श्रीजाह्नवी सूर्यतनया ब्रह्मसुतास्वरूपा त्रितयरूपिणां भूषणमिव, प्रयागराजः पुण्यक्षेत्राणां श्रेष्ठतमः सर्वेश्वरः, स्वदीप्त्या मम दशविधान्तरकार्यन्धकारं विनाशयित्वा, मां कृपया उर्ध्वं नेतुं प्रार्थ्यते। तस्य महात्मनः वाक्पतिं विष्णुं चन्द्रं च, इन्द्रादीन् अपि, मनीषिणः अपि, तं नीलवर्णतीरं पापक्षयाय पूजयन्ति—सदा विजयते प्रयागराजः। यत्र हिमालयजाता गङ्गा पश्चिमाभिमुख्या दिव्यनदी समागच्छति, सा जनानां त्रिविधतापान् क्षालयति—सदा विजयते प्रयागराजः। यत्र तमालवर्णवटवृक्षः शुद्धच्छायया भक्तजनान् छायां ददाति, तं दृष्ट्वा तमः क्लेशः छिद्यते—सदा विजयते प्रयागराजः। तत्र ब्रह्मादयः स्वस्वरूपं त्यक्त्वा पुण्यात्मनां सौभाग्यं प्रार्थयन्ति। यस्मिन्सेवायां देवाः, राजानः, दिव्यर्षयः च प्रतिदिनं स्तुवन्ति—"स्वर्गः सर्वेषां श्रेष्ठः, भूमौ च राज्यम्—एवं प्रयागराजस्य महिमा," इति। तस्य कीर्त्या पापानि नश्यन्ति, तेजसा नेत्राणि विशुद्धानि भवन्ति; यस्य ज्योतिः त्रिलोकीं गोभिः सह व्याप्नोति—स एव प्रयागराजः पुण्यक्षेत्रेषु राजा। सर्वतः शुभ्रकृष्णचामरच्छत्ररम्यतेजसा शोभमानः, यत्र वने नद्यः संगच्छन्ति। संगमे ब्रह्मदुहिताः त्रिवेणी त्रिपथगा प्रत्यक्षं दृश्यते यज्ञेन। केषांचित् अनन्तजन्मानि यान्ति; सौम्यवाक्यानां तु सुलभा। परमपुरुषार्थकामिनां तु वर्षेषु सर्वेषु उत्तमा। यद् भाग्येन लभ्यते तद् वक्तुं शक्यं वा न वा; विधिना संगमः विशिष्टः, शुभदिने दृष्टः—कः प्रयागः, प्रयागः! ये कलियुगे स्वर्गकामिनः, यज्ञान् कर्तुं अशक्ताः, ते स्तुत्या, स्तोत्रैः, वचोभिः अग्निष्टोमाश्वमेधादिफलानि पूर्णानि प्राप्नुवन्ति। मम प्रमादात् शीघ्रतया वा दोषेण वा सन्ध्या सम्यक् न कृताऽभूत्; यदि तु अत्र भक्त्या सन्ध्या क्रियते, तर्हि सर्वजन्मसु सन्ध्या सिद्धा भवति, मम अपि। अन्यत्र अपि, यः प्रेम्णा दूरस्थः, महान् तपः ध्यानं वा कुर्वन्, सः अपि त्रिवेण्याः पवित्रधूलिं नमति। स्वयम्भूवृत्तिचिह्नेन शोभमानः, अमरश्रेष्ठः, प्रयागराजः, पुण्यक्षेत्रराजः, सदा प्रकाशते। कानि तपांसि कृतानि, कानि यज्ञाः दत्तानि, कानि दानानि, कस्य पूजाः, कानि क्षेत्राणि सेवितानि, कानि ब्राह्मणकुलानि पूजितानि—येन सदा शिवपुरी, शुभदायिनी राजधानी, प्राप्यते। भाग्येन अहं तद् प्राप्य, येन अनन्तजन्मपापानि नश्यन्ति, शिवपुरीं, संसारसागरस्य तरणिं, प्राप्नोमि। सतां फलम्, कुलस्य शुद्धिः, आत्मनः परिपूर्णता—किं अन्यत् अवशिष्यते? जीवन् पुरुषः लक्षशः शुभदर्शनानि पश्यति—नैतत् मिथ्या; तस्मात् मम देहदृष्ट्यर्थं काशी अपि न लब्धा, सा तु क्षणभङ्गुरा। अमृतैः अपि, दिव्यकाश्यां लिङ्गानां गणना न शक्या; ये प्राचीनाः, गुह्याः, प्रकटिताः, सिद्धाः, तत्र सन्ति—तेषां हस्तयोरञ्जलिं कृत्वा नमामि। कः पापमार्गे भयम्, कः पुण्यकर्मणां हर्षः? कः पठनात् गर्वः, कः