कस्मिंश्चित् कुले दूषिताचारस्य द्विजस्य जातः स पूर्वजन्मनः अनुगता विद्यया सम्मानितः अभवत्। स तु काले कस्यचित् अधमकुलस्य दुर्गमां कन्यां परिणीतवान्। सा बाल्यं परित्यज्य यौवनं प्राप्तवती। पूर्णस्तनया, सुमध्यमा, काममदन्विता नेत्रयुक्ता सा पतिं दुर्जनं न सहन्ती, अन्यान् पुरुषान् कामयामास। जीविकायै सा गृहं परित्यज्य दीर्घकालं अधमकुलोत्पन्नेन प्रेम्णा सह वासमकरोत्। तस्मात् सा गर्भं धृत्वा कन्यां प्रसूतवती; सा कन्या पूर्वपापप्रभावात् तस्य पत्नी अभवत्। काले सा वृद्धा ḍākinī अभवत्; दुष्टस्त्रियाः संगात् दुष्टचित्तं उत्पन्नम्। रक्तस्य स्वादं कामयन्ती, सा व्याघातितवनं चरन्ती, रोगिणः शिकारिणः च उपभुज्य, दृष्ट्वा जनैः बहिर्निर्वासिता अभवत्। मृत्युलोकं प्राप्तवती, शिकारिणां मध्ये व्याघ्ररूपे पुनर्जातिः, जीवघातस्य प्रभावात् घोरनरकान् अनुभूय। काले सा पापात्मा मृत्युप्रभावात् नरकात् मम गृहे दुर्जना जातवती। हे विप्र, अहं वनान्तरे तस्याः पालनं कुर्वन्, एकं तीव्रं चित्रकं दृष्टवान्, सर्वं हन्तुं समुत्सुकमिव। तं समीपं आगच्छन्तम् दृष्ट्वा, अहं मृत्युं भीतः मेषसमूहं परित्यज्य पलायितवान्। तस्मात् चित्रकः पुरातनद्वेषं स्मृत्वा अन्वगच्छत्; किन्तु मेषः शीघ्रं नदीसमीपं गतः। तत्र सा मेषी भयं परित्यज्य द्वेषं च मुक्त्वा, स्थिरा अभवत्, चित्रकः तत्र उपविष्टः निरासूया। तं तादृशं स्थितं दृष्ट्वा सा भाषितवती— “हे चित्रक, यथेष्टं भक्षय, सन्मानपूर्वकं मांसं स्वीकरोतु।” “एषा तव प्रवृत्तिः नास्ति, किमर्थं द्वेषभावं न त्यजसि?” इति उक्तवाक्यं श्रुत्वा चित्रकः निरासूया प्रत्यवदत्— “अत्र मम द्वेषः गतः, तृष्णा भूख च अपगता; अतः त्वं समीपे सति, अहं त्वां न इच्छामि।” एवं मुक्तः मेषी पुनः पप्रच्छ— “कथं अहं निर्भया अभवम्? किं तस्य कारणं त्वं जानासि? यदि जानासि, तद् वद।” तया एवमुक्तः द्वीपस्थः प्रत्यवदत्— “मां न जानामि, मातः। यः अग्रे अस्ति, तं महान्तं पृच्छामः,” इति तौ अग्रे गतौ। तयोः समीपं आगच्छन्तयोः, अहं विस्मयाकुलः पृष्टः; ताभ्यां सह कपिश्रेष्ठं अपृच्छम्। मया पृष्टः कपिश्रेष्ठः सन्मानपूर्वकं व्याचष्ट— “शृणु मेषपाल, पुरातनं चरित्रं वक्ष्यामि। एष वनमध्ये महत् तीर्थं दृश्यते; तत्र त्रिनेत्रलिङ्गं ब्रह्मणा स्थापितम्। तत्र कश्चित् पुण्यकृत् विद्वान् तपः कुर्यन्, वनपुष्पाणि समर्प्य, देवस्य पूजनं अकरोत्। स नदीजलैः लिङ्गं स्नापयन्, केवलं कर्मणा जीवन्, दीर्घकालं तत्र वासमकरोत्। तत्र काले अतिथिः आगतः। स अतिथये फलानि आहाररूपेण दत्तवान्, अतिथिसत्कारात् स अतिथिः तुष्टः सत्त्ववान् पुरुषं पप्रच्छ— “एतस्य कर्मणः मूलं किम्? फलम् भुक्त्वा किमर्थं तिष्ठसि? किम् शीलात् करोति वा, अन्यत् किम् इच्छसि?” एवं पृष्टः आत्मज्ञः सन्तुष्टः स्पष्टं श्रेयस्करं वाक्यं प्रत्यवदत्— “हे विप्र, अहं कर्मणः फलं न जानामि; केवलं जिज्ञासया शम्भुं सेवामि।” “जटिलस्य सेवा फलम् तव अनुग्रहेन हृदयस्पर्शं सञ्जायते।” एवं सत्यवचनं श्रुत्वा तपस्वी तुष्टः अभवत्; द्वितीयं गीताध्यायं शिलायां लिखितवान्। स शीघ्रं ब्राह्मणं पठनाय पठनीयाय च उपदिष्टवान्; तस्य अभिलषितं स्वतन्त्रं पूर्णं सञ्जायेत्। एवं उक्त्वा, स विद्वान् तस्य पुरतः अन्तर्धानम् अकरोत्; स विस्मितः तस्य उपदेशं नित्यं अनुवर्तितवान्। काले तस्य चित्तं विशुद्धं शान्तं च अभवत्; यत्र यत्र विचरति, तत्र तत्र आश्रमः शान्तः। द्वन्द्वैः दुःखं नासीत्, न भूख, न तृष्णा, न भयम्; एतत् तपस्वी द्वितीयाध्यायं पठितवान् इति ज्ञातव्यम्। मित्रवान् उवाच— “एवं तेन उक्तः अहं परमं चरित्रं प्रकटितवान्; तस्य अनुग्रहेण, मेष्या चित्रकेन सह निर्गतः।” शिलालेखं गत्वा, तं लिखितं अध्यायं पठेत्; पुनः पुनः पठित्वा, तपःपरमं लभते। तस्मात्, हे शुभे, त्वं अपि तं अध्यायं नित्यं पठेः; तेन मोक्षः तव दूरं न भवति। एवं मित्रस्यैव उपदेशेन, देवशर्मा पूजयित्वा प्रणम्य, इन्द्रपुरीं गतः। तत्र, आत्मज्ञं कस्यचित् देवालये दृष्ट्वा, प्रथमं तं वृत्तान्तं निवेद्य, अध्यायं पठितवान्। तेन उपदिष्टः, शुद्धहृदयः, भक्त्या अध्यायं पठित्वा, द्वितीयमासस्य अन्ते निर्मलां परमां स्थितिं प्राप्तवान्। एष द्वितीयस्य कथा उक्ता; अधुना तृतीयस्य महिमानं वक्ष्यामि, शृणु, हे इन्दिर।