श्रद्धया वा श्रद्धया विना योऽपि पद्मपुराणं शृणोति, स पुण्यं संचितुमर्हति; अतः सर्वप्रयत्नेन पद्मं श्रोतव्यम्, तद् गृह्यं मान्यं कुर्यात्। अधुना अहं आदिखण्डस्य पुण्यस्वरूपं पापनाशनं चरित्रं कथयिष्यामि; अस्मिन्नेव समवेताः सर्वे मुनयः शिष्यैः सह शृण्वन्तु। सूत उवाच—हे द्विजश्रेष्ठाः, अधुना अहं सृष्टेः आदिकथां वर्णयिष्यामि, येन भगवतः परमात्मनः नित्यस्य स्वरूपं ज्ञायते। सृष्ट्यन्ते प्रलये च, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, किञ्चिदपि नास्ति स्म; केवलं ब्रह्मैव एकमेव प्रकाशरूपं, सर्वकारणं तिष्ठति स्म। तद् ब्रह्म सनातनं, निर्मलम्, शान्तम्, विशुद्धम्, नित्यनिर्मलम्, आनन्दराशिः, स्फटिकसदृशं, मोक्षकामिभिः प्रार्थ्यते। तदेव सर्वज्ञं, विज्ञानस्वरूपम्, अनन्तम्, अजातम्, अव्ययम्, अक्षयम्, नित्यशुद्धम्, अविकार्यम्, सर्वव्यापि महद् इति कीर्त्यते। सृष्टिकाले तद् विज्ञानरूपं स्वात्मन्येव अवस्थितं, तदात्मन्येव परिवर्तनं ज्ञात्वा सृष्टिं कर्तुम् आरब्धवान्। तस्मात् प्रधाना जाता, तस्मात् महत्तत्त्वम् उत्पन्नम्; महत्तत्त्वं त्रिविधं—सात्त्विकं, राजसं, तामसं च। यथा बीजस्य त्वक् तेन आवृतं, तथैव प्रधानस्यापि त्वक् तेन आवरणं; तत्र तामसस्य त्रिविधं रूपं—वैकारिकं, तैजसं, भूतादि च। महत्तत्त्वात् त्रिविधं अहंकारः उत्पन्नः; यथा महत्तत्त्वं प्रधानात्, तथैव सः अपि आवृतः। भूतादिः विकारं प्राप्य शब्दतन्मात्रं ससर्ज; तस्मात् शब्दतन्मात्रात् आकाशः शब्दगुणः सृष्टः। भूतादिः शब्दतन्मात्रं च आकाशं च आच्छाद्य, तयोः संयुक्तात् स्पर्शतन्मात्रं ससर्ज। वायुः प्रवृद्धः, तस्य गुणः स्पर्शः स्मृतः; आकाशः शब्दगुणः सन् स्पर्शतन्मात्रं आच्छाद्य तिष्ठति। वायुः पुनः विकारं प्राप्य रूपतन्मात्रं ससर्ज; वायोः रूपात् तेजः उत्पन्नं, तस्य गुणः रूपं स्मृतम्। वायोः स्पर्शतन्मात्रं रूपतन्मात्रं आच्छाद्य तिष्ठति; तेजः विकारं प्राप्य रसतन्मात्रं ससर्ज। तस्मात् आपः, रसतन्मात्रं च, उत्पन्नम्; तौ रूपतन्मात्रं आच्छाद्य तिष्ठतः। आपः विकारं प्राप्य गन्धतन्मात्रं ससर्ज; तस्मात् पृथिवी सर्वगुणसम्पन्ना जाता। सा पृथिवी संयोगरूपत्वात् गन्धगुणा स्मृता; प्रतितन्मात्रात् तत्तद्भूतं जायते, तस्य तन्मात्रं स्मृतम्। तन्मात्राणि अव्यक्तानि, भूतानि व्यक्तानि; तन्मात्रेभ्यः भूतसृष्टिः तामसाहंकारात् प्रवर्तते। एषा संक्षेपेण महर्षिभिः तपोधनैः वर्णिता; दश तैजसाः इन्द्रियगणाः दिव्या वैकारिका इति कथ्यन्ते। एकादशं मनश्चात्र तत्वविद्भिः स्मृतम्; पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि, पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च। तेषां स्वभावं कर्म च वक्ष्यामि, कुलपावन; श्रोत्रं, त्वक्, चक्षुः, जिह्वा, घ्राणं इति पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि। एते पञ्च बुद्धिसंयुक्ताः, शब्दादिज्ञानाय प्रवर्तन्ते; पञ्च कर्मेन्द्रियाणि—पायुः, उपस्थः, हस्तः, पादः, वाक् च। एषां कर्माणि—विसर्जनं, आनन्दनं, गृहणं, गमनं, भाषणं च; आकाशः, वायुः, तेजः, आपः, पृथिवी च। हे विप्राः, एतेषां प्रत्येकस्य शब्दादिगुणाः, क्रमशः वर्धमानाः; तेषां विविधशक्तयः, पृथक् स्थिताः, एकत्वं नास्ति। एते स्वयम् एकीभूता, परस्परं आश्रित्य, सम्यक् समागताः, प्रजासृष्ट्यर्थं समर्थाः भवन्ति। यदा भिन्नगणाः स्वस्वरूपेण सम्यक् एकीभवन्ति, पुरुषस्य सन्निधाने, प्रधानस्य च प्रसादेन, तदा महत्तत्त्वादारभ्य विशेषभूतान्तं जगदण्डं सृज्यते; यथाक्रमं तदण्डं आप्सु बिन्दुवद् वर्धते। भूतैः तदण्डं वर्धते, जलनिधिषु स्थितम्; तत् विष्णोः ब्रह्मरूपस्य आदिस्थानं, अनुत्तमम्। तत्र अव्यक्तरूपेण विष्णुः जगत्पतिः, ब्रह्मरूपं धारयन्, स्वेच्छया तिष्ठति। तस्मात् स्वेदजाण्डं, योनिः, महाशैलाः च उत्पन्नाः; सागराः तस्य महात्मनः गर्भोदकानि अभवन्। तदण्डे पर्वतद्वीपसागरग्रहलोकसहितं सर्वं—देवाः, असुराः, मनुष्याः च—सर्वे समुत्पन्नाः। अनादिनिधनस्य विष्णोः नाभेः पद्मं जातम्; तदेव हिरण्मयं अण्डं श्रीकेशवस्य इच्छया अभवत्। स एव परमेश्वरः हरिः, राजोगुणयुक्तः, ब्रह्मरूपं धारयन्, जगत्सृष्टिं करोति। यद् सृष्टं, स एव युगान्ते पर्यन्तं पालयति; ततः नृसिंहरुद्रादिरूपं धारयन् तदन्तं करोति। स जगत्संरक्षणकाम्यया ब्रह्मरूपेण सृष्टिं करोति; ततो रामादिरूपं धारयन् रुद्रत्वेन जगद् ग्रसति। ऋषय ऊचुः—नदीनाम्, पर्वतानां, जनपदानां, पृथिव्यां वसतां च सर्वेषां नामानि वद; पृथिव्याः विस्तारं सर्वत्र, वनानि च सम्यक् वद। सूत उवाच—पञ्च महाभूतानि, संक्षेपतः, विचारकैः जगतः सर्वस्य आधाररूपेण कथ्यन्ते। पृथिवी, आपः, वायुः, अग्निः, आकाशः—एतेषां सूक्ष्मतरं सूक्ष्मतरं च; तत्र पृथिवी मुख्यत्वेन स्मृता।