जलाः ब्रह्माणं प्रार्थयन्त्याः ऊचुः—“यथा भवता आज्ञापितं, तथा भविष्यति, हे लोकनाथ! अस्माकं मोक्षोपायं त्वमेव चिन्तय। सर्वेषां लोकानां त्वमेव परमाश्रयः, हे इन्द्र! अन्यः कः तवातिरिक्तः अनुग्रहम् दातुं, दुःखात् च मोचयितुं समर्थः?” ततः ब्रह्मा उवाच—“यदि कश्चित् पुरुषः मोहितचित्तः अल्पबुद्ध्या कृत्यं करोति, सः शीघ्रं तत्र गत्वा, जले श्लेष्ममूत्रपुरीषं त्यजति, तत्र स्थित्वा विमुक्तिं लभते। एतत् सत्यं वः ब्रवीमि।” एवमुक्ते, महादेवः कथयति—“देवाज्ञया इन्द्रः ब्रह्महत्यायाः बन्धनात् विमुक्तः, अतीव प्रमुदितः अभवत्। पुराकाले इन्द्रः ब्रह्महत्यया पीडितः, अस्मिन् पुण्यस्थले तपः कृत्वा, शुद्धात्मा स्वर्गं गतः। ततः अश्वमेधं कृत्वा पापात् मुक्तः अभवत्। एतस्मिन् पुण्ये स्थले वार्त्रघ्नीति प्रसिद्धा, हे पार्वति।” एवं श्रीपद्ममहापुराणस्योत्तरखण्डे ‘वार्त्रघ्नीमाहात्म्य’ नाम षडष्टोत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः। अनन्तरं महेशः कथयति—“ततः दिव्या वार्त्रघ्नी नदी सन्ध्यायाः प्रदेशात् वरुणस्यालयं, सागरतटं, भद्रया सहितं प्रविष्टा। सागरः तस्याः स्नेहकामनया समीपं गतः, स्नेहेन तया सह संयोगं चकार। भद्रा वा शुभद्रा, या पूर्वं तस्याः सखी आसीत्, सा अपि सहाय्यरूपेण, श्रीस्वरूपेण, तत्र समुपस्थितवती। तयोः संयोगः सागरस्य उत्तरतीरे शुभः अभवत्। तस्मिन् पुण्यस्थले यः कश्चित् स्नानं कृत्वा शुद्धजलार्पणं करोति, सः वराहं प्रणम्य वरुणलोकं प्राप्नोति; तस्मिन्नेव मार्गे भगवतः विष्णोः प्रवेशः सागरे अभवत्।” “सर्वदानवान्, देवानां विघ्नान् विजित्य, यज्ञवराहः भगवन् मकरालयं क्षोभयित्वा तत्र चिरकालं क्रीडितवान्, ततः पङ्कात् निर्गतः। तदा पार्वती पप्रच्छ—‘भगवन्, यज्ञवराहस्य तस्मिन् तमसि प्रवेशः, पङ्कात् च निष्क्रमणम्, विस्तार्य कथय।’ महादेवः प्रोवाच—‘पूर्वं वराहरूपेण हरिः पृथिव्यां क्रीडितवान्; सर्वं शृणु, हे पार्वति। स भगवतः, यः साक्षात् वराहरूपं धारयामास, देवकार्यार्थं तद्रूपं कृतवान्। सः देवीं पृथिवीं उद्धृत्य पङ्कात् निर्गतः; तत्रैव वराहनामकं महापुण्यतीर्थमुत्पन्नम्। यः कश्चित् तत्र स्नानं करोति, सः निःसंशयं मोक्षं लभते; तत्र पितृणां मोक्षार्थं श्राद्धं कर्तव्यम्; मुक्तः सः तैः सह महतीं सुखदां लोकं याति।’” एवं श्रीपद्ममहापुराणस्योत्तरखण्डे ‘वराहतीर्थ’ नाम नवत्यधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः। अन्यस्मिन् काले