पूर्वकृतकर्मणा जनः पश्चात् क्लेशितः दुःखसुखानुभवेन पीड्यते; यद् दुःखं वा सुखं वा कस्यचित् अनुभवनीयम्, तस्य कारणं तदेव कर्म। तत्र जनः दैवेन बलात् रज्जुवद् बद्धः नीयते; दैवमेव सुखदुःखयोः कारणं इत्याहुः। अन्यथा कर्म जाग्रत्स्वप्नयोः अनिश्चितं स्यात्; अन्यथा दैवम् विफलम्, बद्धम् वा नष्टम् वा स्यात्। जनः शस्त्राग्निविषदुर्गादिभिः रक्षां कुर्वन् अपि, भूमौ बीजानि यथा वृक्षतृणवनस्पतयः उत्पद्यन्ते—तथा कर्माणि आत्मनि स्थितानि उद्भवन्ति। दीपस्य तैलक्षये यथा दीपः निवर्तते, तथा कर्मक्षये जीवस्य शरीरः समाप्तिम् उपैति; कर्मक्षये मृत्युः इति तत्त्वविदः घोषयन्ति। जीवेषु विविधरोगाः तेषां कारणानि च ज्ञातानि; अतः कर्मैव जीवेषु प्रधानं मन्यते। यत् पूर्वं कृतं कर्म, तद् अत्रैव भुज्यते; यत् त्वया दृष्टं पृष्टं वा, तत् अर्थं मया व्याख्यातम्, तद् ते अनुभव्यम्। आनन्दवनान्तः तेषां भीषणं कर्म मया दृष्टम्। तेषां कर्माणि ते कथयिष्यामि; शृणु पुत्र, यदा वदामि। अयं कर्मभूमिः; अन्याः भोगभूमयः सन्ति। तासु, बुद्धिमन्, सृष्ट्यादिकं कृत्वा, प्राणी भोगं प्राप्नुवन्ति। सूतेन उक्तम्—चौलदेशे सुभाहु नाम्ना एकः बुद्धिमान् राजा आसीत्। सः सौम्यः, धर्मिष्ठः, दृढनिश्चयः, भूमौ तस्य समः नासीत्; विष्णुभक्तः, परमज्ञः, वैष्णवैः प्रियः। सः त्रिविधेन कर्मणा मधुसूदनं ध्यातवान्; अश्वमेधादि सर्वयज्ञान् अकरोत्। तस्य पुरोहितः जैमिनिर्ब्राह्मणः आसीत्; सः सुभाहुं आह्वय्य इदं वचनम् उवाच— "राजन्, यथा सुखं लभ्यते, तथा बहु दानं देहि; दानेन मनुष्यः मृत्युः अनन्तरं लोकान् दुःखान् च तरति। दानेन सुखं कीर्तिः च शाश्वती लभ्यते; दानेन मृत्युलोके अपि अप्रतिमं यशः उत्पद्यते। यावत् दानस्य कीर्तिः अत्र स्थिता, तावत् दाता स्वर्गे वसति; तादृशं दानं दुष्करं, न च सुलभम्। अतः यत्नेन दानं सर्वदा दातव्यं।" सुभाहुः उवाच—"दानस्य तपस्य च उभयस्य अत्यन्तं दुष्करं; मृत्युः अनन्तरं कः फलः तयोः? तत् वद, द्विजश्रेष्ठ।" जैमिनिः उवाच—"भूमौ दानात् दुष्करं न किमपि। एकं सर्वेषां पुरतः स्पष्टं दृश्यते—लोके जनाः लोभासक्त्याः प्रियं जीवनम् अपि धनार्थं त्यजन्ति। जनाः समुद्रं वनं वा प्रविशन्ति, अन्ये सेवां गृह्णन्ति, या हीनवृत्तिः इति गण्यते। कृषिः हिंसया दुःखेन च पूर्णा, तत्रापि यत् दुःखेन लब्धं धनं जीवनात् प्रियतरम्। नरश्रेष्ठ, धनस्य त्यागः अत्यन्तं दुष्करः, विशेषतः यदा धर्मतः अर्जितम्। श्रद्धया यथायोग्यं पात्रे दत्तं फलं अनन्तम्; श्रद्धा धर्मस्य कन्या, देवी, सर्वस्य शुद्धि, त्राता च। सा सावित्री, सृष्टेः माता, संसारसागरात् पारं करोत्; धर्मः श्रद्धया सिद्धः, न धनराशिभिः। ऋषयः, अलभमानाः अपि, श्रद्धया धर्मेण स्वर्गं प्राप्तवन्तः। अनेकानि दानानि विविधानि सन्ति, राजश्रेष्ठ; अन्नदानात् श्रेष्ठं दानं नास्ति, यद् जीवेषु गतिप्रदं; अतः अन्नं दातव्यं, क्षीरसंयुक्तम्। मधुरेण पुण्येन, प्रियवाक्येन च; अन्नदानात् श्रेष्ठं नास्ति, अस्मिन् लोके परत्र वा। उद्धरणाय, हिताय, सुखसमृद्धये च, श्रद्धया यथायोग्यं पात्रे अन्नं दातव्यं, शुद्धचित्तेन अपि। एकं भागमपि अन्नस्य दत्वा, मनुष्यः तस्य फलं भुङ्क्ते; अन्नं मुखपूर्णेन वा, मुटिपूर्णेन वा, न संशयः। तस्य दानस्य महाफलं अक्षयम्; मनुष्यस्य मुटिपूर्णं वा, मुखपूर्णं वा दातुं न दुष्करम्। यदि विश्वासस्य प्रभावात् मनुष्यः उत्सवम् उपैति, सः श्रद्धया भक्त्या एकं ब्राह्मणम् अपि भोजयेत्। जनाधिप, अन्नस्य मुख्यभागं दत्वा, शुभं जन्म लभते, अन्नं च नित्यं भुङ्क्ते। यद् श्रद्धया पूर्वजन्मनि पात्रे दत्तं, तत् शुभं जन्म लभते, अन्नं च नित्यं भुङ्क्ते। ये ब्राह्मणान् अन्नं ददति, ते स्वयं स्वादु अन्नपानं भुङ्क्ते; अन्नदाता धन्यः। वेदविदः ऋषयः अन्नमेव आवश्यकं घोषयन्ति; न संशयः, तदेव जीवनस्य कारणम्, अमृतात् उत्पन्नम्। अन्नदानेन जीवनं दत्तं भवति; अतः महराजन्, अन्नदानं यत्नेन कुर्यात्। तद् श्रुत्वा राजा जैमिनिं गुणवन्तं शृण्वन्, पुनः तं विद्वांसं पप्रच्छ। इति च्यवनकथायां, गुरुतीरथमहात्म्ये, वेनचरित्रे, भूमिखण्डे, श्रीपद्मपुराणे चतुर्नवतिचतुर्युत्तरे अध्यायः समाप्तः। सुभाहुः उवाच—"द्विजश्रेष्ठ, स्वर्गस्य गुणान् इदानीं वद; ब्राह्मणश्रेष्ठ, अहं सर्वं स्वाभावेन साधयिष्यामि।