ततः पुष्कसः स्वस्य कल्याणम् एव चिन्तयन्, गर्वं कामं च दुष्टत्वं च परित्यज्य, सत्यस्य तत्त्वं विचिन्त्य दृढः अभवत्। स तु तस्याः सुन्दरीम् उद्दिश्य आज्ञापयत्—“अद्य अहम् अस्य शरीरस्य त्यागं तलस्य धारायाः व्रतेन करिष्यामि; दीर्घजीवनस्य मम किं प्रयोजनम्?” इति। एवं उक्त्वा स तलम् उत्पाट्य आत्मनं प्रहाराय उद्यतः अभवत्। तस्मिन्नेव क्षणे शिवस्य प्रेषिताः बहवः गणाः तत्र आगच्छन्। तदा दिव्ययानानि अपि समीपम् आगच्छन्। तानि यानानि गणांश्च दृष्ट्वा, पुष्कसः तान् निरीक्ष्य, गम्भीरया भक्त्या तान् उवाच—“किमर्थम् यूयं रुद्राक्षधारिणः सर्वे इह समागताः?” सर्वे तु स्फटिकसदृशाः प्रकाशमानाः, शशाङ्कशेखराः, जटिलाः, चर्मवस्त्रधारिणः, नागमालाभूषिताः च आसन्। रुद्रसमत्वेन तेजसा युक्ताः, पुष्कसः तान् पृच्छति—“शक्तिमन्तः यूयं यथोचितं वदत।“ पुष्कसस्य प्रश्नानन्तरं रुद्रगणाः प्रत्युवाचुः—“उग्रः शिवः परमेश्वरः अस्मान् प्रेषितवान्। शीघ्रं स्वपत्नी सहितः यानम् आरोह। रात्रौ शिवलिङ्गस्य यत् पूजनं त्वया कृतम्, तस्य फलात् त्वम् उत्तमं स्थानम् प्राप्तवान्।” वीरभद्रस्य एवं उक्त्वा, पुष्कसः हसितुम् आरभ्य प्रत्युत्तरम् उवाच—“पापोऽहम्, किं शुभं कर्म मया कृतम्? शिकारप्रियः, मूढः, दुष्टः, सदा पापं कृतवान्। कथं स्वर्गे वासः स्यात्?” स तु पुनः पृच्छति—“अद्य लिङ्गस्य पूजनं कथम् अभवत्? कृपया कथय, महत् कौतुकम् मम।“ वीरभद्रः प्रत्युवाच—“देवदेवः गङ्गाधरः उमापतिः आज्ञातया त्वया सह तव पत्न्या तुष्टः। अद्य त्वया कोलवृक्षं बिल्वपत्राणि च निरीक्ष्य, यदृच्छया पूजनं कृतम्। त्वया पत्राणि छित्त्वा पतितानि, तानि लिङ्गस्य शिरसि अपतन्। तेन त्वं धन्यः अभवः। वृक्षस्य उपरि जागरणं तव सिद्धम्; तेन जागरणेन जगन्नाथः तुष्टः।“ “कोलफलस्य केवलं प्रदर्शनात्, शिवरात्रौ अनवधानतया उपवासः अपि कृतः। तेन उपवासेन जागरणेन च, महात्मा परमेश्वरः तुष्टः; तव हिताय वरदः सर्वं शुभं ददाति।” वीरभद्रस्य एवं वचनात्, पुष्कसः सर्वेषां समक्षं उत्तमं दिव्ययानम् आरोहति। ततः नगरे देवगणेषु, जीवेषु च, ढक्काः शङ्खाः विविधवाद्याः निनादिताः। वीणा वंशी मृदङ्गाः नृत्यनाट्यैः सहिताः वाजिताः; गन्धर्वाधिपाः गीतानि गायन्ति, अप्सरः नृत्यन्ति। चामरैः वाय्यमानः, विविधच्छत्रैः छायितः, महोत्सवेन शिवस्य समीपं नीतः। पुष्कसः पुण्यतीर्थस्नानं शिवपूजनं च कृत्वा धन्यः अभवत्। श्रद्धया भक्त्या च शिवं परमात्मानं ये पूजयन्ति, तेषां पुण्यं कियत्? पुष्पं फलम् गन्धं ताम्बूलं तण्डुलं च यः समर्पयति, स निःसन्देहं रुद्रत्वं प्राप्नोति। महादेवः उवाच—“तस्मात् कालात् एतत् तीर्थं खङ्गधारं इति प्रसिद्धम्। देवेश्वरि, कलियुगे एतत् तीर्थं गुह्यं भविष्यति। माघवैशाखकार्तिके विशेषतः, ये तत्र स्नानं कुर्वन्ति, पार्वति, ते मुक्तिम् प्राप्नुवन्ति। वसिष्ठः वामदेवः भारद्वाजः गौतमः च तत्र स्नानाय, पिनाकिनं द्रष्टुं आगच्छन्ति।” “त्रिषु युगेषु लिङ्गं तत्र स्थितम्, किंतु कलियुगे न भवति, पार्वति; तदा विश्वामित्रमुनिना मया शापः दत्तः।“ पार्वती पृच्छति—“शापः कथं दत्तः, देवेश? तत्त्वेन श्रोतुम् इच्छामि।“ महादेवः प्रत्युवाच—“एकदा विश्वामित्रः महान् तपस्वी एतत् अद्भुतं खङ्गधारतीर्थं आगच्छत्। तत्र विधिवत् स्नानं कृत्वा, मां दृष्ट्वा, नित्यं विविधैः विधिभिः पूजनं कृतवान्।“ “तत्र कश्चित् पापिष्ठः कौलिकः पापरूपधारी तदा मांसं शिवे न्यवेदयत्। तद् मांसं दृष्ट्वा विश्वामित्रः अवदत्—‘एषा पापकर्मणा पापेन कृतम्। शर्वेण परमात्मना तस्य दण्डः न दत्तः; अतः शापं दातुम् निश्चितः।‘ एवं चिन्तयित्वा, तदा मया शापः प्राप्तः।“ “कलियुगे घोरकाले, पूर्णं गुह्यत्वं तव; शापं दत्त्वा, मुनिः तत्रत्यात् निर्गतः। तस्मात् कालात् अहम् ऋषेशापात् गुह्यः स्थितः। यदि कश्चित् मम विशेषस्थले पूजनं करोति—तदा तस्य पापं तत्क्षणात् नश्यति। ये मृद्-प्रतिमां कृत्वा पूजयन्ति—विशेषतः ये तत्र वासं कुर्वन्ति, कलियुगे ‘खङ्गधारेश्वर’ इति प्रसिद्धाः। कृतयुगे ‘मन्दिर’ इति, त्रेतायां ‘गौरव’ इति, द्वापरे सर्वत्र प्रसिद्धम्, कलियुगे ‘खङ्गेश्वर’ इति स्मृतम्।