सः अश्वमेधस्य फलम् आप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति; यमुनायाः उद्गमे गत्वा यमुनायाः वारि स्पृशेत्। अश्वमेधस्य फलम् प्राप्त्वा ब्रह्मलोके सम्मानितः भवति; त्रैलोक्ये प्रसिद्धं तीर्थं दर्वीसंक्रमणं सम्प्राप्य—अश्वमेधस्य फलम् पुनः प्राप्त्वा स्वर्गं याति। सिद्धगन्धर्वसेवितस्य सिन्धोः उद्गमे गत्वा, यदि सः पञ्चरात्रं तत्र तिष्ठति, बहु सुवर्णं च ददाति, तदा अत्यन्तदुष्टां देवीम् उपगम्य—अश्वमेधस्य फलम् लभते, उशानः मार्गं च गच्छति। ऋषिकुल्यां वसिष्ठं च सम्प्राप्य, हे भरतवंशज—वसिष्ठं अतीत्य, सर्ववर्णानां द्विजाः, ऋषिकुल्यायां स्नानं कृत्वा, ऋषिलोकं आप्नुवन्ति। यदि, नरपतिवर, मासं तत्र तिष्ठति, शाकाहार्य जीवन्, भृगुतुङ्गं सम्प्राप्य, अश्वमेधस्य फलम् लभते। वीरप्रमोक्षं गत्वा, सर्वपापात् विमुक्तः भवति; कर्तिकमाघयोः दुर्लभं तीर्थं सम्प्राप्य—पुण्यकर्मी अग्निष्टोमातिरात्रयोः फलम् आप्नोति। ततः संध्या तीर्थं, विद्यायाः परमस्थानं गत्वा—तत्र वारि स्पृशन् सर्वविद्यायां सिद्धः भवति; यदि महानाश्रमे रात्रिं तिष्ठति, सर्वपापात् विमुक्तः भवति। एकपर्वणि उपवासं कृत्वा, शुभेषु लोकेषु वसति; महाप्रलये षष्ठपर्याय उपवासं कृत्वा, मासं तत्र लभते। तीर्थं अतिक्रम्य, दशपूर्वं दशापरं प्राणिनः परं पारयति; महेश्वरस्य पवित्रस्थानं देवैः पूजितं दृष्ट्वा, परमं पुण्यं लभते। कर्तव्यं कृतवान् जनः मृत्युम् कदापि शोकं न कुर्यात्; सर्वपापविशुद्धचित्तः बहु सुवर्णं प्राप्नोति। ततः वेतसिकां गत्वा, पितामहेन पूजितः, अश्वमेधस्य फलम् लभते, परमं स्थानं च आप्नोति। पश्चात् सुंदरिकां तीर्थं, सिद्धैः सेवितं गत्वा, प्राचीनैः दृश्यते, सौन्दर्यसम्पन्नः भवति। ब्राह्मणिकां गत्वा, ब्रह्मचारी, एकचित्तः, कमलप्रभायुक्तयानं आरूढः, ब्रह्मलोकं आप्नोति। तदनन्तरं नैमिषं तीर्थं गच्छेत्, यत्र द्विजर्षयः नित्यं वसन्ति; तत्र ब्रह्मा सदा देवगणैः सह तिष्ठति। नैमिषस्य इच्छुकस्य, अर्धपापं नश्यति; यः तत्र प्रविशति, सर्वपापात् विमुक्तः भवति। ततः युधिष्ठिरः उवाच—त्वया वाराणस्याः महात्म्यं संक्षेपेण कथितम्; हे ऋषे, विस्तारतः वद, मम मनः तेन हृष्टम्। नारदः उवाच—अत्र अहं वाराणस्याः गुणानां मूलं पुरातनं आख्यामि; केवलं शृण्वन् ब्रह्महत्यापापात् विमुक्तः भवति। कदाचित् मेरुशिखरे, देवी, देवानां मध्ये स्थित्वा, त्रिपुरारये ईशानं पप्रच्छ। देवी उवाच—हे देवदेव, महादेव, भक्तजनदुःखविनाशक, कथं जनः शीघ्रं त्वां दिव्यं प्रभुं पश्येत्? सांख्ययोगः, ध्यानम्, कर्मयोगः, वैदिकक्रियाः—एते चान्ये च, हे शंकर, लोकस्य महत् प्रयासयुक्ताः। केन उपायेन सूक्ष्मः प्रभुः सर्वदेहिनां योगिनां कर्मिणां च शान्तचित्तानां सुलभः दृश्यते? इदम् अतिगुप्तं ज्ञानं, इन्द्रादिभिः सेवितं, कामाग्निं नाशयति; सर्वजनहिताय वद। ईश्वरः उवाच—इदं ज्ञानं वक्तव्यं नास्ति; मूढैः त्यक्तम्। तथापि, परमर्षिभिः उक्तं सत्यं वदामि। मम नगरी वाराणसी गुप्ततमं क्षेत्रम्, परमम्; सर्वप्राणिनः संसारसागरात् पारयति। तत्र, हे महादेवि, ये भक्त्या मम व्रतं परमं नियमं च पालयन्ति, ते महात्मानः। सर्वतीर्थेषु एष उत्तमः; सर्वस्थलेषु एष श्रेष्ठः; सर्वविद्यायाः एषा परमविद्या—अविमुक्तं मम परमम्। अन्यानि स्थानानि, क्षेत्राणि, तीर्थानि, देवालयानि—श्मशानेषु वा दिव्यभूमिषु वा स्थितानि—मर्त्यलोके मम निवासः न संलग्नः, न च आकाशे; ये मुक्ताः न, तत्र एव पश्यन्ति; मुक्ताः तु मनसा पश्यन्ति। एष श्मशानं अविमुक्तं इति प्रसिद्धम्; हे सुन्दरी, अहं कालरूपः भूत्वा, इह लोकं विलयामि। हे देवी, एष मम सर्वगुप्तेषु प्रियतमः स्थानम्; ये भक्ताः तत्र गच्छन्ति, मयि एव लीयन्ते। यद् दत्तं, यद् जपितं, यद् हुतं, यद् कृतं, यद् तपः सहनं; सर्वं ध्यानं, पठनं, ज्ञानं—तत्र सर्वम् अविनाशी भवति। सहस्रजन्मानां कृतं पापं तत्र प्रविशन्तः नश्यति। ब्राह्मणः, क्षत्रियः, वैश्यः, शूद्रः, मिश्रजातयः, महिलाः, म्लेच्छः, पापकुक्षिजः—कीटः, पिपीलिकाः, अन्यानि पशुपक्षिणः, हे सुन्दरी, ये अविमुक्ते मृत्युम् प्राप्तवन्तः—मम नगरे जन्मनः, यत्र चन्द्रशेखरः त्रिनेत्रः महावृषवाहनः शिवः तिष्ठति, ते मानवाः। कोऽपि अविमुक्ते मृतः, पापी अपि, नरकं न याति; सर्वे भगवता अनुगृहीतः परमं स्थानं आप्नुवन्ति। मोक्षं दुर्लभं, संसारं घोरतमं मन्यमानः, पुरुषः शिलया जंघा छित्वा वाराणस्यां वसेदिति।