मन्दत्वदोषात् शोकः? कः वित्तात् मदः, कः दरिद्र्यात् दुःखम्, कः भोजनम्? यदि श्रीमणिकर्णिकायाः स्नानान्ते श्रीविश्वेश्वरः दृश्यते। अल्पसम्पत्तौ अपि, आरोग्ये, कृशत्वे, स्वच्छक्तौ, प्रोत्साहात् निर्मलप्रेम्णा—इच्छाभिः स्वप्नैः च अतीत्यापि सा लभ्यते। गदाधरपुरी साक्षात् मोक्षदायिनी। न स्वस्वरूपं, न पूर्वसिद्धिबलम्, न बन्धवः, न कश्चित् प्रमाणम्, न निद्रा, न दुःखम्—किञ्चन पर्याप्तम्। गया, प्रयाग, यमुना, काशी, परमसंगमस्य प्राप्तिः दुष्करा। महाफलम् श्रीशारदाकृपया लभ्यते। यः स्मरणमात्रेण अपि पित्र्यकाले मुक्तिदाता—तस्मै गदाधराय, गयास्थाय, नमः। कष्टमार्गं, दूरं, दुरन्तरं, व्याघ्रचौरकण्टकसर्पसंकुलं तीर्त्वा, आगत्य, प्रथमे व्यये, विनयेन याचते—"करपरी, जलस्थ गदाधर! प्रतिदिनं त्वां द्रष्टुम् इच्छामि।" कथमिदं, यद्यपि त्वं सर्वात्मा, देवाः अपि गयायां श्राद्धेन तुष्टाः, तथापि त्वं उदासीन इव लोकान् प्रति, किं निर्दयता, किल कलिकालबलं वा, वा चिरं लोकधर्मपालनम्, अथवा सेवाप्रियता? गदाधर! तव प्रसादेन मया श्राद्धं कृतम्; अनुमन्यस्व, गृहम् गन्तुम्। चतुर्देवतास्तोत्रं स्वर्गफलदं श्राद्धे सदा पठेत्; यः स्नानकाले पठति—स्नानेन, श्रवणेन, जपेन, कीर्तनेन, सर्वतीर्थसमानता लभ्यते। प्रयागगङ्गायमुनास्तोत्रश्रवणेन कर्मजदोषाः नश्यन्ति। एवं श्रीमहादेव उवाच—"नारद! तुलसीजननस्य माहात्म्यं वक्ष्यामि; शृण्वन् पापात् जन्ममरणचक्राच्च विमुच्यते। पत्रं, पुष्पं, फलम्, मूलम्, शाखा, त्वक्, दण्डः—सर्वं तुलस्याः, तस्याः भूमिः अपि, पावनी। येषां शरीराणि तुलसीकाष्ठाग्निना दग्धानि, मृत्युः अनन्तरं सर्वाङ्गेषु तुलसीकाष्ठं स्थाप्यते— ततः यः दाहकर्म करोति, सः अपि पापात् मुच्यते; मरणे श्रीहरिस्मरणं वा कीर्तनं लभ्यते चेत्—तुलसीकाष्ठदाहेन पुनर्जन्म नास्ति; एकमपि तुलसीकाष्ठं शतद्रव्येषु सति— दाहसमये मुक्तिः लभ्यते, कोटिपापिनामपि; गङ्गाजलेन स्नानेन पुण्यं पुण्यतरं भवति। दारूणि तुलसीकाष्ठसंयुक्तानि पुण्यदायिनि; यावत् तुलसीकाष्ठदाहाग्निः ज्वलति— कोटिजन्यपापानि दह्यन्ते; तुलसीकाष्ठदाहमानुषं दृष्ट्वा—विष्णुदूताः तम् गृह्णन्ति, न यमदूताः; सहस्रकोटिजन्मनः मुक्त्वा जनार्दनं गच्छति। ये लोके तुलसीकाष्ठदाहेन दग्धाः, देवाः दिव्ययानैः उपविष्टाः तान् पुष्पवृष्टिं कुर्वन्ति। सर्वाः अप्सराः नृत्यन्ति, गायकाः गायन्ति; तं दृष्ट्वा विष्णुः शम्भुना सह तुष्यति। हस्तेन गृहित्वा शौरिः तं स्वगृहं नयति, स्वर्गवासिनां साक्षात् पापानि नाशयति। यत्र यत्र तुलसीकाष्ठाग्निः घृतसंयुक्तः ज्वलति, तत्र तत्र महोत्सवः जयशब्दैः। अग्निकक्षे वा श्मशाने वा, पुरुषाणां पापानि दह्यन्ते; ये ब्राह्मणाः तुलसीकाष्ठाग्निना हविः कुर्वन्ति, तिलैः अभ्यक्तं वा, ते अग्निष्टोमफलम् प्राप्नुवन्ति।" एवं श्रीमहादेवेन नारदाय तुलसीमाहात्म्यं निवेदितम्।