एकदा पुष्कस नाम्ना महान् पापात्मा व्याघः विविधाः पक्षिणः हिंसन् क्रोधेन विशेषतः मयूरान् अपि हन्ति स्म। स व्याघः दुष्टः महापापी, पापजनप्रियः, तस्य पत्नी च तद्वत् कपटा चौर्यशीलिनी च। एवं सः वनं विचरन् कालं बहुं यापयामास। एकदा रात्रौ, तस्मात् पापतरः पुष्कसः श्रीवृक्षस्य शिखरे स्थितः अभवत्। स धनुष्मान् शरं सज्जीकृत्य शृगालं हन्तुं उद्युक्तः आसीत्। तस्य रात्रिः जागरणेन व्यतीता, एकचत्वारिंशे शुक्लपक्षे माग्हमासे, हे पार्वति। तत्र क्रोधेन पूर्णः सः श्रीवृक्षात् बहून् पत्राणि छित्त्वा अपातयत्; तानि पत्राणि तस्य गमनागमनात् श्रीवृक्षस्य अधः स्थितस्य लिङ्गस्य उपरि अपतन्। दैवयोगेन तानि सर्वाणि श्रीवृक्षपत्राणि शिवस्य पूजायाः कर्म अभवन्। सः मूखेन जलं कृत्वा महाभिषेकं अकरोत्; अज्ञानात्, तेन दुष्टेन पुष्कसेन एवं कृतम्। माग्हमासे शुक्लपक्षे चतुर्दशी रात्रौ चन्द्रदर्शनकाले, सः पापात्मा पुष्कसः पापात् विमुक्तः अभवत्। तस्य भीषणा पत्नी तत्र आगता, तस्य समीपे; सा निराशा, क्षुधार्ता च, यत्र पुष्कसः स्थितः। सः न सूकरं, न मृगं, न महिषं प्राप्तवान्; तस्य तेजस्विनी पत्नी तस्मै भोजनं आनयत्। सा भीषणा, क्रूरदृष्टिः, सः तां आगच्छन्तीं दृष्ट्वा, तस्य पत्नी नदीजलं पतितवती। ततः सा भीषणात्मिका स्त्री उवाच—"शीघ्रं आगच्छ भोजनं कुरु; मत्स्यान् मांसं च तव कृते नूतनं आनयामि।" पुनः उवाच—"मूढ, किं कृतवान्? यत् मांसं ह्यहम् आनयामि, तद् तव समीपे न दृश्यते; त्वं तद् उपभुक्तवान्, मूढ, गृहकार्यं च उपेक्षसे।" तस्याः भीषणायाः वाक्यं श्रुत्वा, सः भीषणस्वभावः पुरुषः शिवरात्रे उपवास-जागरणात्, हृदयेन शुद्धः अभवत्। शुद्धव्रतं कृत्वा नदीं स्नानाय अगच्छत्; तस्य स्नानकाले, तत्र एकः श्वानः आगतः। तदा, हे देवदेवि, श्वानः सर्वं मांसं उपभुक्तवान्; चण्डा क्रुद्धा तं श्वानं हन्तुं उद्युक्ता। किन्तु चण्डेन सा चण्डा तदा निरोधिता—"एषः न हन्तव्यः, किम् दोषः तस्य?" सा उवाच—"एषः पापी भोजनं उपभुक्तवान्; त्वं मूढ, क्षुधार्तः सन् किं भोक्ष्यसि?" पुष्कसः उवाच—"श्वानेन यत् भोजनं उपभुक्तं, तेन मे तृप्तिः। किम् अस्य नश्वरस्य शरीरस्य, यत्र प्राणः गतः?" ये सर्वे आत्मनः शरीरं पोषयन्ति, हे सुन्दरी, ते मूढाः पापिनः, उभयलोकात् वर्जिताः। तस्मात्, गर्वं कामं च दुष्टत्वं च त्यक्त्वा, आत्महिते चिन्तनं कृत्वा, सत्यज्ञानं प्राप्य दृढः भव। अद्य, हे सुन्दरी, अहं अस्य शरीरस्य त्यागं करिष्यामि शस्त्रधारणा-व्रतेन; दीर्घजीवनस्य मे किं प्रयोजनम्? एवं उक्त्वा, सः शस्त्रं उत्थाय आत्मनं हन्तुं उद्युक्तः अभवत्; तदा शिवेन प्रेषिताः गणाः बहवः आगताः। तस्मिन्नेव क्षणे दिव्ययानानि बहूनि समीपं आगच्छन्; तानि वाहनानि गणान् च दृष्ट्वा सः तान् निरस्य दृष्ट्वा। पुष्कसः गाढभक्त्या तान् उवाच—"किमर्थं यूयं सर्वे अत्र समागताः, रुद्राक्षधारिणः?" सर्वे स्फटिकसदृशः, चन्द्रशेखराः, जटिलाः, चर्मवस्त्रधारिणः, नागमालाभूषिताः च अभवन्। तेजसा युक्ताः, रुद्रसमः, तं यथायोग्यं वदन्तु, इति पुष्कसस्य प्रश्नं श्रुत्वा रुद्रस्य गणाः उत्तरम् अददुः। गणाः ऊचुः—"भीषणः शिवः, परमेश्वरः, अस्मान् प्रेषितवान्; शीघ्रं आगच्छ, तव पत्न्या सह वाहनं आरोह।" "यत् रात्रौ शिवलिङ्गस्य पूजनं त्वया कृतम्, तस्य फलेन त्वं परमं स्थानं प्राप्तवान्।" इति वीरेभद्रेण उक्तः, पुष्कसः सस्मितं प्रत्युवाच—"किं शुभं कर्म मया, पापिना, कृतम्?" "मृगयायाम् आसक्तः, मूढः, दुष्टः, सदा पापं अचरम्; कथं स्वर्गे वासः स्यान्?" "कथं लिङ्गस्य पूजनं कृतम्? कृपया वद, महत् कुतूहलं मम।" वीरभद्रः उवाच—"देवदेवः, महादेवः गङ्गाधरः, अद्य तव कृते प्रसन्नः, हे भीषण, तव पत्न्या सह, उमार्धनारीश्वरः।" "अद्य त्वया अप्रयोज्यपूजा कृताः, कोलवृक्षं बिल्वपत्रं च निरीक्ष्य।" "त्वं छित्त्वा तानि पत्राणि अपातयः, हे भीषण, तानि लिङ्गस्य शिरसि अपतन्; तेन तव पुण्यं अभवत्।" "महावृक्षस्य शिखरे जागरणं कृतं; तेन जागरणेन विश्वेश्वरः प्रसन्नः।" "सौभाग्यवान् त्वं, कोलफलस्य केवलं भासनेन, शिवरात्रौ, अज्ञानात् व्याघ्रः उपवासं अकरोत्।" "तस्मात् उपवास-जागरणेन, महात्मा परमेश्वरः प्रसन्नः; तव कृते वरदः सर्वं ददाति।" इत्येवम् वीरभद्रस्य वचनं श्रुत्वा, पुष्कसः अपि उत्तमं दिव्ययानं सर्वेषां साक्षात् आरोहति स्म। तदा, दुन्दुभयः निनदन्ति स्म, विविधाः तुर्याणि वाद्यन्ते स्म, देवगणेषु, देवेषु, सर्वेषु प्राणिषु च।