तत्र न वाद्यनिनादः श्रूयते, किन्तु गन्धर्वाः मधुरगानानि गायन्ति स्म। तत्राप्सरसां प्रमुखाः नृत्यन्त्यः पुष्पवर्षं कुर्वन्त्यः दृश्यन्ते स्म। सर्वे देवाः ऋषयश्च तं राजानं वेदपाठैः स्तुवन्ति स्म। ततः स राजा प्रियया सह हरिं प्रति जगाम। स तत्र तम् उज्ज्वलरूपिणं हरिं पश्यति स्म, यं देवानां सिद्धानां गणाः स्तुवन्ति स्म; तदा तस्य चित्तं परमसुखेन पूर्णमभवत्। तत्रैव तस्य पितरौ महाबलौ शीघ्रमेव आगत्य स्थितौ। एवं नवतिः नवत्युत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः, यः च्यवनस्य कथां गुरुतीर्थे वर्तते, वेनस्य आख्यायायां भूमिखण्डे श्रीपद्मपुराणे विज्ञायते। विष्णुरुवाच— रम्यायां नर्मदातटे वटवृक्षस्य अधः पिता तिष्ठति स्म। तत्र विज्वलः अपि आगत्य पितरं प्रणम्य, धर्मनिष्ठः महात्मा, वासुदेवानामकस्तोत्रस्य माहात्म्यं पितरि सन्निधौ निवेदयामास। यथा विष्णुः स्वयं आगत्य तस्मै शुभं वरं दत्तवान्, तथा स सर्वं हृष्टचित्तेन पितरं प्रति आख्यातवान्। विज्वलस्य कथां श्रुत्वा राजा कुञ्जलः परमप्रमोदेन पुत्रं समालिङ्ग्य, ‘वत्स, त्वं महात्मनः राज्ञः कृते पुण्यं कर्म कृतवान्, वासुदेवस्य स्तुत्या महत् पुण्यं च साधितवान्’ इति तम् अभ्यनन्दत्। एवं पुत्रं समाश्वास्य, शुभैः वचोभिः आशीर्वदित्वा, देवैः सहितं पुत्रं पुनः पुनः स्तौतुम् आरभत। रम्यायां तटे च्यवनः सर्वमिदं पश्यन् स्थितवान्। एवं एतेषां महात्मनाम् आचरितानि सर्वाणि तुभ्यं निवेदितानि। ‘किं वाऽन्यत्, महाबाहो, वैष्णवानां वर्त्मनि वक्तव्यम्?’ इति विष्णुं प्रति वेन उवाच। ‘शङ्खपात्रस्थं सोमरसं पीत्वा इव मम मनसि अमृतास्वादः जातः। कः नु मनुष्यः इह तद् पातुं श्रद्धां न कुर्यात्? परमं वैष्णवज्ञानं सदा अत्र पातव्यम्। त्वयि एवमुक्ते, मम पानकाङ्क्षा न निवर्तते; हे देवदेव, मम श्रवणश्रद्धा वर्धते। तस्मात्, कृपया, कुञ्जलस्य अपि कर्माणि, यत् स महात्मा चतुर्थपुत्राय उक्तवान्, तत्त्वेन विस्तारतः कथय।’ इत्युक्ते, भगवान् उवाच— ‘शृणु, कुञ्जलस्य आख्यां ते कथयामि। च्यवनस्यैषा कथा, गुणसम्पन्ना, उत्तमाचार्या, पुण्यदा, पापनाशिनी च। यः श्रद्धया शृणोति, स सहस्रगवदानेन तुल्यं पुण्यं लभते।’ एवं शततमोऽध्यायः समाप्तः, यः च्यवनस्य कथा, गुरुतीर्थमाहात्म्ये, वेनाख्यायायां भूमिखण्डे श्रीपद्मपुराणे वर्तते। सूतोऽवदत्— देवदेवो हृषीकेशः तुङ्गसुतं श्रेष्ठराजानं प्रति पुण्यां पापनाशिनीमाख्यां शंसन् अब्रवीत्। ‘शृणु, पुण्यदां कथां वक्ष्यामि, महात्मनः द्विजश्रेष्ठस्य कुञ्जलस्य चरितम्।’ विष्णुरुवाच— कुञ्जलः धर्मात्मा, चतुर्थं पुत्रं कपिञ्जलमाहूय, मुदितः वाक्यमुवाच— ‘वत्स, किं नूतनं दृष्टं त्वया? कस्य हेतोः अत्रतः भिक्षार्थं गच्छसि, सुतश्रेष्ठ?’ कपिञ्जलः उवाच— ‘यत् त्वया पृष्टं, तत् नूतनं वक्ष्यामि। यन्मया न दृष्टं, न श्रुतं, वा यत्कारणं न श्रुतम्, तदपि वक्ष्यामि। भ्रातरः सर्वे शृण्वन्तु, मातरं च शृणोतु। कैलासो नाम पर्वतराजः शशिसदृशश्वेतः विराजते। स विविधधातुभिः पूर्णः, नानावृक्षैः शोभितः, गङ्गया सर्वतः शुद्धया पावनया स्नातः। तस्मात् सहस्रशः दिव्यानां नानाविधानां नदीनां प्रवाहः उत्पद्यते, नानाजलानि च। तत्र महति पर्वते सहस्राणि सरांसि जलपूर्णानि; तत्र हंसबकसेविताः विस्तीर्णनद्यः सन्ति। तत्र श्रेष्ठशिखरे नानावनानि पुष्पितफलिनि, पुण्यदा पापनाशिनी च। नानावृक्षैः हरितैः शुभैः आवृतानि, किन्नरगणैः पूर्णानि, अप्सरसां समूहैः सन्नद्धानि। गन्धर्वचारणसिद्धदेवगणैः शोभितानि, दिव्योपवनैः युक्तानि, दिव्यजनैः पूरितानि। दिव्यगन्धैः सुरभिणि, शोभासम्पन्नानि, नानारत्नसमृद्धानि, श्वेतस्फटिकशिलाभिः दीप्तानि। सूर्यप्रभया विराजमानानि, तेजोमयानि, चन्दनबकुलनीलपुष्पैः अलङ्कृतानि। सर्वत्र नानापुष्पवृक्षैः शोभितानि, दिव्यद्विजानां मधुरकूजनैः मृदूनि जातानि। भ्रमरगुञ्जितैः, वृक्षपुञ्जैः रम्याणि, कोकिलगानैः वनानि शोभन्ते। तत्र शिवमन्दिरं विराजते, असंख्यगणैः सेवितं, श्वेतकिरणैः प्रकाशमानं, पुण्यशिखरैः विराजितं पावनं च। सर्वतः सिंहनिनादैः, गजानां रावैः, वराहघोषैः, दिग्गजानां महाशब्दैः प्रतिध्वनितम्। नानामृगैः पूरितं, वानरगणैः सन्नद्धं, गुहासु मयूरनिनादैः प्रतिवेद्यमानम्। गिरिदर्याः, शिखरैः, शृङ्गैः, कन्दरैः शोभितं, नानाप्रवाहैः, औषधिभिः च अलङ्कृतम्।’ एवं कैलासस्य महिमानं, कुञ्जलस्य पुत्रस्य वचनात्, सर्वे शुश्रुवुः।