एकदा पुण्यतीर्थप्रयागे दिव्यगुणसम्पन्नायाः श्रीजाह्नव्याः महिमानं कथयन्ति। तस्याः दर्शनात्, नमस्कारात्, स्पर्शनात्, गृहीत्वा वा, जनाः संसारसागरं दुःखरूपं दारिद्र्यरोगमृत्युप्रभृतिभिः क्लेशैः पीडिताः चिरं भ्रमन्ति। या स्मरणमात्रेण सहस्रशः योजनदूरस्थोऽपि पापकर्मसमूहं छिनत्ति, पापपङ्कं जयति, तस्याः दर्शनलालसया हृष्टचित्तः यः पन्थानं गच्छति, तस्य कृत्यं तस्मिन्नेव क्षणे सिद्धं भवति; स एव प्रथमकृद् स्वर्गसिन्धौ जायते। सा देवी भूत्वा परब्रह्मरूपिणी, परमसौख्यप्रदायिनी च। सा धर्मस्वरूपा, मुरारिश्रियः पादपद्मात् निर्गतामृतधारा, दुःखसागरतरङ्गिणी, सुरमानुषैः स्तूयमाना, स्वर्गमार्गप्रवेशिका, पापापहजलधारिणी, उत्तमगुणसमुज्ज्वलिता। तस्याः तरङ्गाः स्वर्गनद्याः जनान् पापसागरे निमग्नान् उद्धरन्ति; तस्याः विशुद्धतेजः मलान्धकारसमूहं नाशयति, सा लोकपावनी। अहो चेतः, किमर्थं कम्पसे? हे सखे, नरकयोः भीतः असि किम्? पापकृतां भयमुत्पद्यते, इति श्रूयते; मा भैषीः। शृणु मम वचः—यदि मम पापेन प्रतिद्वन्द्वी त्वत्तः पूर्वं नरकं गतः, तर्हि किमन्यत्? किमधर्मं, किं सम्पदस्तिष्ठति? यत्र सर्वेश्वरस्य स्तुतिः, आनन्दानुभवः, स्नानं च कथ्यते, यत्र साध्वीजनाः हृष्टाः पश्यन्ति, यत्र इन्द्रः अपि सिद्ध्यर्थं आगच्छति—तत्र पापिनः अपि दिव्यत्वं प्राप्नुवन्ति, वेदाः प्रमाणम्। तव बुद्धौ सम्यग्विज्ञानं जायेत, सखे, तव कल्याणं भवतु; तव वाणी सर्वेषां प्रियत्वं यायात्, प्रकटगुणसम्पद् दीप्तरूपं च लभेत, तव तेजो वृद्धिं यायात्—एषा सर्वेषां प्रार्थिता। हे श्रीजाह्नवि! सूर्यतनये! ब्रह्मपुत्रि! त्रिस्रोतसां भूषणे! हे प्रयाग, पुण्यतीर्थश्रेष्ठ! हे सर्वेश्वर! मामनुगृह्य, मां परमार्गे नय, स्वतेजसा मम अन्तःदशविधतमः विनाशय। यस्यां वागीशः, विष्णुः, इन्द्रादयः, मनीषिणः अपि, तस्य नीलतटं पापनाशाय पूजयन्ति; पुण्यतीर्थराजः प्रयागः विजयते। यत्र हिमालयसमुत्पन्ना गङ्गा साक्षात् देवनदी पश्चिमं प्रवहति, या जनानां त्रिविधतापं शमयति, स प्रयागतीर्थराजः विजयते। यत्र कृष्णवटवृक्षः कृष्णगुणैः शोभितः, शुद्धच्छायया उपासकान् छायां ददाति, यस्य दर्शनात् कृष्णक्लेशः नश्यति, स प्रयागतीर्थराजः विजयते। ब्रह्मादयः अपि स्वस्वरूपं त्यक्त्वा पुण्यजनानां भाग्यं प्रार्थयन्ति। यस्य सेवया, हे प्रभो, देवाः, राजानः, दिव्यर्षयः च प्रतिदिनं घोषयन्ति—"स्वर्गः सर्वेषां श्रेष्ठः, पार्थिवं च राज्यं—एवं प्रयागस्य महिमा।" तस्य कीर्त्या पापानि नश्यन्ति, तेजसा लोचनानि विशुद्धानि भवन्ति। यः त्रैलोक्यं गोभिः प्रकाशयति—स प्रयागः पुण्यतीर्थराजः। सर्वतः शुभ्रकृष्णचामरच्छत्रसमुज्ज्वलः, यत्र वनान्तरे नद्यः संगच्छन्ति। संगमे ब्रह्मपुत्री त्रिवेणी साक्षात् प्रकटिता, याज्ञिकैः प्रत्यक्षदृश्या। केषाञ्चित् अनन्तजन्मानि यान्ति; मृदुवदनानां सहजं लभ्यते; परमार्थिनां सर्वेषां वर्षेषु श्रेष्ठम्। यद् भाग्येन लभ्यते, तद् वक्तुं न शक्यते; विधिना संगमः विशिष्टः, शुभदिनं दृश्यते—किं