स तु दानवः, कामबाणैः संतप्तः, पूर्वदृष्टां विष्णोः महतीं मायां स्मरत्। तस्य स्मरणमात्रेण, बलवान् मदनः, वियोगदुःखेन पीडितः, पुनः पुनः रुदन् अभवत्। कालचालितः स दुर्मनाः, तानि दुःखानि आलिङ्ग्य, महेश्वरस्य पूजार्थम् आगच्छत्। तदा देवी उत्तमपारिजातपुष्पैः यत् पूजनम् अकरोत्, तद् स लोभात् विनशयन्, दुःखजनितैः अश्रुभिः पूजार्थम् उपयोजयत्। तस्य दुष्टस्य नेत्राभ्यः अनवरतं अश्रुबिन्दवः लिङ्गशिरसि पतन्ति स्म। ततः देवी ब्राह्मणरूपेण तं अभाषत्—“कः त्वं, यः दुःखसंतप्तचित्तः देवपूजनम् अकरोत्?” दुःखजनितानि अश्रूणि तव नेत्राभ्यः देवशिरसि पतन्ति; एषा मलिनीता किमर्थम्, मम सन्निधौ कथय। विहुण्डः उवाच—“पूर्वं अहम् एकां स्त्रीं दृष्टवान्, या सर्वलक्षणसम्पन्ना, सर्वसौभाग्ययुक्ता, महाकामधाम्नि स्थिताऽभवत्। तया मोहेन दग्धः, कामेन आक्रान्तः, सा मम सह सङ्गे उक्तवती—‘मम उत्तमं भागं दत्तुम् इच्छसि।’” “कामानन्दसमुत्पन्नैः पुष्पैः महेश्वरम् पूजय; तैः पुष्पमालां मम ग्रीवायां स्थापय। सप्तकोटिपुष्पैः तं पूजय; तस्यार्थं अहम् फलप्रदं प्रभुं पूजयामि। कामानन्दसमुत्पन्नैः पुष्पैः, यानि देवदानवैरपि दुर्लभानि—” श्रीदेवी उक्तवती—“क्व तव भक्ति: क्व तव ध्यानम्, क्व तव ज्ञानम्, हे दुष्ट? तव प्रभुना कः सम्बन्धः? वाञ्छितवरस्य रूपं कथय।” “क्व ते उत्तमपुष्पाणि, क्व तस्याः हासोत्पन्नानि पुष्पाणि?” विहुण्डः उवाच—“भक्तिं वा ध्यानं वा न जानामि; तां कदापि न दृष्टवान्। अहम् केवलं तानि पुष्पाणि गृह्णामि, यानि गङ्गाजलेन स्पृष्टानि; तैः एकं शङ्करं पूजयामि, तस्य स्तोत्रं पठामि। ब्राह्मण, महात्मा शुक्रः अपि पूर्वं मम सन्निधौ उक्तवान्; तस्य वचनेन अहम् प्रतिदिनं देवेशं पूजयामि। एतत् सर्वं तव प्रश्नानुसारं उक्तवान्।” श्रीदेवी पुनरुवाच—“कामोदतरौ दुःखसमुत्पन्नैः पुष्पैः त्वं लिङ्गं पूजय, हे दुष्ट, प्रतिदिनं, यथा भावना, यथा पुष्पाणि तव। यथा त्वं देवेशं पूजितवान्, तथा तव फलम् अवाप्स्यसि। एवं दिव्यपूजां विहाय, दुःखपुष्पैः पूजयसि। एषा घोरदोषः अद्य तव उत्पन्नः; अतः दण्डं दास्यामि—स्वकर्मफलम् भुङ्क्ष्व।” तस्य वचनं श्रुत्वा, कालकृष्टः ताम् अब्रवीत्—“हे दुष्ट, पापकृत्, मम कर्माणां विकर्त्रि—इह त्वां असिना हनिष्यामि, न संशयः।” इत्युक्त्वा, तीक्ष्णं खड्गं गृह्णन्, तं ब्राह्मणम् हन्तुम् उद्यतवान्। हन्तुम् इच्छन्, स दानवः क्रूरचेताः अग्रे धावन्; परन्तु सा देवी, परमेश्वरी, ब्राह्मणरूपिणी, क्रुद्धा अभवत्। सा तं स्वस्थानं आगच्छन्तम् दृष्ट्वा, गर्जनं कृतवती; तस्य गर्जनध्वनिना, तं दुरात्मानं दानवं पतितम् अकर्षत्। स इच्छितरूपे स्थिरः, वज्रहतगिरिरिव, भूमौ पतितः—स दानवः यः सर्वलोकान् त्रासयन् अभवत्। तस्य दानवस्य पतनेन, सर्वलोकनाशकस्य, सर्वे प्राणी शान्ताः, दुःखरहिताः अभवन्। तस्मात्, प्रिय, सा स्त्री शोकमग्ना विलपन्ति—गङ्गातटे सा रमणी, दुःखसंतप्तचित्ता। एतत् सर्वं तव प्रश्नानुसारं उक्तम्। विष्णुः उवाच—एवं उक्त्वा, कुञ्जलः, पक्षिराजः, विद्वान्, मौनम् अकरोत्, न किञ्चित् पुनः अब्रवीत्, हे राजन्। एवं शतमेकविंशतितमं अध्यायः समाप्तः, कामोदाख्यं कथा, च्यवनवृत्तान्ते, गुरुतीरथमाहात्म्ये, वेनकथायां, श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे। विष्णुः पुनरुवाच—एवं उक्त्वा, धर्मपक्षस्थः कुञ्जलः, पुत्रेभ्यः मौनम् अकरोत्, तान् पुनः न अब्रवीत्। वटवृक्षतले, श्रेष्ठः ब्राह्मणः महाशुकं अब्रवीत्—“कः त्वं, धर्मवक्ता, पक्षिरूपे स्थितः? “किम् त्वं देवः, गन्धर्वः, अथवा विद्याधरः? कस्य शापेन, पापरूपे शुकजन्म लब्धम्? किमर्थम् एषा अतिशयज्ञानशक्ति: तव, हे शुक? कस्य पुण्यस्य वा तपस्याः एतत् फलम्? “किमर्थम् एषा गुप्तरूपा तव, हे विद्वन्? कः त्वम्—सिद्धः वा देवः वा? कारणम् एतत् वद।” कुञ्जलः उवाच—“हे सिद्ध, अहम् त्वां जानामि; तव वंशः, कुलं, ज्ञानं, तपशक्ति:, येन त्वम् पृथ्वीं विचरति। सर्वं वक्ष्यामि, हे पुण्यशील ब्राह्मण; स्वागतम् तव। अस्मिन शुभे आसने उपविश्य, शीतलच्छायायाम् विश्राम्य। “अव्यक्तोत्पन्नः ब्रह्मा, तस्मात् प्रजापति:। पुण्यसम्पन्नः ब्राह्मणः भृगुः, ब्रह्मासमः, हे द्विज। तस्य वंशजः भाग्रवः, सर्वधर्मज्ञानः, सत्यवक्ता। तस्य वंशे त्वम्, हे ब्राह्मण, च्यवनः नाम्ना पृथ्वीं प्रसिद्धः। “न अहम् देवः, न गन्धर्वः, न पुनः विद्याधरः। कः अहम्, तव वक्ष्यामि, हे ब्राह्मण, शृणु। कश्यपकुलोत्पन्नः, एकः श्रेष्ठः ब्राह्मणः, वेदवेदाङ्गविशारदः, सर्वकर्मप्रकाशकः।