सः, यः अतिथीन् परम्परानुसारं पूजितवान् वेदशास्त्रेषु कुशलः, अनेकयज्ञविधायकः सदा तपस्विभिः प्रियः च, स देवः दीर्घकालं देवतान् अग्नौ हविः समर्प्य तर्पितवान्। तथापि स धर्मात्मा शान्तिं परमां न प्राप्तवान्। उत्तमं कल्याणं इच्छन् सः सत्यम् आस्थितान् तपस्विनः प्रतिदिनं विधिवत् सेवितवान्। एवं कालेन बहुना सः यत्नशीलः, एकदा कश्चित् कर्मविमुक्तः पुरुषः भूलेखायाम् प्राचीनकाले प्रादुरभवत्। सः, अनुभवविरक्तः, नासाग्रनिम्नदृष्टिः, शान्तचित्तः, आनन्दपूर्णं परमब्रह्म ध्यानम् आस्थितवान्। सः समीपं गत्वा श्रद्धया तस्य पादौ गृहीत्वा, विद्वान् सन्न अतिथिपूजनं विधिवत् अकरोत्। शुद्धभावेन सः तं तुष्टं तपस्विनं नमस्कृत्य आत्मनः निर्वाणस्थितिं पप्रच्छ। सः तस्मै प्राचीननगर्यां आत्मज्ञं मित्रवनं, अजपालस्य गुरुम्, कथितवान्। नमस्कृत्य पादस्पर्शं कृत्वा, सः तां शोभनां नगरीं प्रविश्य, उत्तरभागे विशालं वनं अपश्यत्। तत्र, पुष्पैः वातोल्लोलितैः शोभितं, सुरभि, दिशः मदोत्कटभृङ्गनिनादैः पूर्णम् अभवत्। तस्मिन्नेव वने, नदीतीरे शिलायां स्थितं मित्रवनं सन्तुष्टदृष्टिं हृष्टं च अपश्यत्। स्वभाववैरमपि तत्र विरोधिनां प्राणिनां परित्यक्तम्; सौम्यपशुशाकिन्यां सूर्यः मृदुलः प्रकाशः च आसित्। शान्तमृगसमूहमध्ये, सुखानन्दमयस्थितिः, करुणा इव अमृतवर्षणमिव भूमौ प्रवाहितम्। सः विनयेन समीपं गत्वा, हृष्टचित्तः, शिरः नमयन्, तेनापि पूजितः। ततः एकचित्तः सः विद्वान् मित्रवनं समीपं गत्वा, तस्य ध्यानसमाप्तौ, सावधानः पप्रच्छ। देवशर्मा उवाच—"आत्मनं ज्ञातुम् इच्छामि; मम इच्छायाम्, सिद्धिप्राप्तिसाधनं त्वया उपदेष्टव्यम्।" भगवान् उवाच—मित्रवनः क्षणं विचार्य, इदं उक्तवान्—"बुद्धिमन्, पुरातनं वृत्तान्तं तव कथयिष्यामि।" गोडावरीतीरे प्रतिष्ठानां नाम नगरी अस्ति; तत्र पण्डितेषु दुर्दमः नाम कश्चित् आसीत्। तत्र विक्रमः नाम राजा अस्ति, सेवितः सः केवलं उदरपूरणाय जीवति, प्रतिदिनं दानम् स्वीकरोति। कालपाशेन बद्धः सः यमसदनं नीतः, सर्वान् नरकयातनान् अनुभूय, कस्यचित् दुष्टद्विजकुले जातः, पूर्वजन्मज्ञानानुगतः सम्मानितः। सः दीनकुलात् दुर्लभप्रवेश्यां कन्यां विवाह्य, कालक्रमे बाल्यं त्यक्त्वा यौवनं प्राप्तवती। पूर्णस्तनया, सुन्दरनितम्बा, काममदनयनया, पतिम् दुष्टं न सहन्ती, अन्यपुरुषान् इच्छन्ती। जीविकायै सः गृहं परित्यज्य, दीर्घकालं नीचकुले जातेन प्रियेन सह वासम् अकरोत्। तस्मात् गर्भं धृत्वा, कन्या जाता; सा कन्या तस्य पत्नी अभवत्, पूर्वपापप्रभावात्। कालक्रमे वृद्धा सा डाकिनी अभवत्; दुष्टस्त्रीसंगात् दुष्टमना जातम्। रक्तस्य स्वादम् इच्छन्ती, रोगिनः शिकारिणः च खादन्ती, भीषणे वने विचरन्ती, दृष्ट्वा जनैः परित्यक्ता। मृत्युलोकं गत्वा, शिकारिणां मध्ये व्याघ्री अभवत्; हिंसाप्रभावात् जीवेषु, घोरान् नरकान् भोगवती। कालक्रमे, सा दुष्टात्मा, मृत्युप्रभवात्, नरकात् मम गृहे जातव्या अभवत्, दुष्टसाध्या। पण्डित, तस्याः वनमध्ये पालनं कुर्वन्, अहम् एकं भीषणं चित्रकं अपश्यम्, सर्वनाशाय प्रवृत्तमिव। समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, मृत्युभयात्, अहम् अजसमूहं त्यक्त्वा पलायितवान्। चित्रकः, पुरावैरं स्मृत्वा, अन्वगच्छत्; अजः शीघ्रं नदीसमीपं गतः। तत्र, भयविवर्जिता, वैरं मुक्त्वा, निर्भयतया स्थितवती; चित्रकः अपि शान्तः, स्पर्धाविवर्जितः उपविष्टः। तं स्थितं दृष्ट्वा, सा वदति—"चित्रक, इच्छया खाद, सन्मानपूर्वकं मांसम् स्वीकर।" "एषा न तव प्रकृतिः, तत् किमर्थं वैरभावं न त्यजसि?" इति वचः श्रुत्वा, चित्रकः स्पर्धामुक्तः प्रत्यवदत्—"अत्र मे द्वेषः गतः, क्षुधा तृष्णा च नष्टाः; अतः समीपे अपि त्वां न इच्छामि।" एवं मुक्त्वा, सा पुनः वदति—"कथं निर्भया अभवम्? कारणं ज्ञासि वा? यदि जानासि, कथय।" एवं पृष्टः, द्वीपवासिन् प्रत्यवदत्—"मम न ज्ञातम्, मातः। आगच्छावः, अग्रे स्थितं महान्तं पृच्छामः।" ततः गत्वा। उभययोः समीपं गच्छन्तयोः, अहं आश्चर्येण पृष्टः; ताभ्यां सह कपिप्रभुं अपृच्छम्। मया पृष्टः, विद्वान् कपिः, सन्मानपूर्वकं वदति—"अजपाल, शृणु, इह पुरातनं वृत्तान्तं कथयिष्यामि।