धृतदीपं घृतैः प्रज्वाल्य, शिवस्य घृतेनाभिषेकं कृत्वा, घृतयुतं नारिकेलं दत्वा, अन्ते प्रदक्षिणां सम्यगाचरन्, भक्तः पुण्यफलमवाप्नोति। यः कापिलां गवां घण्टाभरणैः भूषितां ददाति, स शिवतुल्यः स्यात्, पुनर्जन्म न लभते। मङ्गलवासरे, विशेषतः चतुर्थ्यां, भक्त्या शिवमभिषिञ्च्य, विप्रान् भोजयेत्। मङ्गलस्य नवम्यां तथैव अमावास्यायां च, यः प्रयत्नेन शिवमभिषिञ्चति, स सौम्यः सुभगो भवति। यः लिङ्गं घृतेन स्नापयित्वा, द्विजातीन् भक्त्या पूजयति, स सहस्रैः परिवृतः दिव्यरथे स्थित्वा, शैवपदं प्राप्नोति, पुनः न जन्म लभते; कालान्तरेण रुद्रवत् अक्षय्यं सुखं भुङ्क्ते। कर्मयोगेन यदा मर्त्यलोके समुपजायते, स धर्मात्मा राजा भवति, सुन्दरः बलवान् च जायते। ततः, राजन्, परमर्षितीर्थं गच्छेत्, यत्र त्रिणबिन्दुर् ऋषिः शापग्रस्तः वसति। तस्य तीर्थस्य प्रभावेन, द्विजः पापात् विमुक्तः अभवत्; ततः परमगणपतिं प्रति गच्छेत्। श्रावणमासे कृष्णचतुर्दश्याम्, यः तत्र स्नानं करोति, स रुद्रलोके पूज्यते। पितृभ्यः तर्पणं कृत्वा, त्रिविधात् ऋणात् मुच्यते; तत्रैव गणपतिसमीपे गङ्गामुखं श्रेष्ठं दृश्यते। काम्यः वा निष्काम्यः वा, यः तत्र स्नानं करोति, स जन्मजपापैः विमुक्तः भवति—नात्र संशयः। उत्सवकाले सदा स्नानं तत्र आचरितव्यं; पितृभ्यः तर्पणं कृत्वा, त्रिविधं ऋणं त्यजति। प्रयागे यत् पुण्यं महात्मना शंकरदृष्टं, तत्सर्वं पुण्यराशिं गङ्गाराह्वसङ्गमे लभते। तत्रैव पश्चिमदिशि, नातिदूरे, दशाश्वमेधिकं नाम स्थलं त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धम्। भाद्रपदमासे अमावास्यायां रात्रौ उपोष्य, यः तत्र स्नानं करोति, स निश्चितं शंकरस्थानं प्राप्नोति। उत्सवकाले सदा स्नानं तत्र आचरितव्यम्; पितृभ्यः तर्पणं कृत्वा, अश्वमेधफलं लभते। दशाश्वमेधस्य पश्चिमे, विप्रश्रेष्ठ, भृगुरृषिः तत्र सहस्रसंवत्सरं देवमर्चयत्। स वल्मीकमध्ये स्थित्वा, दक्षिणदिशि निवसन्, तत्र महान् अद्भुतोऽपि घटना जाताऽभूत्, या उमाशंकरयोः सम्बन्धिनी। तदा गौरी देवमपृच्छत्—“एषः कः अत्र वर्तमानः? देवो वा दानवो वा? ब्रूहि मे महादेव।” ईश्वरः उवाच—“एषः भृगुर्नाम द्विजश्रेष्ठः, मुनिश्रेष्ठः; समाधौ स्थित्वा मां चिन्तयन् वरं याचते, प्रिये।” ततः देवी स्मितपूर्वकं ईश्वरमुवाच—“धूमस्तम्भः उत्पन्नः, अपि च त्वं तृप्तो नासि; अतः दुर्लभः त्वं, चिन्तनाय नास्ति आवश्यकता।” देवः उवाच—“त्वं न जानासि, महादेवि; क्रोधात् एतद् कृतम्। सत्यं दर्शयामि, यत् ते रोचते तत् करिष्यामि।” ततः देवदेवस्य स्मरणात् धर्मस्वरूपो वृषः प्रादुरभवत्; केवलं देवेन स्मृतः स शीघ्रं आगतः। स मानुषवाक्यैः उवाच—“आज्ञापय, प्रभो; अयं ब्राह्मणः वल्मीकच्छन्नः, तम् भूमौ पातय।” ततस्तं योगनिष्ठं ध्यानस्थितं वृषः भूमौ अपातयत्; तस्मिन्नवेक्षणे, क्रोधाविष्टः भृगुः हस्तं वृषभायोत्तोलयत्। तदा स उवाच—“क्व गच्छसि, वृष! अद्य त्वां नाशयिष्यामि, पापिन्, मम साक्षात्।” वृषे प्रहार्यमाणे, ब्राह्मणः तम् आकाशे गच्छन्तं दृष्ट्वा, उर्ध्वं पश्यन्, तं महद् अद्भुतं चकार। तत्र रुद्रस्य हासे, मुनिः तस्य पुरतः स्थितः; तृतीयं नेत्रं दृष्ट्वा, लज्जाविष्टः भूमौ पतितः। स दण्डवत् भूमौ प्रणम्य, परमेशं स्तोतुम् आरब्धवान्—“नमस्कृत्य त्वां, भूतनाथं, जगदुत्पत्तिस्थितिलयकारणं, दिव्यरूपं, संसारभीतः साक्षात्कारं याचितुमिच्छामि। हे प्रभो, केन मानुषेण तव अनन्तगुणाः वक्तुं शक्याः? यदि वासुकिः सहस्रमुखः भवेत्, तदा अपि न शक्यते। तथापि, हे शङ्कर, जगन्नाथ, यदि वाचालोऽस्मि, भक्तिं स्तुतौ गृहाण; क्षमस्व, कृपां कुरु, शरणागतं माम्। त्वं सत्-रजः-तमः, त्वमेव सृष्टिस्थितिसंहारकर्ता, जगन्नाथ; त्वतोऽन्यः देवो नास्ति। यम, नियम, यज्ञ, दान, स्वाध्याय, वेदाभ्यासः—एतेषां सहस्रांशोऽपि तुभ्यं भक्तेः न तुल्यः। रसायनानि, खड्गाः, अञ्जनानि, पादुकादयः, अन्यानि च—एतानि सर्वाणि तव शरणागतानां जीवने एव लिङ्गानि दृश्यन्ते। यः कपटेन अपि प्रणमति, तस्य धर्मं ददासि, हे देव; परं भक्तिः संसारबन्धनच्छेदिनी, सा मोक्षाय कल्पिता। अहं परदारद्रव्येषु आसक्तः, अपमानदुःखशोकैः दग्धः, परान् न पश्यन्, हे परमेश, मां रक्ष। मिथ्याभिमानेन दग्धः, क्षणिक-नश्वर-संपदासु रममाणः, क्रूरः, दुष्टमार्गगः पतितः, रक्ष माम्, देवेश। मम आशाः केवलं विषयसुखसंबन्धिषु बन्धुषु च, शून्याः; तथापि, हे शङ्कर, किं मां विडम्बयसि, मोहितं माम्? श्रीः हृदि सदा वसतु, त्वं मे तृष्णां शीघ्रं हर; मदमोहपाशं छित्वा, त्रातुमर्हसि, महेश्वर।