकुमारस्य सह राजा क्रीडायै महतीं शर्तं कृतवान्। विजयोपहारमालया गर्वितः, पालकीमवतर्य, राजा शशकं प्रति श्वानं उच्चैः मुक्तवान्। बलवन्तः प्रियः राजकुमारः अपि स्वश्वानं उच्चैः विजयोपहारमालया घोषयन् मुक्तवान्। सर्वे राजानः पश्यन्तः, द्वौ श्वानौ अदृश्यगत्या महाबलात् धावितवन्तौ। शशकः श्रान्तः महतीं गर्तां पतितवान्, किन्तु श्वानः तं न गृहीत्वा। शनैः उत्थाय, शशकः क्रुद्धः श्वानः तं फेनयुक्तं गृहीत्वा। शशकः यदा पलायन् पतितः, राजकुमारस्य श्वानः ग्रीवायां तं गृहीत्वा। "निश्चितं विजयीमः" इति घोषे, श्वानः भयात् शशकं मुखात् मुक्तवान्। दन्तपङ्क्तिजातैः व्रणैः रक्तप्रवाहैः शशकः भूमौ गुप्तः स्थितवान्। राजकीयशून्येन, धनस्य क्रोधेन भूमिं सूतवान्, दृष्टः स भयात् हस्तमात्रं दूरं गच्छन्। यत्र करपुरः, कदली, वानरः, व्याघ्रः पादचिह्नानि, वायुः वस्त्रपटलं भूषितगण्डं स्पृशति। यत्र केतकिपुष्पपुष्परजः नेत्रेषु, छाया इच्छुकाय मुक्तम्। यत्र नारिकेलफलानि स्वयमेव पतन्ति, शाखानिवासिनः पशवः पक्कमाम्रैः तृप्ताः। यत्र सिंहाः गजानां सह क्रीडन्ति, नागाः मयूरनिद्रायां निर्भयः प्रविशन्ति। तत्र आश्रमे, वत्सः नाम ब्राह्मणः, संयतात्मा शान्तः, चतुर्दशाध्यायम् अनवरतं पठति। तत्र, तस्य शिष्यपादोदकस्नानेन, शशकः प्रायः मृतः, बहुवारं श्वासन्, पङ्के पतितः। केवलं पङ्कस्पर्शेन, तस्य जन्ममृत्युचक्रम् समाप्तम्; दिव्यरथमारुह्य, स्वर्गं गतवान्। श्वानः अपि, पङ्कबिन्दुना लिप्तशरीरा, क्षुधातृष्णामुक्ता, श्वजातिं परित्यज्य। दिव्यरथमारुह्य, सुरनर्तकीभिः शोभिता, गन्धर्वैः भूषिता, स्वर्गं गतवती। ततः, स्वकन्धरः नाम विवेकी शिष्यः, पूर्वजन्मवैरोपपत्तिम् विस्मयेन चिन्तयित्वा, हासितवान्। राजा, विस्मितस्मितनयनः, भक्त्या विनयेन च नमन्, सः शिष्यं सस्नेहम् अपृच्छत्— "ब्राह्मण, कथय, कथाम्—कथं श्वानः शशकः च नीचजन्मनि अज्ञानौ स्वर्गं प्राप्तवन्तौ?" इति। शिष्यः उक्तवान्—"वत्सः द्विजः, संयतात्मा, तस्मिन् वनस्थले सदा गीतायाः चतुर्दशाध्यायम् पठति। अहम् अपि तस्य शिष्यः, ब्रह्मविद्यायाम् निपुणः, प्रतिदिनम् चतुर्दशाध्यायम् पठामि, हे राजन्।" "मम पदपद्मोदकस्य संस्पर्शेन, शशकः श्वानसहितः स्वर्गं प्राप्तवान्।" राजा पुनः अपृच्छत्—"ब्राह्मणश्रेष्ठ, हासस्य कारणम्, किं गोप्यं विचारितवान् इति, कृपया कथय।" शिष्यः उक्तवान्—"महानगरम् महाराष्ट्रनाम्नि, नदीतीरे स्थितम्, तत्र केशवः नाम ब्राह्मणः, जूयकश्रेष्ठः। तस्य पत्नी, वामाचारिणी, कामात् मोहितवती; सः क्रोधात् तां हत्वा, पूर्वजन्मवैरोपपत्तिम् धारयन्।" "ततः, स्त्रीहतपापात् ब्राह्मणः शशकः अभवत्; सा अपि, स्वदुष्कृतात्, श्वान्या अभवत्, उभौ पूर्वजन्मकपटकर्मणः।" "पूर्वजन्मनः वैरम्, विविधयोनिषु, विविधरूपेषु अपि, न विस्मर्यते।