एकदा, द्विजश्रेष्ठ, सुतः मुनिसंघं प्रति अद्भुतं लोकवर्णनं आरभत। तत्रैव स एकैकस्य देशस्य, तत्र निवसतां च महात्मनाम्, स्वभावं, आयुः, सौख्यं च प्रकटयामास। आदौ तु सुतः उक्तवान्—यथा चक्रवाकपक्षिणः केवलं एक एव अनुकूलः सखी अस्ति, एवं तत्र कश्चन लोकः यत्र रोगरहिताः प्रजाः सन्ति, येषां चित्तानि सदा प्रमुदितानि भवन्ति। तत्र पुण्यात्मानः दशसहस्रवर्षपर्यन्तं, अपि च शतकसहस्रपर्यन्तं च, जीवितुं शक्नुवन्ति, न च परस्परं कदापि परित्यजन्ति। तत्रैव, भारुण्डाख्याः पक्षिणः, तीक्ष्णचञ्चवः, महान् बलसम्पन्नाश्च, तत्र अमृतं गृहीत्वा गुहासु निधास्यन्ति। एवं संक्षेपेण उत्तरकुरून् मुनिभ्यः वर्ण्य, सुतः पुनः मेरुपार्श्वे प्रदेशस्य यथावत् वर्णनं कर्तुं प्रवृत्तः। तत्रैव, भद्राश्वस्याभिषेकस्थलं, भद्रशालवनं, कृष्णाम्रवृक्षाश्च महान् सन्ति। कृष्णाम्रवृक्षाः परमपुण्याः, सदा पुष्पफलोपेता, कल्याणदायिनः, योजनेन उन्नताः, सिद्धचारणसेव्याश्च। तत्र पुरुषाः श्वेतवर्णाः, अत्युत्तमतेजसः, बलसम्पन्नाश्च; स्त्रियः पद्मवर्णाः, रमणीयाः, दर्शनीयाश्च। ते चन्द्रवर्णाः, चतुर्वर्णाः, पूर्णचन्द्रमुखाः, चन्द्रशीतलशरीराः, नृत्यगीते च कौशलवन्तः। तत्र, द्विजश्रेष्ठ, दशसहस्रवर्षपर्यन्तं आयुः; कृष्णाम्ररसपानात् सदा युवानः भवन्ति। नीलस्य दक्षिणे, निषधस्य चोत्तरे, सुदर्शनाख्यः महा नित्यः जम्बूवृक्षः स्थितः। सः सर्वकामफलदः, पुण्यः, सिद्धचारणसेव्यश्च; तस्मात् पश्चात् सा भूमिः प्राचीना जम्बूद्वीप इति प्रसिद्धा। द्विजश्रेष्ठ, सा जम्बूद्वीपः एकसप्ततिशतयोजनपरिमितः, पूर्वस्यां माल्यवत्पर्वतस्य पृष्ठे प्रवर्तते। माल्यवत्पर्वतः, पञ्चाशत्सहस्रयोजनपरिमितः, तत्र जनाः महारजतानि सदृशाः जायन्ते। सर्वे ब्रह्मलोकात् पतिताः, ब्रह्मविदः, दिव्यतपस्विनः, ऊर्ध्वरेतसः च सन्ति। सर्वभूतानां रक्षार्थं, षष्टिसहस्राणि षष्टिशतानि च प्रभेदाः सूर्यं प्रविशन्ति। ते अरुणस्य पुरतः गच्छन्ति, सूर्यं परिवेष्ट्य, षष्टिसहस्रवर्षाणि षष्टिशतवर्षाणि च। ये सूर्यस्य तापेन दग्धाः, ते चन्द्रमण्डलं प्रविशन्ति। एवं श्रुत्वा, मुनयः पुनः पप्रच्छुः—"नरश्रेष्ठ, प्रदेशानां पर्वतानां च नामानि, तत्र पर्वतवासिनां च यथावत् वर्णय।" सुतः प्रत्युवाच—"श्वेतस्य दक्षिणे, निषधस्य