प्रयागः, प्रयागः! ये कलियुगे स्वर्गकामिनः यज्ञादिकं कर्तुं अशक्ताः, ते स्तुतिपाठेन, गीतया, वचसा च अग्निष्टोमाश्वमेधादिफलानि पूर्णानि प्राप्नुवन्ति। मम प्रमादात्, शीघ्रतया, दोषेन वा, सन्ध्याविधिः सम्यक् न कृतः; यदि तु अत्र भक्त्या सन्ध्यां करोति, तर्हि सर्वेषां जन्मनाम् अपि मम अपि सन्ध्या सिद्धा भवति। अन्यत्र, परमविरक्तैः महातपसा ध्यानं कृत्वापि, अहं त्रिवेण्याः पावनधूलिं, अप्रतिमतीर्थराजं प्रयागं, स्वयम्भूवृत्तचिह्नं, अमरश्रेष्ठं प्रणमामि। किम् तपः कृतम्, किम् यज्ञः समर्पितः? किम् दानं दत्तं, किम् देवपूजा कृता? किम् तीर्थसेवा, किम् ब्राह्मणकुलपूजनं? येन शिवपुरी सदा लभ्यते, शुभदायिनी राजधानी। भाग्येन मया तत् प्राप्तं, येन अनन्तजन्मपापानि नश्यन्ति; शिवपुरी, संसारसागरस्य तरणाय। शुभफलप्राप्तिः, कुलस्य पावनता, आत्मनः पूर्णता—किं शेषम्, सर्वोत्कृष्टम्? जीवन्न् नरः लक्षशः शुभदर्शनानि पश्यति; एषा न मिथ्या वाणी। अतः मम शरीरे, दृष्टौ, काशी अपि न प्राप्ता, सा क्षणभङ्गुरा। अमरैः अपि दिव्यकाश्यां लिङ्गानि गणयितुं न शक्यन्ति। तानि प्राचीनानि, गुह्यानि, प्रकटानि, सिद्धानि—ताभ्यः अञ्जलिं कृत्वा नमामि। किं पापमार्गात् भीः, किं पुण्यसमूहात् हर्षः? किं पाठात् गर्वः, किं मूढतया शोकः? किं धनात् दर्पः, किं दरिद्रतया दुःखम्, किं भोजनम्? यदि श्रीमणिकर्णिकायाः स्नानात्, विश्वेश्वरस्य दर्शनं लभ्यते। स्वल्पसम्पत्त्या, आरोग्ये, कृशत्वे अपि, प्रकटशक्त्या, प्रोत्साहजनितबलात्, शुद्धप्रेम्णा च, न कामनया, न स्वप्नेनापि, सा लभ्यते। गदाधरपुरी साक्षात् मोक्षं ददाति। न स्वस्वरूपम्, न पूर्वसिद्धिबलम्, न बन्धवः, न निश्चितमात्रा, न निद्रा, न दुःखम्—एतानि न पर्याप्तानि। गया, प्रयाग, यमुना, काशी—सुप्रसिद्धसंगमस्य प्राप्तिः कठिनम्। श्रीशारदाया अनुग्रहेण महाफलम् लभ्यते। यः श्राद्धकाले दूरात् अपि स्मर्यते, पितॄणां मोक्षं ददाति—तस्मै श्रीगदाधराय गया-निवासिने नमामि। कठिनेन पन्था, दूरं च, अधिकदूरं च, व्याघ्रचौरकण्टकसर्पादिभिः संकटैः पूर्णम्, गत्वा, प्रथमव्ययेन, विनम्रवचनेन याचते। हे कर्परिन्! हे गदाधर! जलान्तिके, प्रतिदिनं तव दर्शनम् इच्छामि। कथमिदं, यद्यपि त्वं सर्वव्यापि आत्मा, देवाः अपि गया-श्राद्धेन तुष्टाः, त्वं तु उदासीनः इव, लोकात् निःस्पृहः। किं त्वदीयं निर्दयत्वं, वा कलिप्रभावः? किं चिरकालं धर्मपालनं, वा सेवायाः प्रवृत्तिः? हे गदाधर! तव कृपया मया श्राद्धं सम्यक् कृतम्। अनुमन्यस्व, प्रभो, गृहं गन्तुम्। चतुर्देवस्तुतिं स्वर्गफलप्रदां श्राद्धकाले सदा पठेत्; यः स्नानकाले पठति— स्नानं, श्रवणं, पाठः, कीर्तनं च सर्वतीर्थसमानम्; हे द्विजश्रेष्ठाः, प्रयागगङ्गायमुनास्तुतिश्रवणेन, कर्मजन्यदोषाः नश्यन्ति। एवं महादेवः नारदम् उवाच—"शृणु, नारद, तुलसीसम्भवस्य माहात्म्यं वक्ष्यामि; यः शृणोति, स पापात् जन्ममृत्युचक्राच्च विमुच्यते। पत्त्रं, पुष्पं, फलम्, मूलं, शाखा, त्वक्, दण्डः—तुलस्याः सर्वाङ्गानि, तस्याः भूमिः अपि पावनी।