मम समीपं तं समागच्छन्तं दृष्ट्वा, मृत्युभयभीता अहं मेषव्रातं परित्यज्य पलायिता। तदा स व्याघ्रः, पुरातनद्वेषं स्मरन्, मामन्वधावत्; अहं तु शीघ्रं नद्याः समीपं गतवती। तत्र अहं सर्वथा भीतिं द्वेषं च विहाय, स्थिरा तिष्ठामि; व्याघ्रः अपि तत्र उपविष्टः, स्पर्धारहितः, मौनं समास्थाय स्थितवान्। तं तादृशं स्थितं दृष्ट्वा, अहं भाषितवती— "हे व्याघ्र, यथेष्टं मां भक्षय, यथार्हं मांसं गृहाण। एषा तव स्वभावो नास्ति, किमर्थं त्वं द्वेषभावं न परित्यजसि?" मम वचः शृण्वन्, व्याघ्रः स्पर्धारहितः प्रत्युवाच— "अत्र मम द्वेषः नष्टः, क्षुधा तृष्णा च गता; अतः त्वं समीपस्था अपि, मम स्पृहा नास्ति।" एवं मुक्ते अहं पुनरपि पृच्छामि— "कथं अहं निर्भया जाता? किं त्वं एतस्य कारणं जानासि? यदि जानासि, कृपया वद।" तदा स द्वीपवासी प्रत्युवाच— "मातः, अहं न जानामि; अग्रे स्थितं महान्तं पृच्छावः," इति तौ अग्रे गतौ। तौ उभौ मम समीपं आगत्य, विस्मितः सन्, अहं अपि ताभ्यां सह कपिश्रेष्ठं पप्रच्छम्। मया पृष्टः, स विद्वान् कपिः सविनयं उक्तवान्— "हे मेषपाल, पुरातनं चरित्रं शृणु। पुरस्तात् अरण्ये एषः महाश्रमः दृश्यते; अत्र त्रिनेत्रलिङ्गं ब्रह्मणा प्रतिष्ठापितम्। तत्र कश्चन पुण्यकर्मा, बुद्धिमान्, तपश्चर्यां कुर्वन्, वनफूलानि संगृह्य, पुरतः देवतायै अर्पयत्। स नद्याः जलैः लिङ्गं स्नापयन्, केवलं स्वकर्मणा जीवन्, चिरकालं स्थित्वा, तस्य समीपे कश्चित् अतिथिः आगतः। स फलं भोजनाय आनयित्वा, अतिथये समर्पितवान्; तस्य आतिथ्येन तुष्टः स अतिथिः तं पुण्यात्मानं उवाच— 'कस्य मूलं एषः कर्म? फलमास्वाद्य, किमर्थं त्वं स्थासि? किं प्रवृत्त्या कर्म करोति, उत अन्यं किमपि इच्छसि?' इत्युक्तः, स आत्मज्ञः प्रसन्नः, स्पष्टं परमहितं वचनं प्राह— 'हे विप्र, अस्य कर्मणः फलं न जानामि; केवलं कौतूहलेन शम्भुं सेवामि। जटिलस्य अस्य सेवायाः फलम् तव अनुग्रहात् मम हृदयस्पृशं सिध्यति।' एवं सत्यवचनं श्रुत्वा, स तपस्वी तुष्टः, शिलायाम् द्वितीयं गीताध्यायं लिखितवान्। स शीघ्रं ब्राह्मणं पाठम् अध्यापनाय उपदिष्टवान्; तेन स्वेच्छया तस्य कामः पूर्णः स्यात्। एवं उक्त्वा, स मुनिः तस्य पुरतः अन्तर्धानम् अगच्छत्; स विस्मितः सदा तदुपदेशं अनुसृत्य स्थितवान्। ततः चिरकालानन्तरं, तस्य मनः विशुद्धं शान्तं च जातम्; यत्र यत्र स विचरत्, तत्र तत्र आश्रमः शान्तः आसीत्। न तत्र द्वन्द्वजं दुःखं, न क्षुधा न तृष्णा, न च भीः; एतद् द्वितीयाध्यायपठकात् तपस्विनः ज्ञेयम्। मित्रवान् उवाच— "एवं तेन उक्तः, अहं तस्मै परमं चरित्रं निवेदितवान्; तस्य अनुमत्याः, अहं मेष्या व्याघ्रश्च सह प्रस्थितः।" शिलाफलके गत्वा, स लिखितं अध्यायं पठेत्; तस्य पुनःपाठेन, स तपसः परमं पारं प्राप्नोति। अतः, हे शुभे, त्वमपि सदा तं अध्यायं पठ; तेन मोक्षः दूरो न भविष्यति। एवं सख्यैः उपदिष्टः, देवशर्मा पूजां कृत्वा प्रणम्य, इन्द्रपुरीं गतः। तत्र, कस्यचित् देवालये आत्मज्ञं सम्प्रेक्ष्य, प्रथमं तद्वृत्तान्तं निवेद्य, अध्यायं अपि पठितवान्। तेन उपदिष्टः, शुद्धहृदयः, भक्त्या तं अध्यायं पठित्वा, द्वितीयमासान्ते निर्मलां परमां स्थितिं प्राप। द्वितीयस्य चरित्रं उक्तम्; अधुना तृतीयस्य माहात्म्यं वक्ष्यामि, शृणु, हे इन्दिरे। एवं श्रीपद्ममहापुराणे उत्तरखण्डे गीतामाहात्म्ये, सतीईश्वरसंवादे, पंचपञ्चाशत्सहस्रसंख्यायां समाख्यायां षट्सप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः। भगवानुवाच— "अद्य, हे देवि, पञ्चमस्य माहात्म्यं संक्षेपेण वक्ष्यामि; यः लोके पूज्यते, सावधानं शृणु, प्रिये।" पुरुकुत्सानगरे पिङ्गलः नाम ब्राह्मणः आसीत्; स शुद्धकुले जातः, वेदविदां मध्ये प्रसिद्धः। स स्वकुलधर्मान् शास्त्रवेदांश्च परित्यज्य, वाद्यादिषु मनः स्थापयामास। तत्र गायननर्तनवाद्यादिषु निपुणः सन्, स महतीं कीर्तिं लब्ध्वा, राजद्वारम् प्रविष्टः। तत्र स राजा सह स्थित्वा, परस्त्रीणां संगमे आसक्तः, ताः सम्पूर्णचित्तेन भुञ्जानः, तद्विधम् अकरोत्। अनन्तरं, अतीव गर्वितः, अनियमितः, सर्वदा परदोषान् निर्दिशन्, एकान्ते अपि तदाचरन् स्थितवान्। तस्य अरुणा नाम पत्नी आसीत्, या नीचकुले जाता। सा स्वप्रियं कांतम् अन्विष्य, विघ्नान् विचिन्त्य, निशीथे स्वगृहे तं प्राप्तवती। सा तस्य शिरः छित्त्वा, भूमौ निहितवती; एवं प्राणैः वियुक्तः स यमसदनं गतः।