तत्र महागिरिः दिव्यैः पुण्यैः धर्मात्मनां गुणैः समन्वितः, सत्पुरुषैः सेवितः, पुण्यसंचयः विशालः आसीत्। स एव परमगिरिः पुलिन्दैः भील्लैः कोलैः च उपगम्यते, तस्य शैलराजस्य शिखराणि कूटानि च शोभन्ति। विविधैः शुभैः अद्भुतैः तीर्थैः समन्वितः, गङ्गाजलधारायाः गर्जितैः महान् शब्दः उत्पद्यते। तत्र अहं कैलासं शङ्करस्य निवासस्थानं प्राप्तवान्, तत्र अपूर्वं अदृष्टपूर्वं अदृष्टश्रुतं च अद्भुतं दृष्टवान्। श्रुणु प्रिय, यत् अहं पुण्यश्च महाश्च मेरुशिखरे दृष्टवान्, तत् सर्वं कथयामि। तत्र हिम, क्षीर, सुवर्णधारा भूमौ पतन्ति, महती गङ्गा महान् शब्देन शोभिता शीघ्रं प्रवहति। कैलासशिखरं सम्प्राप्य सा विस्तृतं भवति, तत्र गङ्गायाः महान् सरः दशयोजनविस्तृतः अस्ति। तस्य सरसः निर्मलम् पुण्यम् जलम्, सर्वतः शुभम्, महाहंसैः शोभितम्। तत्र हंसाः दिव्यं मधुरं पावनं च गीतं गायन्ति, तेषां शब्दैः सरः शोभां प्राप्नोति। तस्य तटस्थे शिलायाम् उपविश्य हिमगिरिकन्या, हे विप्र, मुक्तकेशी, रूपसम्पन्ना धनसम्पन्ना च आसीत्। सा दिव्यरूपगुणसम्पन्ना, दिव्यलक्षणाभरणैः शोभिता, तत्र तटे प्रकाशमाना आसीत्। न जानामि सा किं शैलराजस्य कन्या, वा महोदधेः कन्या, वा ब्रह्मणः पत्नी, अथवा स्वाहा एव। किं सा इन्द्राणी, वा सौभाग्यशालिनी रोहिणी, यथा स्त्रीणां रूपमाधुर्यं दृष्टं, तादृशं न दृष्टपूर्वम्। अन्यासु परमदिव्यस्त्रीषु, हे प्रिय, यथा गुणरूपस्वभावः दृश्यते, तद् अद्भुतं। अप्सरसामपि मध्ये तादृशं रूपलक्षणं न कदापि दृष्टम्, यथा तस्याः रूपं सर्वलोकमाकर्षति। शिलायाम् उपविष्टा, दुःखिता अपि, युवती मधुरैः शब्दैः विलपन्ती, स्वजनवियोगात् शोकाकुला। सा बहूनि अश्रूणि मुक्ताफलसदृशानि, निर्मलानि, तटस्थे सरसि पतन्ति। तानि अश्रूणि मुक्ताफलसदृशानि महाजले पतन्ति; तेषु सुगन्धितानि कमलानि उत्पद्यन्ते। तानि अश्रूणि कमलरूपेण जातानि, हे विप्र, अनन्तानि कमलानि गङ्गाजले तिष्ठन्ति। पतितानि तानि रम्याणि कमलानि शीघ्रं गङ्गायाः प्रवाहे हंसगणैः सेव्यमानानि यान्ति। भगीरथीधारा तस्मात् स्थलात् कैलासशिखरं रत्ननाम्नि गुहां च गच्छति। तत्र सरः पूर्णजलः द्वियोजनविस्तृतः, हंसगणैः जलपक्षिभिः च आकुलः। तत्र विविधवर्णानि अद्भुतानि कमलानि निर्मलधारायाम् दृश्यन्ते, तत्र ऋषिगणैः सेव्यमानम्। तस्याः अश्रूणां प्रभातसमये उत्पन्नानि कमलानि सुगन्धितानि महान्ति, गङ्गाजलेन प्रक्षालितानि। तानि निर्मलजलधारायां तिष्ठन्ति, तत्र तत्र मधुरस्वरहंसैः जलपक्षिभिः च सेव्यमानानि। सूतः उवाचः—रत्नशैले रत्नेश्वरः महेश्वरः, देवदानवैर् पूजितः, नित्यं तिष्ठति, हे प्रिय। तत्र अहं दृष्टवान्, हे प्रिय, एकं पुण्यसम्पन्नं मुनिं, जटिलं, काष्ठमात्रवस्त्रधारिणं, दण्डधारिणं च। सः अनाश्रयः, अनाहारः, तपसा अतीव दुर्बलः, तस्य शरीरं अस्थिसंचयमात्रं त्वचाभिः आवृतं। तस्य अंगानि केवलं भस्मना आवृतानि, हे महात्मन्, सः शुष्कपर्णानि पतितानि खादति। शिवभक्त्या उपविष्टः, दुर्धरः, महातपस्वी, तस्याः अश्रूणां उत्पन्नानि सुगन्धितानि कमलानि पूजयति। गङ्गाजलम् आदाय, देवदेवं रत्नेश्वरं भक्त्या पूजयेत्, गीतनृत्यकुशलः। त्रिपुरारिपस्य द्वारे गीतनृत्यं करोति; मठं आगत्य, स धर्मात्मा मधुरैः स्वरैः विलपन् रोदिति। एतत्, हे प्रिय, मया दृष्टम्—अपूर्वम्, हे वाग्मिन्; यदि त्वं जानासि, कृपया कारणं कथय। का सा स्त्री, हे प्रिय, किमर्थं सा रोदिति? किमर्थं स दिव्यः महेश्वरं पूजयति? अतः सर्वेषां संशयानां कारणं विस्तारतः कथय; एवं पुत्रेन उक्तः, कुञ्जलः प्राज्ञः उवाच। कपिञ्जलः ततः विस्तारतः उक्तवान्, यथा सः मुनिः शृणोति। एवं च्यवनकथायां भूमिखण्डे वेनचरिते पद्मपुराणे श्रीगुरुतीर्थमाहात्म्ये एकशताधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः। कुञ्जलः उवाच—यथा त्वया पृष्टम्, तत् सर्वं कथयामि, हे प्रिय; देवयोः पूजनस्य कारणं अपि कथयामि, हे द्विजोत्तम। एकदा महादेवी पार्वती, स्त्रीषु श्रेष्ठा, क्रीडन्ती, महात्मने वाक्यम् उक्तवती। "हे महादेव, मम मनसि आकाङ्क्षा उत्पन्ना; मम पुरतः वनं दर्शय, वनानां श्रेष्ठम्।