कुञ्जलः उवाच—शृणु प्रिय, स्थिरया बुद्ध्या मम वचः। यं वृत्तान्तं अहं कथयामि, स सर्वसंशयान् विनाशयति, पापं च नाशयति। एकदा देवेन्द्रस्य सभायां, तस्य महात्मनः इन्द्रस्य दिव्येषु लोकेषु, विस्मयजनकः संवादः देवतानां मध्ये जातः। तत्र नारदः शीघ्रं सहस्राक्षं द्रष्टुम् अगच्छत्। सहस्राक्षः अपि सूर्यतेजसा दीप्तिमान्, तत्र आगतः। तम् आगतम् आलोक्य, स बुद्धिमान् इन्द्रः हृष्टः अभवत्। स सस्नेहम् उत्थाय, भक्त्या नम्रचित्तेन अर्घ्यं पाद्यं च समर्पयामास। स सविनयम् अञ्जलिं कृत्वा प्रणिपत्य, द्विजश्रेष्ठं नारदं शुद्धे मृदु आसने उपावेशयत्। ततः स सम्पूर्णश्रद्धया प्रणम्य, 'किमर्थं त्वं अद्य आगतः?' इति पृष्टवान्—'किं कारणं आगमने तव, अद्य एव वद।' एवं पृष्टः देवानां राजा नारदेन महर्षिः प्रत्युवाच—'पृथिव्याः अहं त्वां द्रष्टुम् आगतः, हे पुरन्दर।' 'भक्त्या तीर्थेषु पुण्यतोयेषु स्नात्वा, देवपितृपूजनं कृत्वा, अनेकेषु तीर्थेषु दृष्ट्वा, अहं त्वां द्रष्टुं समागतः।' 'यत् त्वया पूर्वं पृष्टं तत् सर्वं उक्तम्।' इन्द्रः उवाच—'त्वं पुण्यानि तीर्थानि पुण्यक्षेत्राणि च दृष्टवान्, महर्षे।' 'किं तीर्थं ब्रूहि, यत्र गत्वा ब्रह्महाऽपि ब्रह्महत्या-पापात् विमुच्यते? किं वा सुरापः, गोग्नः, सुवर्णस्तेयकृत् वा, पापात् विमुच्यते?' 'कथं स्वामिद्रोही स्त्रीघ्नश्च सुखं लभेत, भगवन्?' नारदः उवाच—'यावन्ति तीर्थानि, गया-आदीनि च, देवेश, अहं तेषां विशिष्टं पापक्षयकारित्वं न वेद्मि। सर्वाणि तीर्थानि परमपुण्यानि, दिव्यानि, पापकृन्तनानि, समानि च।' 'सर्वाणि उत्तमानि तीर्थानि जानामि, हे पुरन्दर; किन्तु विशिष्टं किमपि न वेद्मि इदानीं।' 'निश्चितिः अस्तु, देव, येन तीर्थेन मोक्षः लभ्यते इति।' एतानि महात्मनः नारदस्य वचनानि श्रुत्वा, इन्द्रः भूमौ च दिविषि च स्थितानि तीर्थानि आवाहयामास। तानि सर्वाणि तस्याज्ञया साकाराणि समुपस्थितानि। तानि तीर्थानि अञ्जलिपुटैः, भूषणैः विभूषितानि, दिव्यवस्त्रधारिणि, तेजस्विनि, धर्मयुक्तानि, समुपस्थितानि। स्त्रीरूपाणि च पुंरूपाणि च, सुवर्णचन्दनसदृशानि, दिव्यारूपधारिणि, तत्र विशेषतः दृष्टानि। मुक्ताफलवर्णानि, काञ्चनसदृशानि, रक्तवर्णानि च तत्र दीप्तानि। कतिचित् पीतवर्णानि, कमलसदृशानि, सभा मध्ये शोभन्ते। कतिचित् सूर्यप्रभां वहन्ति, कतिचित् विद्युत्प्रभां, कतिचित् अग्निसमप्रभां सभा मध्ये दीप्तानि। सर्वाणि भूषणानि धारयन्त्यः, हारकङ्कणकुण्डलमाल्यसमलङ्कृताः, सुगन्धिचन्दनलेपनयुक्ताः, दिव्यगन्धसंपूर्णाः, पाणिषु कुम्भान् धारयन्त्यः, सभा मध्ये विराजमानाः। गङ्गा, नर्मदा, पुण्या चन्द्रभागा, सरस्वती, देविका, बिम्बिका, कुब्जा, कुञ्जला, मञ्जुला, श्रुता—रम्भा, भानुमती, पुण्या परा, सुगर्घरा, शोणा, सिन्धुसौवीरा, कावेरी, कपिला—कुमुदा, वेदानदी, महेश्वरी, चर्मण्वती, लोपः, कौशिकी—सुहंसी, हंसपदा, हंसवेगा, मनोरथा, सुरुता, स्वरुणा, वेणा, भद्रवेणा, सुपद्मिनी—नाहली, सुमरी, पुण्या पुलिन्दीका, हेमा, मनोरथा, दिव्या चन्द्रिका, वेदसङ्क्रमा—ज्वाला, हुताशनी, स्वाहा, कला, कपिञ्जला, स्वधा, सुकला, लिङ्गा, गम्भीरा, भीमवाहिनी—देवाद्रिची, वीरवाहा, लक्षहोमा, अघापहा, पाराशरी, हेमगर्भा, सुभद्रा, वसुपुत्रिका—एताः सर्वाः नद्यः, राजन्, परमपुण्याः, साकाररूपेण, सर्वाभरणभूषिताः, कुम्भधारिण्यः, महापूजिताः। प्रयागः, पुष्करः, अर्घदीर्घः, मनोरथः, वाराणसी—या परमपुण्या ब्रह्महत्या-पापनाशिनी—द्वारावती, प्रभासः, अवन्तिः, नैमिषः, चण्डकः—महारत्नः—महेश्वरः, कालेश्वरः—कालिञ्जरः, ब्रह्मक्षेत्रम्, मथुरा, मानवाहकः, मायाकान्तिः, अन्यानि दिव्यानि विविधानि स्थानानि च। अष्टषष्टिः पुण्यानि तीर्थानि, शतकोटयः नद्यः, सर्वाः गोदावर्याः मुखानि धारयन्त्यः, तस्याज्ञया समागताः। सर्वे द्वीपाः, तेषां च महातीर्थानि, साकाररूपाणि लिङ्गयुक्तानि, सहस्राक्षदेवपतिं द्रष्टुं समुपस्थितानि। एते सर्वे तस्याज्ञया समागताः, देवपतिं नमस्कृत्य, शिरसि नम्रतां दर्शयन्तः। सूतः उवाच—ततः तानि महातीर्थानि देवराजं प्रति ऊचुः—'देवदेव, किमर्थं आवां आहूय समागताः? कारणं सर्वं वद, वयं त्वां प्रणमामः।' तेषां वचः श्रुत्वा, देवराजः प्रत्युवाच। 'कः महातीर्थेषु ब्रह्महत्या-पापं, महापापं गोग्नत्वं, परमं स्त्रीघ्नपापं च हन्तुं समर्थः?' 'कः स्वामिद्रोहजं पापं, सुरापानं, सुवर्णस्तेयकृतं, गुरुनिन्दाजं पापं च नाशयितुं शक्नोति?' इति।