शरीरस्य मध्ये स्थितः जीवात्मा तद्रक्षणाय प्रवर्तते। तत्रोदानवायुः प्रबलतरः संजातः, तस्य प्रभावेन शब्द उत्पद्यते। यथा शुष्को बल्वजः वायुनाऽभिपूरितः श्वासं जनयति, तथा शब्दबलात् प्रबलः उदानः प्राणान् उत्पादयति। आत्मनः प्रभावेन उदानः बलवान् भवति, तदा शरीरं मोहवशात् मृतवत् भवति। ततः निद्रा महामाया तस्याङ्गेषु प्रविश्य, हृदि कण्ठे मुखे नासाग्रे च संस्थिता। साङ्गुलीकृतबाहुः सा नाभिदेशे हृदये प्रविश्य तिष्ठति, तत्रात्मबलात् उदानवायुः प्रवर्तते। स प्रबलः संजातः बलनिग्रहं करोति; यथा रज्ज्वा बद्धः काष्ठः स्थिरो भवति, तथा प्राणवायुः आत्मना सह संयुक्तः, संशयः नास्ति। प्राणवायुः अन्तरात्मनि लीनः, शुभे भवति। यदा बुद्धिः क्षुब्धा भवति, सान्तःकरणं तत्रैव धावति, पूर्वजन्मार्जितस्मृतिं स्मरन् तत्रैव गच्छति। तत्र महाप्राज्ञः स्वेच्छया स्थित्वा पुनः पुनः रमते; एवं स्वप्नेषु नानाविधान् दृश्यं पश्यति। स शुभाशुभकर्माणि, कर्मसंयुक्तान्, पर्वतान् दुर्गमस्थानानि, उच्चावचदेशांश्च पश्यति। एतद्वातिकं विद्धि; अहं कफसमं ब्रवीमि। स जलं, नदीन्, सरांसि, जलस्थानानि च पश्यति। वह्निं च पश्यति, हे देवी, सुवर्णं च बहु श्रेष्ठम्; एतत् पैत्तिकं विद्धि, यथोक्तं विचार्यते। स्वप्नः प्रातरदृष्टः शुभाशुभः स्यात्; स कर्मसंयुक्तः, हे सुशोभने, लाभालाभयोः सूचकः। स्वप्नवस्थाः तवोक्ताः, हे सुन्दरी; यद्विचार्यते, तत् विष्णोः अपि भविष्यति। तस्मात् पापस्वप्नः यं त्वया दृष्टः, स एव त्वया अनुभूतः। एवं श्रीपद्मपुराणस्य भूमिखण्डे वेनचरिते, गुरुतीर्थमाहात्म्ये, च्यवनकामदोपाख्याने, एकशतविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः। ततः कामदा उवाच—देवाः न अस्य सीमां रूपं वा जानन्ति, यस्मिन्सर्वमिदं लीनं, स एकात्मा इति कथ्यते। यस्य मायैषा जगत्सर्वं, तच्छृणु, हे नारद; मम स्वामी जगन्नाथः किं हेतुना संसारमेतं प्रविशति? शुभापुण्यकर्मणोः बन्धनात् पुरुषः कर्मणि बद्धः संसारं भ्रमति, हे ब्राह्मण; हरिः किमर्थं तस्मात् निवर्तते? इति पृच्छति। नारद उवाच—शृणु, हे देवी, यत् चक्रपाणिना कृतं, यः भृगवे प्रतिज्ञां कृत्वा यज्ञरक्षणाय स्थितः। इन्द्रस्य प्रार्थनया गोविन्दः दानवैः सह युद्धाय त्वरितं निर्गतः, भृगोर्यज्ञं परित्यज्य। यदा देवः यज्ञात् निर्गतः, ततः प्रधाना दानवाः पश्चात् आगत्य, दुष्टबुद्धयः, तम् यज्ञं सर्वं विनाशयामासुः। ततः कोपितः भृगुः, योगिनां श्रेष्ठः, हरिं शशाप—"मम शापदोषात् त्वं दश जन्मानि अनुभविष्यसि" इति। जनार्दनः स्वकर्मफलभोगाय यास्यति; अतः, हे देवी, त्वया पापस्वप्नः दृष्टः। इत्युक्त्वा ब्राह्मणः नारदः ब्रह्मलोकं जगाम। तस्मिन्नेव काले कृष्णा महाशोकग्रस्ता बभूव। सा कन्या गङ्गातटे, जलसंनिकर्षे, "हाहा" इति पुनः पुनः क्रोशन्ती, अश्रूणि मुञ्चन्ती उपाविशत्। तस्याः सुन्दरनेत्रयोः अश्रूणि शोकसमये अपि पतन्ति स्म; तानि अश्रुबिन्दवः गङ्गाजले पतित्वा पुनः पद्मानि अभवन्। तानि विकसन्ति पद्मानि गङ्गाजले वहमानानि दूरं प्रवहन्ति स्म। तान्येव पद्मानि, विष्णोर्मायया मोहितः दानवश्रेष्ठः अपश्यत्। स तानि शोकसम्भूतानि इति न जानाति, मुनिना उक्तानि अपि। महोत्साहेन स असुरः तानि स्वीकृत्य, विकसन्ति पद्मानि सप्तकोटिभिः गिरीजारमण्यैः पूजयामास। तदा जगद्धात्री देवी क्रुद्धा शङ्करं प्रति वाक्यम् अब्रवीत्—"पश्य, हे प्राज्ञ, अस्य दानवस्य दुष्कृत्यम्। शोकसम्भूतानि पद्मानि गङ्गाजले प्रविष्टानि, एष कामवशात् सञ्चिनोति। दुःखशोकसम्भूतैः पुष्पैः अपि पूजां करोति; कथं शुभफलोत्पत्तिः दुःखपुष्पैः स्यात्?" "यथा यथा मां पूजयति, तथा तथा तस्य सिद्धिः भविष्यति। स ध्यानशून्यः, कामपरायणः, दुष्टस्वभावः; हे देवी, स्वशक्त्या एनं नाशय।" इत्युक्त्वा शम्भोर्वचनं श्रुत्वा, अहम् अपि तस्य विनाशं करिष्यामि, हे शम्भो, तवाज्ञया। एवं उक्त्वा सा देवी तमपि हन्तुम् इच्छन्ती, विहुण्डवधाय उपायं चिन्तयामास। सा मायया महात्मानं ब्राह्मणरूपं धारयित्वा, श्रेष्ठैः पारिजातपुष्पैः शंकरं पूजयामास। तत्र पापात्मा दैत्यः, तामुपलभ्य, दिव्यां पूजां नाशयामास, तामेव कामवशेन, महाशोकपीडितः, मनसा तत्र लीनः।