महादेवः उवाच—“शृणु देवी, व्रतं वक्ष्यामि यत् त्रिषु लोकेषु दुर्लभम्; तस्य श्रवणमात्रेण ब्रह्महत्यादिपापात् जनाः विमुच्यन्ते। स एव स्वयंज्योतिः भक्तानां सुखार्थं प्रादुर्भूतः; तिथिरूपेण वा मासरूपेण वा स पुण्यदः अभवत्। तस्य नामोच्चारणेन नित्यं मोक्षः लभ्यते; सः परमात्मा सर्वकारणकारणम्। सः विश्वात्मा, विश्वरूपः, सर्वेश्वरः; येन द्वादशादित्याः धृताः, महात्मना नृसिंहेन; भक्तानां शान्त्यर्थं सः साक्षात् प्राकट्यं कृतवान्।” तदा पार्वती पप्रच्छ—“भगवन्, अनन्तानि अवताराणि श्रुतानि; तेषां मध्ये, यत् परमं स्थानं ‘नृसिंह’ इति प्रसिद्धं, तद्वद, येन केवलं ज्ञानमात्रेण सुखलोकः लभ्यते।” महादेवः प्राह—“भगवान् नृसिंहः हिरण्यकशिपुं हत्वा, लोकगुरुः, भग्नं तं स्वाङ्के उपवेश्य, इदं वचनं प्रोवाच। प्रह्लादः, पितृवधात् श्रेष्ठः, मुनिश्रेष्ठः, तत्र उपविष्टः।” प्रह्लादः उवाच—“भगवन् विष्णो, नृसिंह, अद्भुतरूप! नमस्ते। अहं तव भक्तः, हे देवश्रेष्ठ, त्वां सत्यमेव पृच्छामि। भगवन्, मयि नानाप्रकारेण भक्तिर्जाता; ब्रूहि, भगवन्, केन हेतुना त्वमेव प्रियः अभवम्?” नृसिंहः उवाच—“वक्ष्यामि, महाबुद्धे! शृणु मनसा एकाग्रेण भक्तेः कारणं, पुनः च प्रियत्वस्य कारणम्। पूर्वजन्मनि त्वं न ब्राह्मणस्य पुत्रः, न चाध्ययनं कृतवान्; वासुदेव इति नाम्ना, गणिकायाः पुत्रः, अतीव कामी आसीः। तस्मिन् जन्मनि किंचित् पुण्यं न कृतम्; मधुक्षीरास्वादनपरः, गणिकासंयोगे तत्परः आसीः। मम व्रतबलात् त्वयि भक्तिर्जाता, निष्पाप। प्रह्लादः पप्रच्छ—‘भगवन्, विस्तरेण वद—कस्य पुत्रः, किमिदं व्रतम्? गणिकया सह वसता मया किञ्चित् कृतम्; त्वया अनुग्रहेण सर्वं वद।’ नृसिंहः उवाच—‘पूर्वं सृष्ट्यर्थं ब्रह्मणा एतदुत्तमं व्रतं कृतम्; मम व्रतबलात् सर्वे चराचराः सृष्टाः। त्रिपुरवधाय भगवता व्रतं कृतम्; व्रतबलात् त्रिपुरः निहतः। एतदुत्तमं व्रतं अनेकेषां प्राचीनानां देवर्षीणां महात्मनां राज्ञां च कृतम्। व्रतबलात् सर्वे सिद्धिं प्राप्नुवन्ति; स्वर्गे मया तव अनेका भोगाः प्रियाः अभवन्। तान् उपभुज्य, मयि एव लीयन्ते; प्रह्लाद, मयि प्रविश। धर्मस्य हेतोः, तव अवतारः मम शरीरेण पृथक्। शतयुगपर्यन्तं पुनः न पुनरावृत्तिः; दरिद्रः अपि कुबेरसमानं धनं लभते।’” एवं श्रीपद्ममहापुराणस्योत्तरखण्डे ‘नृसिंहव्रतमाहात्म्य’ नाम चतुश्चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः।