तत्र तु रत्नैः भूषिताः प्रासादाः पर्वतशिखराणि इव दीप्त्यायमानाः, अग्निना दग्धाः, जलरहितमेघानां पतनमिव भूमौ पतन्ति। शिवस्य कोपप्रेरितः अग्निः निःस्नेहः, स्त्रीबालवृद्धगावः पक्षिणः अश्वान् च समं दहति। तत्र बहवः जनाः स्वपत्नीभिः सह निद्रायमानाः, पुत्रान् आलिङ्ग्य शत्रुत्रिपुरस्य अग्निना दग्धाः। तस्मिन् ज्वलितनगरमध्ये, सुरनर्तकीसमानाः स्त्रियः, अग्निशिखाभिः ताडिताः, भूमौ पतन्ति। एका युवती, विस्तीर्णनेत्रा, मुक्ताहारभूषिता, धूमेन संवृता जागरिता, ज्वालाभिः दग्धा। पुत्रं चिन्तयन्ती सा भूमौ पतति; अन्यत्र, सुवर्णसदृशी, नीलमणिभूषिता, धूमेन संवृता भूमौ पतति; अन्याः मित्रस्य हस्तं गृहीत्वा, स्वपुत्रैः सह दग्धा। तासु एका दिव्यरूपधारिणी, कामविमूढा, अञ्जलिं कृत्वा, शिरः नमयन्ती, अग्निं प्रार्थयति। सा वदति—यदि त्वं पुरुषदोषिणां वैरं इच्छसि, तर्हि गृहपञ्जरस्थाः स्त्रियः, शुक्लकुक्कुटीवत्, किं दहसि? हे निःस्नेह, निःकृपा, निःलज्ज, स्त्रीषु तव रोषः कुतः? त्वं न दया, न लज्जा, न सत्यं, न विशुद्धता। नानारूपवर्णधारिन्, सत्यम् वद—नु स्त्रियः न हन्तव्याः इति जगति न शृतम्? स्त्रीविनाशे तव गुणाः किम्? न दया, न कृपा, न सौम्यता स्त्रीषु। विदेशेषु अपि स्त्रीदाहं दृष्ट्वा दया भवति; त्वं तु, अग्ने, विदेशेषु अपि कठोरः, दुर्निवारः, निःसंज्ञः। स्त्रीविनाशे तव गुणाः एते; यदि एता दूषिताचारा अपि, तर्हि किम् ताः भूमौ निपातयति? त्वं पापः, क्रूरः, निःलज्जः, दुष्टकर्मा, अग्ने, बालान् निःस्नेहः दहसि। एवं विलपन्त्यः, बहुविधैः स्वरैः क्रन्दन्त्यः, अन्याः कोपात् विलपन्ति, पुत्रशोकविमूढाः। निःस्नेहः अग्निः, सर्वेषां शत्रुरिव, कमलतालस्य जलमपि दहति, कूपेषु अपि दहति। अस्मान् दग्ध्वा, हे चाण्डाल, त्वं किम् भाग्यं प्राप्स्यसि? इति वदन्त्यः, अग्निः प्रत्यवदत्। वैश्वानरः उवाच—स्वेच्छया न दहामि; आदेशस्य निमित्तमात्रः, न अनुग्रहदाता। कोपेन अभिभूतः, यथेष्टं विचरामि; तदा बाणः, महातेजस्वी, त्रिपुरं दग्धं पश्यति। स उपविष्टः देवांश्च अब्रवीत्—"मया देवैः, दुष्टैः तिरस्कृतैः, भगवति समर्पितः विनष्टः।" "विचारं विना, महात्मना शंकरैः दग्धः; अन्यः शत्रुः मां न मारयितुम् शक्नोति, केवलं महेश्वरः।" स उत्थाय, त्रैलोक्यनाथस्य लिङ्गं शिरसि स्थापयित्वा, नगरद्वारात् निर्गतः, स्वमित्रान् त्यक्त्वा। रत्नानि, विविधाः स्त्रियः च गृहीत्वा, लिङ्गं शिरसि स्थापयित्वा, नगरमध्यभागे न्यवेदयत्। स शिवं, देवाधिदेवम्, त्रैलोक्यपतिं स्तौति—"यदि त्वया अहं दग्धः, तर्हि त्वं अपि मारणीयः, हे शंकर।" "तव अनुग्रहात्, हे महादेव, मम लिङ्गं न नश्यतु; सदा परमभक्त्या पूजितम्, हे महादेव।" "यद्यपि त्वया मारणीयः, मम लिङ्गं न विनश्यतु; एतद् मे प्राप्तव्यम्, हे महादेव—तव पादौ गृहीत्वा।" "जन्म जन्म, हे महादेव, तव पादे भक्तः अस्मि; परमेशं तोटकच्छन्देन स्तुत्वा—" "ॐ नमः शिवाय शंकराय सर्वकर्मणे; नमः भवाय भीमाय महेशाय शिवाय; कामनाशाय देहनाशाय त्रिपुरान्तकाय अन्धकचूर्णाय।" "नमः तुभ्यं, स्त्रीप्रियविभक्ताय कामाय; देवसिद्धगणैः नमिताय; अश्वमुखैः, वानरमुखैः, सिंहमुखैः, गजमुखैः, अतीव लघु दीर्घमुखैः गणैः नमिताय।" "असुरैः शतशरीरैः अपि अप्राप्याय, बहुशरीरैः न क्लिष्टाय; नमामि, हे चन्द्रशेखर, भक्तैः पूजिताय।" "पुत्रैः, पत्न्यः, सर्वधनैः, सदा विजयं स्मरणं च देहि; बहुशरीरैः क्लिष्टः, आज महानरपथं प्राप्तः।" "जन्म न निवर्तते, दुष्टभाग्यं न निवर्तते; शुद्धसत्कर्म अपि त्यज्यते। दया क्षीण, मनः चञ्चल, मोहः प्रबलः—एषा बुद्धिभ्रमदोषः।" "यः शुद्धचित्तः भक्त्या एतां दिव्यां स्तुतिं पठति, तस्मै रुद्रः बाणवत् वरान् ददाति।" "एतां महादिव्यां स्तुतिं श्रुत्वा, देवः महेश्वरः तुष्टः, तस्मै स्वयम् अनुग्रहं ददाति।" ईश्वरः उवाच—"मा भैः, पुत्र; सुवर्णनगर्यां तिष्ठ, हे दानव, पुत्रैः पौत्रैः पत्न्यः सेवकैः सह।" "अद्यारभ्य, हे बाण, त्वं देवैः अपि अभेद्यः; देवाधिदेवेन तव वरः दत्तः, हे पाण्डव।" स लोकं मध्ये अक्षयः, अव्ययः, निर्भयः विचरति; तदा रुद्रः सप्तशिखं अपि संयमयामास। तृतीयं नगरं महात्मना शंकरः रक्षितम्; रुद्रतेजसा, सदा आकाशे विचरति। एवं त्रिपुरं महात्मना शंकरः दग्धवान्; ज्वालामालाभिः दीप्तम्, भूमौ पतितम्।