भाग्यस्य मोहितः प्राणी, ग्रीवायां बद्धं पाशं न पश्यति; कालः समः वा विषमः वा, सम्मानहानिं जनयति। कालः सर्वत्र तिरस्कारं आनीयति, दाता वा भिक्षुकः पुनः पुनः पुरुषं करोति। स्थावरजङ्गमं, दिवि भूमौ वा, सर्वं कालः मितिं करोति; काल एव हि जगत्। कालः अनादि अनन्तः, सृष्टिकर्ता, जगतः परमकारणम्; कालः लोकेषु फलं पक्वं करोति यथा वृक्षः फलम्। न मन्त्रैः, न तपसा, न दानैः, न मित्रैः, न बान्धवैः, कालदुःखितं जनं रक्षitum शक्यते। कालः त्रिणि बन्धानि करोति—विवाहः, जन्म, मृत्यु—यत्र, यदा, येन; तानि अतीर्तुं न शक्यन्ते। यथा वायुः मेघान् आकाशे चालयति, तथा कालः कर्मबन्धेन जगत् चालयति। सुकर्म आह—एषः कालः कर्मसंयुक्तः, जनैः सेवितः; कालः कर्म प्रेरयति, स्वयम् न करोति। दुःखानि, मृत्युदोषाः, सर्पाः, रोगाः—सर्वे कर्मबद्धाः मानवेषु विहरन्ति। सुखहेतवः, पुण्यसंयुक्ताः, सर्वे कर्मसंबद्धाः; तेषां शुभाशुभं न दृश्यते। कर्मकर्तारः, कर्मबान्धवाः, कर्म जनं सुखदुःखयोः प्रेरयन्ति। यथा सुवर्णं वा रजतं रूपानुसारं विकारं प्राप्नोति, तथा जीवः स्वकर्मबद्धः तस्य शक्त्या अनुसरति। पञ्च—आयुः, कर्म, वित्तम्, ज्ञानम्, मृत्यु—गर्भस्थायाः देहिनः निर्मितानि। यथा कुम्भकारः मृत्तिकायाः यदिच्छति रूपं करोति, तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारं अनुसरति। दैवत्वं, मानवत्वं, पशुत्वं, पक्षित्वं, अधःस्थावरत्वं—सर्वं स्वकर्मणा प्राप्यते। स्वकृतं एव प्राणी अनुभवति—स्वनियुक्तं दुःखं, स्वनियुक्तं सुखं। गर्भशय्यां गृहीत्वा, पूर्वदेहस्य फलानि भुङ्क्ते; जनाः स्वकर्मं भूमौ कदापि न त्यजन्ति। बलात् वा बुद्ध्या वा, अन्यथा कर्तुं समर्थः अपि, जनः शुभकर्म, दुःख, सुखं अनुभवति। कारणं लब्ध्वा, जनः कर्मबन्धैः सदा बद्धः, यथा वत्सः सहस्रगोमध्ये मातरं पश्यति। शुभाशुभकर्माणि कर्तारं अनुसरन्ति; भोगातिरिक्तं नाशः नास्ति। पूर्वकर्मबन्धं कः परिवर्तयितुं शक्नोति? शीघ्रं धावन् अपि, भाग्येन अनुयातः। यथा कर्तुं कर्म पूर्वं कृतं, तेन सह शय्यां उपविशति; स्थितं उपगच्छति, गच्छन्तं अनुसरति। कर्म कर्तृणा कृतं, तस्य छायाः अनुसरति; यथा छाया च प्रकाशः सदा संलग्नौ। एवं कर्म कर्ता च सदा संलग्नौ; ग्रहाः, रोगाः, विषम्, सर्पाः, यक्षिण्यः, राक्षसाः अपि। ते जनं पूर्वकर्मदुःखितं पश्चात् पीडयन्ति; यत्र तस्य सुखं वा दुःखं अनुभवितव्यं। तत्र तं पाशेन बद्ध्वा, भाग्येन बलात् नीयते; भाग्यं हि सुखदुःखप्रदानं प्राणिनां स्वामी। जाग्रत् वा सुप्तः वा, कर्म भिन्नं मन्यते; किन्तु विद्वांसः जानन्ति—भाग्यं एव तद् करोति। यत् शस्त्रैः, अग्निना, विषेण, दुर्गेण रक्षितम्, तद् रक्षितम्; अरक्षितं सत्यम्, तद् भाग्येन रक्षितम्। यत् भाग्येन विनष्टम्, तस्य रक्षणं नास्ति; यथा बीजानि, वित्तं भूमौ रोपितम्। एवं कर्माणि आत्मनि स्थितानि, उद्भवन्ति; यथा दीपः तैलक्षये नश्यति। कर्मक्षये, जीवः देहविनाशं प्राप्नोति; तस्माद् मृत्युं तत्त्वविदः कर्मक्षयात् उत्पन्नं वदन्ति। नानाप्राणी, रोगाः मृत्युकारणानि; मम अपि पूर्वकृतं फलम्, अन्यथा न शक्यते। आगतम्, नास्ति संशयः; स्त्री अस्ति, नास्ति विकल्पः; कुत्र मम गृहम्, कुत्र नटाः, नर्तकाः आगता? तेषां संगमेन, शरीरं जरया ग्रस्तम्; मम सर्वं यद् अभूत्, कर्मणः कारणं निश्चितं मन्ये। अतः कर्म प्रमुखम्, अन्य उपायाः व्यर्थाः; पूर्वं देवानां राज्ञा, उत्तमदूतः मम कृते प्रेषितः। मातलिः नाम दूतः प्रेषितः, तस्य वचनं न श्रुतम्; तस्य कर्मणः फलम् अद्य मम दृष्टम्। एवं चिन्तयन्, महादुःखेन पीडितः; यदि अहं सर्पस्य वचनं न करोमि, स्नेहात्, सर्वथा। सत्यं धर्मः च विहरिष्यतः, नास्ति संशयः; यत् मम आगतम्, तद् यथाकर्म दृष्टम्। भविष्यति, नास्ति संशयः; भाग्यं दुस्तरम्; तथा चिन्तयन्, ययातिः भूमिपतिः, कृष्णं, दुःखहरं, शरणं गच्छति; हरिं ध्यायन्, नमन्, ततो मधुसूदनं मनसा स्तौति।