महा-यशस्विन् पिप्पलाय कथयति—यः स्वजनकयोः पादौ प्रक्षालयति, तस्य कृपया सर्वतीर्थफलम् अवाप्यते। तयोः अङ्गानि मर्दयन् अश्वमेधस्य फलम् प्राप्नोति; यः पुत्रः वृद्धान् अन्न-वस्त्र-स्नानादिभिः पोषयति, स भूमिदानसमं पुण्यम् अर्जयति। सर्वतीर्थानि यथा गङ्गायां संनिहितानि, तथा मातरि अपि—नात्र संशयः। यथा सिन्धुः लोके पुण्यसमृद्धः प्रतिष्ठितः, तथा पितरः अपि प्राचीनकविभिः उच्यते। सुकर्मा उवाच—यः पितरौ कुपितः तिरस्करोति वा, स पुत्रः निःसन्देहं रौरव-नरकं गच्छति। यः गृही वृद्धमाता-पितरौ न पोषयति, स अपि नरकं याति दुःखं च अनुभवति। यः दुश्चरितः पुत्रः गुरुम् अवमानयति, स पापकर्ता; तस्य प्रायश्चित्तं न कविभिः प्राचीनैः निर्दिष्टम्। एतद् ज्ञात्वा अहम् ब्राह्मणं प्रतिदिनं पूजयामि; मातरं पितरं च भक्त्या शिरसा नमामि। यदा गुरुः माम् आह्वयति, धर्माधर्मं च उपदिशति, तदा अहम् तद् यथाशक्ति निर्विकारेण करोमि, हे पिप्पल। एतस्मात् मम ज्ञानं परमम् उत्पन्नम्, मोक्षदं च; तयोः कृपया संसारचक्रे प्रवर्तते। यानि कर्माणि लोके जनाः कुर्वन्ति, अहम् गृही तानि तथा स्वर्गे अपि बोधामि। नागानां गमनं अपि अहम् जानामि, हे पिप्पल; तयोः कृपया त्रिलोक्यं मम वशे अस्ति। अधुना, विद्या-धरश्रेष्ठ, माधवम् पूजय; विष्णुः उवाच—तस्य प्रेरणया पिप्पलः स्वधर्मानुसारं अचरत्। स ब्राह्मणं नमस्कृत्य, लज्जितः सन् स्वर्गं गतः; सत्पुरुषाः अपि धर्मिष्ठाः गुरुम् सेवन्ति, हे राजन्। पितृतीर्थयात्रा सम्बन्धि सर्वम् अहम् तुभ्यं उक्तवान्; किं अन्यत् वदामि, हे बुद्धिमन् वेन? वद। एवं श्रीपद्मपुराणस्य भूखण्डे मातापितृतीर्थमहात्म्यवर्णनं नाम चतुश्चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः। ततः वेनः उवाच—देवेश, तव कृपया पत्नीत्यर्थं पितृतीर्थं च उत्तमं मम सम्यक् वर्णितम्। हे हृषीकेश, मातृतीर्थं बहु पुण्यं ददाति; अनुग्रहं कृत्वा गुरुतीर्थस्य वर्णनं कुरु। श्रीभगवान् उवाच—राजन्, गुरुतीर्थं तव कथयामि, यः सर्वपापं हरति, शिष्याणां मोक्षदं च। शिष्याणां परमं पुण्यं, धर्मस्य शाश्वतस्वरूपं; परमं तीर्थं, परमं ज्ञानं, दृश्यं फलप्रदं च। यस्य कृपया, हे राजन्, इहैव फलप्राप्तिः, परलोकसुखं, कीर्ति यशः च लभ्यते। गुरोः कृपया, महात्मनः कृपया, शिष्यः त्रिलोक्यं चराचरं प्रत्यक्षं पश्यति। शिष्यः लोकाचारं, लोकधर्मं, ज्ञानं च लभते, मोक्षं च प्राप्नोति। यथा सूर्यः सर्वलोकान् प्रकाशयति, तथा गुरुः शिष्याणां प्रकाशकः, उत्तममार्गः च। सोमः अपि रात्रौ प्रकाशते, तस्य तेजसा चराचरवशीकरणं भवति। दीपः गृहसमूहे प्रकाशयति, तस्य ज्योत्या घनतमः नश्यति। गुरुः शिष्यं अज्ञानान्धकारे स्थितं स्वप्रकाशेन उपदेशेन च प्रकाशयति, हे बुद्धिमन्। सूर्यः दिवसे प्रकाशयति, चन्द्रः रात्रौ, दीपः गृहे तमः नाशयति। रात्रौ, दिवसे, गृहे च गुरुः शिष्यं प्रकाशयति; गुरुः अज्ञानरूपं तमः नाशयति। अतः, भूमिपते, गुरुः शिष्याणां परमं तीर्थं; एतद् ज्ञात्वा शिष्यः सदैव तं पूजयेत्। गुरुं पुण्यसम्पन्नं मन्यन् शिष्यः त्रिविधेन कर्मणा सेवेत्; तत्र, हे ब्राह्मण, पुरातनं इतिहासं कथ्यते। भृगुवंशसमुत्पन्नः महात्मा च्यवनः सर्वपापहरः इति प्रसिद्धः। एकदा, हे राजन्, तस्मिन् ज्ञानलाभाय चिन्ता उत्पन्ना—'कदा अहम् पृथिव्यां ज्ञानसम्पन्नः भविष्यामि?' तस्मिन् ज्ञानकामे मुनेः दिनरात्रं चिन्तयतः, तस्य मनसि दृढनिश्चयः अभवत्। 'अहम् तीर्थयात्रां करिष्यामि, यथेष्टफलप्रदां, गृहं, क्षेत्रं, पत्नीं, पुत्रं, धनं च त्यजन्।' ततः तीर्थयात्रानिमित्तं पृथिवीं विचरन्, गङ्गायाः प्रवाहानुगमनं कृतवान्। नर्मदा, सरस्वती, गोदावरीसदृशाः सर्वनद्यः, समुद्रं च, तत्र तत्र तीर्थयात्रां कृतवान्। सर्वेषु तीर्थेषु, क्षेत्रेषु, देवस्य पवित्रलिङ्गेषु च विचरन्, तीर्थयात्रानिमित्तं तत्र गतवान्। तैः तीर्थैः चरन्, उत्तमं क्षेत्रं प्राप्तवान्; तदा तस्य शरीरं शुद्धं अभवत्, सूर्यतेजस्सदृशं दीप्तिमत्। च्यवनः तेन कर्मणा शुद्धात्मा दीप्त्या प्रकाशितः। एवं पद्मपुराणे भूखण्डे मातापितृगुरुतीर्थमहात्म्यवर्णनं सम्यक् सम्प्राप्तम्।