तदा दानवो हुम्डः खरपरिघायुधः सम्यगालक्ष्य राजानं वेगेनाभ्यधावत्। तस्य प्रधावतो हुम्डस्य महाराजः स्वधनुषा असिं छित्त्वा व्यपाकरोत्। ततः तु तीक्ष्णैः करालमुखैः शरैः तस्य कवचं सम्यगच्छित्त्वा, स दुष्टात्मा हुम्डः सर्वतः पर्यपश्यत्। क्षिप्रं स गदां समादाय लाघवेनेव प्राहिणोत्; तां गदां वज्रवेगेन पतन्तीं दृष्ट्वा राजा सन्नद्धः अभवत्। तदा स्ववीर्येण दशभिः तीक्ष्णैः शरैः, करालमुखैश्च, आकाशे निनदन्तीं गदां छित्त्वा पातितवान्। गदा भूमौ पतिता दशधा भग्ना दृष्ट्वा, स बलवता मुसलेन स्वयमुत्सृज्य, राजानमभिधावत्। तस्य तु बाहुं सुवर्णवलयकङ्कणयुक्तं, तीक्ष्णधारासिना महाराजः छित्त्वा, मुसलमपि भूमौ पातितवान्। तदा स दानवः वज्रनिनादवद्घोरं निनदित्वा, रक्तलिप्ततनुः, रणभूमौ सर्वतः प्रधावन्। क्रोधावेगात् स राजा ग्रसित्वा जिघांसुः, दुर्धर्षः राजानमभ्यधावत्। ततः स महाबलः नहुषस्तं दानवं महाशक्त्याघातेन वक्षसि ताडयामास; स दानवः वज्राहतो गिरिरिव सहसा भूमौ पतितः। तस्य दानवस्य पतितस्य, अन्ये दानवाः त्रस्ताः पलायित्वा, केचित् दुर्गेषु, केचित् पाताले शरणं जग्मुः। तदा देवाः गन्धर्वाः सिद्धाः चारणाश्च, तं महापापिनं नहुषेण हतः इति श्रुत्वा प्रमोदिताः। यदा स प्रमुखः दानवः रणभूमौ निहतः, सर्वे देवाः हृष्टाः; नहुषः च तपसा प्राप्तं दिव्यं रूपं पुनः लब्ध्वा, पुत्रेण सह सन्तोषं जगाम। इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनचरितान्तर्गते गुरुतीर्यमहात्म्ये च्यवनोपाख्याने नहुषचरिते पञ्चदशोत्तरशततमोऽध्यायः। कुञ्जल उवाच— तस्मिन्नेव काले पुण्यशीला अशोकसुन्दरी, रम्भया सह प्रमुदिता, वीरं नहुषं उपसृत्य, तपस्विनी सती तं वाक्यमुवाच— "अहं तव धर्म्यपत्नी, सुरैर्नियुक्ता तपस्विनी चास्मि; यदि धर्ममिच्छसि, मां विवाहय वीर।" "सदा त्वां चिन्तयित्वा तपसा स्थिता; धर्मगुणेन त्वं मम प्राप्तोऽसि, राजेन्द्र।" नहुष उवाच— "यदि त्वं भगवति मम हेतोस्तपसा स्थिता, गुरुवाक्येन क्षणेन पतिस्तव भविष्यामि।" "गच्छामः सह रम्भया च, रथमारोप्य मनोरमां रम्भाम्।" ततः स महात्मा, ताभ्यां सह, तेन दिव्येन रथेन शीघ्रं वसिष्ठाश्रमं प्रति जगाम। महर्षिं प्राप्तं दृष्ट्वा, प्रणम्य, महाबलः नहुषः, तया सह हृष्टः स्थितः। यथा रणभूमौ दुष्टदानवो निहतः, तदाखिलं वसिष्ठाय महात्मने निवेदितम्। वसिष्ठः तु नहुषस्य कर्म श्रुत्वा, अतीव हृष्टः, तं आशीर्भिः अनुगृह्य। शुभे तिथौ शुभे मुहूर्ते च, महर्षिभिः वह्निसाक्षिकं विवाहं तस्याः तस्य च कारितम्। तौ दम्पती आशीर्भिः पूजयित्वा पुनः प्रेषयामास— "शीघ्रं गच्छतं, धिमन्तौ, मातरं पितरं च पश्यताम्।" "युवां दृष्ट्वा, माता पिता च, पूर्णचन्द्रसमुद्रवृद्धिं यास्यतः।" एवं ब्रह्मपुत्रेण मुनिना प्रेषितः, स वीरः शीघ्रगामी, तेन उत्तमेन रथेन निर्गतः। तं ब्राह्मणश्रेष्ठं प्रणम्य, स मात्मना सह, मातलिना सह स्वपुरीं प्रति जगाम। तदा सारथिरुवाच— देवानां प्रेषिता मेनिका नामाप्सराः, शोकसागरे निमग्नां आयुषः भार्यां उपजगाम। सा पुण्यशीलां इन्दुमतीं वदति स्म— "त्यज शोकं, भाग्यवति; पश्य पुत्रं तस्य भार्यां च।" "पापिनं दानवं हत्वा, येन तव पुत्रः नीतः, स वीरश्रीसमन्वितः सभां प्रतिपद्यते।" मेनिका तु इन्दुमत्यै नहुषस्य धर्मचर्यां यथावत् निवेदयामास। तस्याः वचः श्रुत्वा, इन्दुमती हृष्टा, स्नेहगद्गदया वाचा प्राह— "सत्यं त्वया उक्तम्।" "तव वचनं सुधासमं, प्रियतमं, हृदयस्योत्तमं, मम जीवितं सर्वं तव।" एवं तया उक्त्वा, सा राज्ञे प्राह— "तेजस्वी तव पुत्रः प्रतिनिवृत्तः।" "एषा च मम वरण्या अप्सराः, राजन्।" इति पतिं प्रति उक्त्वा, तुष्ट्या मौनं जग्राह। एतेन श्रुत्वा, स राजाधिराजः प्रियतमे अवदत्— "पूर्वं नारदेन मुनिना एषा कथा उक्ता।" "त्वं पुत्रस्य शोकं मा कुरु; स दानवं हत्वा वीर्येण प्रतिनिवर्तिष्यते।" "यद् मुनिना उक्तं तत्सर्वं यथावत् जातम्; कथं तस्य वचनं मिथ्या स्यात्?" "दत्तात्रेयः श्रेष्ठमुनिः स्वयं देवतां रूपेण प्रकटितः; स त्वया मया च पूर्वं तपसा सेवितः।" "स एव पुत्ररत्नं दत्त्वा, वैष्णवं वंशं धारयिष्यति; सदा दुष्टदानवान् विनाशयिष्यति।