शरद्वीपे तु, भगवन्, तस्यां देशस्य मध्ये कुशस्तम्बः प्रतिष्ठितः, स सर्वैः पूज्यते। शाल्मलीद्वीपे च तत्रैव शाल्मलीतरुः पूजनीयः, द्विजोत्तम। क्रौञ्चद्वीपे तु महागिरिः क्रौञ्चः रत्ननिधिः अस्ति, स चतुर्वर्णैः नित्यं पूज्यते, ब्राह्मणश्रेष्ठ। गोमान्तो नाम गिरिः ब्राह्मणाः, स सर्वरत्नसम्पन्नः विस्तीर्णश्च, तत्रैव पद्मनयनः श्रीमान् भगवान् सदा निवसति। स एव नारायणः हरिः मुक्तिकामैः सह नित्यं रमते। कुशद्वीपे तु, ब्राह्मणश्रेष्ठ, प्रवालैः शोभितः पर्वतः अस्ति। द्वितीयः पर्वतः सुनामा इति प्रसिद्धः, दुर्जयः च; तृतीयः तु कुमुदः नाम्ना, तेजस्वीः। चतुर्थः पुष्पवान्, पञ्चमः कुशेशयः, षष्ठः हरिगिरिः—एते षडुत्तमाः पर्वताः। एतेषां मध्ये द्विगुणं देशविभागः अस्ति; प्रथमं क्षेत्रमौद्भिदं, द्वितीयं रेणुमण्डलम्। तृतीयं सुरथं, चतुर्थं लम्बनं, पञ्चमं धृतिमत्, षष्ठं प्रभाकरः। सप्तमं क्षेत्रं कापिलं—एते सप्त क्षेत्रविभागाः। तत्र, द्विजश्रेष्ठ, देवाः, गन्धर्वाः, प्रमुदितजनाः निवसन्ति, नित्यं हृष्टाः, न च तत्र मृत्युः अस्ति। न तत्र चौराः, न च म्लेच्छाः, द्विजश्रेष्ठ; सर्वे जनाः सुशिलाः, सौम्याः, सत्त्वसम्पन्नाः च। शेषेषु क्षेत्रेषु, ब्राह्मणश्रेष्ठ, यथाश्रुतं वक्ष्यामि, बुधाः; शृणुत द्विजोत्तमाः। क्रौञ्चद्वीपे, महाभागाः, क्रौञ्च एव महागिरिः। क्रौञ्चात् परं वामनकं पर्वतम् अस्ति, यः तमः जनयति। तस्मात् परं, ब्राह्मणाः, मैनाको नामोत्तमः पर्वतः; मैनाकात् परं गोविन्दः पर्वतः। गोविन्दात् परं पुण्डरीकः महागिरिः, तस्मात् परं दुन्दुभिस्वनः पर्वतः। एतेषां पुरतः, महामुनयः, द्विगुणं देशविभागः अस्ति; तत्र प्रदेशान् वक्ष्यामि, शृणुत। क्रौञ्चस्य प्रदेशः कुशलः, वामनस्य मनोनुगः; तस्मात् परं उष्णाख्यं क्षेत्रम्, तपस्विनः। उष्णात् परं प्रवरकभूमिः, तस्मात् परं तमोदेशः; तमः प्रदेशात् परं मुनिभूमिः स्मृता। मुनिभूमेः परं दुन्दुभेः शब्दः कीर्त्यते; सा सिद्धचरनैः पूर्णा, प्रकाशवती प्रयोजनाख्या। एतानि भूमिभागानि, देवगन्धर्वसेवितानि, वर्णितानि। पुष्करे पर्वतः पुष्करः अस्ति, रत्नमणिविभूषितः। तत्रैव स्वयं प्रजापतिः सदा विराजते; सर्वे देवाः महर्षयश्च तं नित्यं उपासते। द्विजश्रेष्ठाः तं मनोहरवाक्यैः पूजयन्ति; जम्बूद्वीपात् नानाविधानि रत्नानि जायन्ते। सर्वेषु द्वीपेषु, मुनिश्रेष्ठ, जनाः, विशेषतः ब्राह्मणाः, ब्रह्मचर्येण, सत्येन, दमेन च, दीर्घायुषः, आरोग्यसम्पन्नाः, द्विगुणितायुः, पुनः पुनः च। एते पुण्यजनाः, ब्राह्मणाः, तेषु द्वीपेषु वसन्ति। एतेषु भूमिषु एक एव धर्मः प्रवर्तते; स एव भगवान् प्रजापतिः दण्डधारणं करोति। मुनिश्रेष्ठाः ताः द्वीपान् रक्षन्ति; स एव राजा, स शिवः, ब्राह्मणाः, स एव पिता, पितामहः। स एव जनान् पालयति, द्विजश्रेष्ठ, विद्वद्भिः ब्राह्मणैः सह; तत्रैव, ब्राह्मणश्रेष्ठ, अन्नं स्वयमेव जनानां प्रादुर्भवति। पुण्यजनाः तदन्नं नित्यं भुञ्जते, तत् सदा सिद्धम् अस्ति। तस्मात् परं महत् पर्वतं दृश्यते, यः लोकाधारः अस्ति। स पर्वतः चतुरश्रेण, सर्वतो वृतः, मुनिश्रेष्ठ; तत्र चत्वारः श्रेष्ठब्राह्मणाः, लोकप्रसिद्धाः, वसन्ति। तत्र जनाः दिक्कुंभैः इव, ऐरावतसदृशाः, ब्राह्मणाः, कन्यदन्तवदनाः, शोभनाः। अत्रैव मम मापनं न शक्यते, स हि वास्तवतः असीमः, सर्वतो व्याप्तः, ऊर्ध्वं च अधः च। तत्र सर्वतः वायवः वहन्ति, मुनिश्रेष्ठ; तान् ब्राह्मणाः निगृह्णन्ति, यद्यपि ते असंयुक्ताः। ते पद्मसदृशैः पद्मैः, महातेजसः, वायूं आकर्षन्ति; पुनः पुनः, शतशः शीघ्रं विसृजन्ति, नित्यं। दिक्कुंभमुखनासाभ्यः वाताः यथा, ब्राह्मणश्रेष्ठ, एवं तत्र जनाः वसन्ति। एवं मया वर्णितं जगत् सर्वरूपं, शृण्वतः पुण्यं, पृथिव्याः प्रमाणं, यः श्रुत्वा स सदा सुखी भवति। स धर्मिष्ठैः पूज्यते, तस्य आयुः, बलं, कीर्तिः, तेजश्च वर्धते। यः एतद्वृत्तान्तं व्रतान्वितः श्रावयति, पर्वणि दिने, तस्य पितरः प्रीयन्ते। ऋषय ऊचुः—भगवन्, त्वत्तः पृथिव्याः विस्तारं रूपं च श्रुतं, नद्यः च अमृतपानं च। पुण्यानि तीर्थानि अपि पृथिव्यां श्रुतानि; तानि सर्वाणि फलं चास्मभ्यं वक्तुमर्हसि। विस्तरेण श्रोतुमिच्छामः। सूत उवाच—महर्षयः, पुण्यं धर्म्यं चैतदाख्यानं पृष्टवन्तः। यथामति यथाश्रुतं च वक्ष्यामि। पुरातनं संवादं नारदस्य दिव्यर्षेः युधिष्ठिरेण सह प्रवक्ष्यामि, शृणुत द्विजोत्तमाः।