अमरकाण्टकपर्वते जनेश्वरे तीर्थे स्नानं कृत्वा विधिनिर्दिष्टं तर्पणं च समर्प्य, तत्र नरस्य पितरः सृष्टिसमये पर्यन्तं तृप्यन्ति। तस्यैव पर्वतस्य शिखरेषु रुद्रकोटिरिति प्रसिद्धं स्थानं स्थितम्। यः कश्चित् तत्र स्नानं कृत्वा गन्धान् पुष्पमाल्यं च लेपनानि च समर्पयति, तस्य सर्वे रुद्रकोटिदेवताः सन्तुष्टाः भवन्ति, न संशयः। तस्य पर्वतस्य पश्चिमदिशि महेश्वरः स्वयं स्थितः। तत्र स्नानं कृत्वा शुद्धः सन्, ब्रह्मचर्यव्रते स्थित्वा, इन्द्रियनिग्रहेण युक्तः, विधिवत् पितृकर्माणि कार्याणि। तत्र तिलोदकेन पितॄन् देवांश्च तर्पयेदिति, तदा सप्तसन्तानपर्यन्तं स्वकुलं स्वर्गे वसति, हे पाण्डव। षष्टिसहस्रवर्षाणि स्वर्गलोके सः मान्यः भवति, अप्सरसां गणैः परिवृतः दिव्यस्त्रीभिः सेव्यमानश्च। दिव्यगन्धानुलेपनैः दिव्याभरणैश्च विभूषितः, स्वर्गात् पतित्वा सः पुण्यकुले जातः। सः धनवान् भवति, दानशीलः धर्मात्मा च; सः पुनः तस्य तीर्थयात्रां स्मरन् तत्रैव सम्पादयति। शतं कुलानां मोचयित्वा, रुद्रलोकं गच्छति। परमा या नदी, सा शताधिकं योजनं विस्तीर्णा इति कथ्यते। विस्तारतः सा द्वौ योजनौ व्याप्नोति, षष्टिसहस्राणि तीर्थानि तत्र, तथा षष्टिकोटयः अपि। अमरकाण्टकपर्वतस्य पार्श्वे तानि तीर्थानि स्थितानि। ब्रह्मचर्ये स्थितः शुचिः कोपं परित्यज्य इन्द्रियसंयमेन युक्तः, सर्वहिंसां त्यक्त्वा सर्वभूतहिते रतः, एवं स्वभावेन तीर्थपालान् सम्प्राप्नुयात्। तस्य पुण्यस्य फलं शृणु, हे राजन्—लक्षवर्षाणि सः स्वर्गे मोदते, हे पाण्डव। अप्सरसां गणैः परिवृतः दिव्यस्त्रीभिः सेव्यमानश्च, दिव्यगन्धानुलेपनैः दिव्याभरणैः विभूषितः, सः देवलोकमण्डले देवैः सह क्रीडति, तत्र रमते च। स्वर्गात् पतित्वा सः वीर्यसम्पन्नः राजा भवति। नारद उवाच—नर्मदा नदी त्रिषु उत्तमा, परमपावनी; सा महर्षिभिः धर्मकामैः विभागिता। तस्याः विभागाः यथासूत्रं, हे पाण्डव; तेषु स्नानं कृत्वा, हे राजन्, सर्वपापैः विमुच्यते। त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धं जलेश्वराख्यं पवित्रस्थलं तस्य उत्पत्तिकथां शृणु, यथा वक्ष्यामि। कदाचित् सर्वे मुनिगणाः, इन्द्रेण मरुद्भिश्च सह, तं महात्मानं देवेश्वरं महेश्वरं स्तोतुं समागच्छन्। स्तुवन्तः ते यत्र महेश्वरः तत्र आगच्छन्; इन्द्रः मरुद्गणाश्च तं देवेशं प्रार्थयामासुः—"त्रिनेत्र! भीत्या वयं बाध्यमहे, रक्षस्व नः प्रभो।" भगवानुवाच—"स्वागतम्, मुनिश्रेष्ठाः! किं निमित्तं यूयं आगताः? का शोकः, का व्यथा, कुतः वा भीः उत्पन्ना?" इति सः पप्रच्छ। तदा रुद्रेण पृष्टाः, ते दृढव्रताः मुनयः प्राहुः— "सत्यं वा, यः भीमबलः दैत्यः बाण इत्याख्यः, यस्य बलं अतिवर्तते, तस्य त्रिपुरं पुरी अस्ति? तस्य तेजः आकाशे विचरति, दिव्यरूपेण वसति; तेन कारणेन, हे विरूपाक्ष, वयं भीताः त्वां शरणं प्राप्ताः। अस्मान् अस्मात् महादुःखात् उद्धर, हि दैवत्वं परमपथः; देवेश, सर्वेषां तव अनुग्रहः कर्तव्यः। येन देवाः तुष्टाः सुखं भजन्ति, हे शंकर, ते परमानन्दं प्राप्नुवन्ति; प्रभो, तत् त्वया साध्यं।" भगवानुवाच—"अहं सर्वं करिष्यामि, मा शुचः। क्षिप्रमेव सर्वान् सुखिनः करिष्यामि।" इत्युक्त्वा, सर्वान् प्राश्वास्य, सः नर्मदातटे उपविवेश; देवेशः तस्य बधं चिन्तयामास, हे पाण्डव। "कथं, केन उपायेन, केन प्रकारेण त्रिपुरं हन्यां?" इति चिन्तयन्, भगवाञ्छ्रीनारदं स्मृतवान्; स्मरणमात्रेण नारदः तत्रैव उपस्थितः। नारद उवाच—"आज्ञापय, महादेव; किमर्थं स्मृतः अस्मि? किं कार्यं कर्तव्यम्? ब्रूहि।" ईश्वर उवाच—"गच्छ, नारद, यत्र त्रिपुरं पुरी अस्ति; शीघ्रं गत्वा, तत्र बाणाय दानवराजाय तत् कुरु।" "तत्र पतयः देवा इव, स्त्रियश्च अप्सरसामिव; तेषां तेजसा त्रिपुरं आकाशे विचरति। तत्र गच्छ, मुनिश्रेष्ठ, अन्यं मन्त्रं प्रवर्तय।" देवस्य वचनं शृत्वा, मुनिः शीघ्रं प्रवृत्तः। सः तत्र प्रविश्य, स्त्रीणां हृदयानां विनाशाय, तां दिव्यां पुरीं विविधरत्नमण्डितां अपश्यत्। सा पुरी शतं योजनं विस्तीर्णा, द्विगुणं दीर्घा च। तत्र सः बाणं ददर्श, स्वबलमदेन स्फीतम्। सः माल्यकुण्डलकिरीटकङ्कणैः भूषितः, मणिहरिण्याभरणैः आच्छादितः, शशिसम्प्रभया शोभितः। तस्य स्त्रियः रत्नसमृद्धाः, पुरुषा सुवर्णभूषिताः च। नारदं दृष्ट्वा, बली बाणः दानवराजः उत्थाय, "दिव्यः मुनिः स्वयमेव मम गृहम् आगतः; विधिवत् अर्घ्यपाद्यं दद्यात्, द्विजश्रेष्ठ। बहुकालानन्तरम् आगतः त्वं, मुनिवर; अयं आसनं विधीयताम्।" इति नारदं सत्कृत्य, तं स्वागतवान्। तस्य पत्नी देवी अनुपम्या नाम्ना आसीत्।