ते तु दुष्टमार्गान् अनुवर्तन्तः, कुपराधचेतसः, पितुः मित्राणां विरोधिनः, अधर्मकार्येषु प्रवृत्ताः, भ्रष्टाः, परस्त्रीपरायणाः च आसन्। गीतवाद्येषु रताः, वीणावेणुविनोदप्रियाः, शतशः गणिकाभिः सह गायतः विचरन्तः आसन्। स्तुतिपरैः परिवृताः, रक्तोष्ठस्त्रीषु कौशलिनः, सुशोभितवस्त्रधारिणः, सुरभिसंदलदिग्धाङ्गाः च आसन्। सुरभिमाल्यैः भूषिताः, कस्तूरीकुङ्कुमाङ्किताः, नानारत्नाभरणैः विभूषिताः, मुक्ताहारधारिणः च आसन्। तदा गजाश्वरत्नैः सह क्रीडन्तः, सुरापानपरायणाः, परस्त्रीरमणेषु मोहिताः च आसन्। पितुः धनं अपि व्यर्थं ययुः, शतम् अपि सहस्रं दत्त्वा, सदा स्वगृहे रमणाय निष्ठिताः। तद् धनं गणिकासु, वेश्यासु, नटेषु, मल्लेषु, गुप्तचरेषु, सूतेषु च व्ययमयम् अभवत्। तद् धनं अयोग्येभ्यः दत्तम्, शुष्कभूमौ बीजं यथा, न योग्येभ्यः, न ब्राह्मणस्य मुखे समर्पितम्। विष्णुं, भूतभर्तारं, सर्वपापहरं च, न पूजितवन्तः; तस्मात् तेषां सर्वं धनं शीघ्रं नष्टम्। ततः ते दुःखेन पतिताः, चरमदारिद्र्यं प्राप्ताः, क्षुधया विषण्णाः, शोकात् भ्रमिताः च अभवन्। गृहस्थितेषु तेषु, खाद्यं नासीत्, सर्वबान्धवा, मित्राणि, दासाः, अनुचराः च तान् परित्यक्तवन्तः। धनरहिताः, परित्यक्ताः, नगरस्य चर्चायाम् विषयः अभवन्; ततः तौ नगरमध्ये चौर्यं आरभताम्। राजजनभीत्या, स्वनगरं परित्यज्य, वनं प्रविष्टवन्तौ, सर्वैः पīडितौ। तौ मूढौ, तीक्ष्णविषबाणैः, नानापक्षिणः, वराहान्, मृगान्, रक्तशृगालान् च हन्तः सदा। शशान्, तितिरः, गोहाः, वन्यजीवान्, अन्यान् च बहून्, धनुष्मन्तः, व्याघ्रैः सह सदा हन्तः। एवं पापान्नेन जीवन्—मांसभक्ष्ये—एकदा एकः पर्वतं प्राप्तः, अपरः वनं प्रविष्टः। ज्येष्ठः व्याघ्रेण हतः, कनिष्ठः सर्पदंशेन विनष्टः; एकस्मिन दिवसे, राजन्, तौ पापतमौ मृत्युम् उपगतौ। ततः यमदूतैः बद्धौ, पापैः यमालयं नीतौ; आगत्य, तैः सर्वैः दूतैः तयोः पापित्वं उद्घोषितम्। 'धर्मराज, एते द्वौ तव आज्ञया नीतौ; दूतान् प्रति आदेशं दत्तुं कृपया; किं कर्तव्यम्?' इति। यमः चित्रगुप्तेन सह मन्त्रयित्वा दूतान् उवाच—'एकं नरकं नय, यत्र तीव्रदुःखं वर्तते।' 'अन्यं स्वर्गे स्थापय, यत्र सुखानि अनुत्तमानि सन्ति।' मृत्योरादेशं श्रुत्वा शीघ्रदूताः तद् अन्वगच्छन्। ज्येष्ठः, नराधिप, भीषणं रौरवनरकं नीतः; तदा तेषां प्रमुखदूतः मधुरं वचनम् उवाच। 'विकुण्डल, मया सह आगच्छ; स्वर्गं ते ददामि। स्वकृतैः पुण्यैः दिव्यसुखानि भुङ्क्ष्व।' नारदः उवाच—ततः स तस्य दूतस्य मार्गे सन्देहं कृत्वा, चित्तं विस्मितम्, 'कस्य हेतोः स्वर्गफलम्?' इति अन्तर्ये चिन्तयन्, तं दूतं पप्रच्छ। विकुण्डलः उवाच—'दूतश्रेष्ठ, मम परमं सन्देहं पृच्छामि। आवां समानकुले जातौ, समानानि कर्माणि कृतवन्तौ। मृत्युः अपि तुल्यः, यमः अपि समदृष्टः; कथं ज्येष्ठभ्राता समकृतकर्मा नरकं गतः?' 'कथं स्वर्गः मम प्राप्तः? एष मे सन्देहः समाधानं कुरु। दिव्यदूत, कारणं न पश्यामि स्वर्गप्राप्तेः।' दिव्यदूतः उवाच—'माता, पिता, पुत्रः, पत्नी, भगिनी, भ्राता, हे विकुण्डल—एते जन्मजाः नामानि, जीवस्य कर्मानुभवाय। यथा पक्षिणः एकवृक्षे संगच्छन्ति, तथा प्रत्येकः स्वेच्छया पूर्वहेतुकृतानि कर्माणि करोति। प्रत्येकः स्वकर्मफलम् उपभुङ्क्ते सदा; सत्यं ते स्नेहेन वदामि—मानुषेषु कर्मणि—सदसद्—स्वफलानि ददाति। स्वकृतं पुनः पुनः व्यापारी, यथाकालं, उपभुङ्क्ते; कर्ता कर्म करोति, कर्ता एव फलम् उपभुङ्क्ते। अन्यः व्यापारी, अन्यस्य कर्मणा न कदापि बाध्यते; तव भ्राता घोरपापैः नरकं गतः, त्वं धर्मज्ञः, पुण्येन नित्यं स्वर्गं प्राप्तः।' विकुण्डलः उवाच—'बाल्याद् एव, धर्मे मनः नासीत्, पापे एव रतिः; अस्मिन जीवने, दूत, अहं पापं कृतवान्। दिव्यदूत, मम पुण्यं न जानामि; यदि त्वं मम पुण्यं जानासि, कृपया वद।' दिव्यदूतः उवाच—'शृणु, व्यापारी, तव पुण्यं वक्ष्यामि; अहं सर्वं जानामि, त्वं नूनं न जानासि।' 'हरिमित्रस्य पुत्रः सुमित्रः नाम ब्राह्मणः वेदविद् आसीत्; तस्य आश्रमः यमुनायाः दक्षिणतीरे आसीत्।' 'तस्मिन वने, नरश्रेष्ठ, तव तेन सह मैत्री अभवत्; तस्य संसर्गे, द्वौ मासौ माघस्य, स्नानं कृतवान्।' 'कलिन्द्याः पुण्यतोये, सर्वपापहरस्मिन्; तस्मिन प्रसिद्धे तीर्थे, पापकृत्।' 'एकस्मिन स्नाने सर्वपापात् विमुक्तः, नराधिप; द्वितीयमाघपुण्येन स्वर्गं प्राप्तवान्, पापरहित।' 'तस्य पुण्यस्य प्रभावेन, स्वर्गे सदा रमस्व; भ्राता तव तु घोरनरकेषु दुःखं अनुभूयते।