चोत्तरे, रमणकाख्यः देशः, यत्र मानवा जायन्ते। तत्र सर्वे मानवाः शुद्धवंशाः, रम्यरूपिणः, निरवद्याः च। ते पुण्यात्मानः दशसप्तशतवर्षपर्यन्तं, सदा प्रमुदितचित्ताः, जीवन्ति। नीलस्य दक्षिणे, निषधस्य चोत्तरे, हिरण्मयाख्यः प्रदेशः, यत्र हेरण्वती नदी प्रवहति। तत्र सुमहात्मा पक्षिराजः, यज्ञनिष्ठा ब्राह्मणाः, धनुर्वेदविदः, रम्यरूपिणश्च वसन्ति। तत्र बलिनः जनाः, प्रमुदितचित्ताः ब्राह्मणाः, तैः तपस्विभिः एकादशसहस्रवर्षपर्यन्तं जीवितम्। ते आयुषः प्रमाणेन दशशतपञ्चवर्षपर्यन्तं वसन्ति; तत्र त्रयः शुद्धशिखराः, द्विजश्रेष्ठ। एकं रत्नमयं, एकं सुवर्णमयं, एकं रत्नैः भूषितं, प्रासादैश्च शोभितम्। तत्र प्रभाख्यां तेजस्विनीं देवीं नित्यं वसन्तीं शाण्डिन्याः सुतः स्मारयामास; तस्याः शिखरस्योत्तरे, समुद्रतीरे, द्विजश्रेष्ठ। तत् पर्वतं परित्यज्य, ऐरावताख्यः देशः अस्ति; तत्र सूर्यस्य गतिः न क्षीयते, न च मानवा दृश्यन्ते। तत्र चन्द्रः ताराभिः सह प्रकाशमानः, प्रकाशः पद्मसदृशः, वर्णः अपि पद्मसदृशः, नेत्राणि पद्मदलसमानि। तत्र मानवा जायमानाः पद्मदलगन्धिनः; येऽसिद्धाः, तेषां गन्धः नश्यति, ते निराहाराः, जितेन्द्रियाश्च। सर्वे देवभ्रष्टाः, तथा शुद्धब्राह्मणाः; ते ब्राह्मणश्रेष्ठाः त्रयोदशसहस्रवर्षपर्यन्तं जीवितम्। ते धर्मात्मानः आयुषः प्रमाणेन वसन्ति; तथैव, प्रभो, क्षीरसागरस्योत्तरे। तत्र हरिः वैकुण्ठे तिष्ठति, सुवर्णरथे, अष्टचक्रे, गणैः सेव्यमाने, मनोजवेन वाहनसम्पन्ने। सः अग्निवर्णः, महातेजाः, सुवर्णाभरणः; स एव सर्वभूतानां अधिपः, व्यापी च, द्विजश्रेष्ठ। संक्षेपेण विस्तरेण च, सः कर्ता च कारणं च; पृथिव्यापः, आकाशः, वायुः, अग्निश्च, महात्मनः। सः सर्वभूतयज्ञः, तस्य मुखं हव्यवाहनः। एवं मुनयः पुनः पप्रच्छुः—"एषा भारतभूमिः पुण्या, पुण्यदायिनी च; तां सर्वां विस्तरेण कथय, त्वं हि अस्माकं मध्ये प्राज्ञतमः।" ततः सुतः प्राह—"अत्र वः भारतस्य परमं क्षेत्रं वर्णयिष्यामि, यत् मनोः वैवस्वतस्य प्रियतमम्। तथा पृथोः, बुद्धिमतः, तथा महात्मनः इक्ष्वाकोः, ययातेः, अम्बरीषस्य, मन्धातुः, नहुषस्य। एवम् एव मुचुकुन्दस्य, कुबेरस्य, शिनेश्च, ऋषभस्य, इलायाः, नृगस्य, राज्ञः च।" एवं सुतेन पावनं लोकवर्णनं मुनिभ्यः सम्यग् उपदिष्टम्।