एकदा पर्वतप्रिये, यः कश्चित् उच्चैः "नृसिंह! नृसिंह!" इति आह्वानं करोति, तस्य शब्दः प्रतिध्वनिरूपेण उत्पद्यते। तत्र, ब्रह्महाऽथवा सुवर्णचौरः सुरापानः गुरुपत्न्युपगामी वा, ये विशेषतः सिन्धुनदीस्नानं कुर्वन्ति, ते श्रीनृसिंहकृपया निःसंशयं मुक्ताः भवन्ति। ये मानवाः तत्र दशरात्रं वसन्ति, ते पुण्यकर्मणः ज्ञेयाः – मम वचनं न मिथ्यं। कलियुगे, ये तत्र वसन्ति, येषां वर्णाः द्विजातिसन्ततिः, ते देवश्रेष्ठेन वेदबाह्याः पतिताः ज्ञेयाः, यद्यपि ते विदेशवत् दृश्यन्ते; ते तत्र मांसं खादन्ति, सदा सुरां पिबन्ति। अतः ते अधार्मिकस्वभावाः, महापापिनः – अस्य निःसंशयं; यथा ब्राह्मणाः सन्ध्यावन्दनरहिताः वेदबाह्याः, तथा ते अपि। तस्य नगरे, देविसुरेश्वरि, पश्चिमदिशि केवलं एकं परमं विशालं तीर्थं अस्ति – नृसिंहाख्यम्; तस्य श्रवणमात्रेण पुरुषः क्षणात् पापात् विमुक्तः भवति – निःसंशयं। एवं महापद्मपुराणस्य उत्तरखण्डे पञ्चपञ्चाशत्सहस्रश्लोकसंख्यायाम्, एष एकशतचतुर्सप्तत्यधिकशतचतुःसप्ततितमोऽध्यायः, नृसिंहप्रादुर्भावाख्यः। ततः श्रीभगवान् उवाच – एवं आद्यस्य कथा उत्तमा उक्ता; अधुनाऽपि, इन्दिरे, अन्यानाम् अध्यायानां महिमा शृणु। दक्षिणदिशि पुरन्दराख्यं नगरं आसीत्, परम्परापालकैः प्रसिद्धम्; तत्र देवशर्मा नाम्ना कश्चित् पुरुषः कीर्तिमान् आसीत्। स अतिथीन् यथाशास्त्रं पूजयन्, वेदशास्त्रविशारदः, बहून् यज्ञान् आयोजयन्, सदा तपस्विभ्यः प्रियः आसीत्। स दीर्घकालं देवान् अग्निहोत्रैः तर्पयन्, धर्मात्मा, परमशान्तिं न प्राप्तवान्। स उत्तमं श्रेयः इच्छन्, सत्यनिष्ठान् तपस्विनः प्रतिदिनं सेवयामास, विविधैः विधिविधानैः। एवं तस्य समयः गच्छन्, कालेन, कर्मविमुक्तः कश्चित् भूमौ प्राचीनः प्रादुर्भूतः। स भोगेच्छाविहीनः, नासाग्रनिम्नदृष्टिः, मनः शान्तम्, आनन्दमयम् परं ब्रह्म ध्यानम् आस्थाय स्थितः। देवशर्मा सः तस्य चरणौ गृहीत्वा, श्रद्धया, अतिथिसत्कारं विधिवत् कृतवान्। शुद्धभावेन, तं तुष्टं तपस्विनं नमन्, स्वनिर्वाणावस्थां पृष्टवान्। स तस्मै प्राचीनपुर्यां मित्रवनाख्यं आत्मज्ञं अजपालगुरुं कथितवान्। तस्य चरणस्पर्शं कृत्वा, तं नगरं प्रविश्य, उत्तरभागे विशालं वनं दृष्टवान्। तत्र, पुष्पैः वातेन कम्पितैः शोभितम्, सुरभितम्, दिशः मदमधुकरगानैः पूरिताः। तस्मिन्नेव वने, नदीतीरे, शिलायां स्थितं मित्रवनं हृष्टं, तुष्टदृष्टिं दृष्टवान्। तत्र, विरोधिभिः अपि स्वभावद्वेषः परित्यक्तः; उद्याने, मृदुजीवैरुपविष्टः, सूर्यः मन्दम् प्रकाशमानः। शान्तमृगसमूहमध्ये, रम्ये आनन्दमये स्थिते, करुणा इव अमृतरूपेण भूमौ प्रसारितम्। देवशर्मा विनयेन, उत्साहितचित्तः, प्रसन्नः, शिरः नमयन्, तेन अपि सम्मानितः। ततः, एकचित्तः सः मित्रवनं उपगम्य, तस्य ध्यानसमाप्तौ, सावधानम् पृष्टवान्। देवशर्मा उवाच – आत्मानं ज्ञातुम् इच्छामि; अस्मिन् मम अभिलाषे, त्वं साधनं उपदिश। श्रीभगवान् उवाच – मित्रवनः क्षणं विचार्य, इदं उक्तवान् – बुद्धिमन्, पुरातनं यद् अभवत् तत् तव कथयामि। गोदावरीतीरे प्रतिष्ठानाख्यं नगरम् अस्ति; तत्र, विद्वत्सु, दुर्दमः नाम कश्चित् आसीत्। तत्र विक्रमः नाम राजा अस्ति, यः सेव्यमानः केवलं उदरपूरणाय जीवति, प्रतिदिनं दानं गृह्णाति। कालपाशेन बद्धः, यमलोकं नीतः, सर्वं नरकयातनं अनुभूतवान्। ततः, दुर्वृत्तद्विजकुले जातः, पूर्वजन्मज्ञानानुग्राह्यः सम्मानितः। सः, दुष्प्राप्यां कुलहीनां कन्यां विवाह्य, कालक्रमे बाल्यं परित्यज्य यौवनं प्राप्तवती। साऽपि, पूर्णस्तनवती, सुश्रोणी, काममदनयना, पतिं दुष्टं न सहन्ती, अन्यान् पुरुषान् इच्छन्ती। जीविकायै, सः गृहं त्यक्त्वा, दीर्घकालं नीचकुले जन्मना प्रियजनसहितं अवसत्। तस्मात् गर्भं धृत्वा, कन्या जाता; सा कन्या एव तस्य भार्या अभवत्, पूर्वपापप्रभावात्। कालक्रमे, सा वृद्धा ḍाकिनी अभवत्; दुष्टसंगात्, पापमना, पापस्त्रीसंगेन। रक्तास्वादेच्छया, रोगिनः शिकारिणः च खादित्वा, भयानकवनं विचरन्ती, दृष्ट्वा जनैः त्यक्ता। मृत्युलोकं गत्वा, शिकारिणां मध्ये व्याघ्ररूपेण पुनर्जाता; जीवहिंसाप्रभावात्, घोरं नरकं अनुभूतवती। कालक्रमे, सा पापात्मा मृत्युप्रभावेन नरकात् निर्गत्य, मम गृहे दुष्टस्वभावा जाता। बुद्धिमन्, तस्यां वनवासे पालयन्, अहम् एकं भीषणं चित्रकुण्डलम् दृष्टवान्, यः सर्वं मारयितुम् इव उद्यतः आसीत्।