श्रीपद्ममहापुराणे, पंचपंचाशत्सहस्रसंख्यकश्लोकसमेतस्य उत्तरखण्डस्य उमामहेश्वरसंवादे 'जाम्बवततीर्थमहात्म्य'नामकं शतपञ्चाशदधिकशतमध्यायं समाप्य, अथ कथं खङ्गधारतीर्थस्य महिमानं महेश्वरः पार्वत्यै प्राह। स भ्रूण्मतीतीरे सुपवित्रं गोपितं तीर्थं खङ्गधाराख्यं नामास्ति, यत् कलियुगे गुप्तं भविष्यति। तत्र यः कश्चिद् स्नानं कृत्वा वा, यथेष्टं जलं पीत्वा वा, सर्वपापैः विमुक्तः सन् रुद्रलोकं पूज्यते। तत्रैव पुण्या साभ्रमती, कश्यपं अनुसृत्य, रुद्रेण जटासु धृता, अधःपाताय पतन्ती सा। तत्रैव खङ्गधारेति नाम्ना रुद्रः स्वयमेव तिष्ठति; यत्र, हे सुरेश्वरि, पापिनोऽपि स्नानं कृत्वा स्वर्गं यान्ति। अत्र पुराकल्पे काचित् कथा प्रसिद्धा—कठिनं व्रतमेकं किरातेन कृतम्। तां पार्वती पृष्टवती—'कः स किरातः, किं नाम, किं च व्रतं कृतवान्? सर्वमेतदाख्यातुं मम रुचिरं, सत्येन निवेद्यताम्। त्वत्तोऽन्यः कश्चिदत्र लोके नास्ति, यः श्रवणाय हितं वक्तुं समर्थः; अतः सर्वं श्रोतुमिच्छामि।' तदा महादेव उवाच—'पूर्वं कश्चन चण्डो नामात्यन्तं भीषणः किरातः आसीत्, दुष्टस्वभावः, क्रूरः, मायावी, निर्दयः, प्राणिभयदायकः। स दुरात्मा जालेन मत्स्यान् अहन्यहन्यपि मारयन्, बाणैः मृगान्, शार्दूलान्, कृष्णसारान्, शृङ्गिणोऽपि निपातयन्। नानाविधान् पक्षिणः अपि स मारयन्, कोपेन विशेषतः केचन पक्षिणः, विशेषतः मयूरान् अपि हन्ति स्म। स महान् पापी, दुष्टः, दुष्टजनप्रियः; तस्य भार्या अपि तथैव, कपटी, मायाविनी च। एवं विचरन्, बहूनि वर्षाणि व्यतीयाय। कदाचित् तस्यातिपापिनः निशि काचित् श्रीवृक्षस्य उपरि स्थितिः आसीत्। तत्र धनुष्कं गृहीत्वा, शरं सज्जीकृत्य, शृगालं हन्तुं समुपविष्टः। सा रात्रिः तस्यैवम् अप्रमत्तस्य, निमेषमपि अनिमीलितनेत्रस्य, माघशुक्लचतुर्दश्यां व्यतीता। तत्र, कोपेनापि, स बहून् श्रीपत्रान् छित्त्वा, तैः पत्रैः तस्य वृक्षस्य अधः स्थिते लिङ्गे पतितैः, अनजानन्, स शिवपूजां अकुरुत। दैवयोगेन तानि सर्वाणि पत्राणि शिवस्यार्चनरूपाणि अभवन्। मुखेन जलं कृत्वा, स महाऽभिषेकं चकार; यद्यपि अज्ञानः, स पापात्मा पुष्कसः एवं कृतवान्। माघमासे, शुक्लचतुर्दश्यां, चन्द्रोदयकाले, स दुष्टः पुष्कसः पापात् विशुद्धः अभवत्। तस्य तत्रैव तिष्ठतः, तस्य भीषणा भार्या, निराशा क्षुधार्ता च, आगता। न सूकरं, न मृगं, न महिषं चापि प्राप्तवान्; तस्य तेजस्विन्याः भार्यया तस्मै भोजनं समुपनयितम्। सा भीषणा, क्रूरलोचना, तेन दृष्टा, समीपं गच्छन्ती, तस्य भार्या नदीं जलं पतिता। तदा सा भीषणा स्त्री उवाच—'शीघ्रं आगच्छ, भुङ्क्ष्व; मया मत्स्यामांसं समानीतम्।' पुनः सा उवाच—'किं त्वया कृतं, मूढ? यत् मया ह्यहनि समुपनितं मांसं, तत् तव समीपे न दृश्यते; त्वं तद् भुक्त्वा, मूढ, गृहकार्यं न पश्यसि।' तस्याः भीषणायाः वचनं श्रुत्वा, स तु भीषणस्वभावः, शिवरात्रौ उपवासरात्रिजागरणस्य प्रभावेन, शुद्धचित्तः, शौचव्रतं कृत्वा, नदीं स्नातुं गतः। तस्य स्नातुं प्रवृत्तस्य, तत्र कश्चन श्वा आगतः। तदा, हे देवेश्वरि, श्वा सर्वमांसं अदत्; चण्डा क्रुद्धा तं श्वानं हन्तुं सज्जा। चण्डेन तु सा चण्डा तदा निगृहीता—'मा हन्याः एनं, किं दोषं कृतवान्?' इति। सा उवाच—'एष दुष्टः भोजनं अदत्; त्वं किम् अद्य क्षुधार्तः भविष्यसि?' पुष्कस उवाच—'यद् भोजनं श्वा अदत्, तेन मम तृप्तिः जाताऽस्ति। किम् अस्य नश्वरशरीरस्य, यस्य प्राणः गतोऽस्ति, उपयोगः?' 'ये सर्वदा शरीरस्य पोषणेन युक्ताः, हे सुन्दरी, ते मूढपापिनः, उभयलोकात् बहिष्कृताः। अतः अहं दर्पकामौ च, दुष्टतां च, परित्यज्य, आत्महितं चिन्तयित्वा, सत्यबुद्ध्या स्थिरो भविष्यामि। अद्य, हे सुन्दरी, खड्गधाराव्रतेन शरीरं त्यक्ष्यामि; मम दीर्घजीवनस्य किम् प्रयोजनम्?' एवं उक्त्वा, स खड्गं निष्कर्ष्य, आत्मनं हन्तुं प्रवृत्तः। तदा, शिवेन प्रेषिताः, बहवः गणाः तत्र आगच्छन्। बहूनि दिव्यानि यानानि तदा समीपं प्राप्तानि; तानि यानानि च गणांश्च दृष्ट्वा, स तान् निरिक्ष्य, भक्तिपूर्वं उवाच—'किं हेतोः भवन्तः, रुद्राक्षधारिणः, अत्र समागताः?' ते सर्वे स्फटिकसदृशप्रभा, शशाङ्ककान्तिवदना, जटाजूटधारिणः, चर्माम्बरधारिणः, नागहारभूषिताः। तेजसा युक्ताः, रुद्रसमबलाः, तेन यथोचितं भाषन्ताम्। तदा रुद्रस्य गणाः प्रत्युवाचुः—'उग्रशिवेन, परमेश्वरेण, वयं प्रेषिताः। शीघ्रं आगच्छ, स्वभार्यया सह याने आरोह। रात्रौ शिवलिङ्गस्य यत् पूजनं त्वया कृतं, तस्य फलात् त्वं परमं पदं प्राप्तः।' एवं वीरभद्रेण उक्तः, पुष्कसः सस्मितं प्रत्युवाच—'किं शुभकर्म मया, पापिना, कृतम्?