तत्र कपिश्वरादित्यनाम्ना तीरथमुत्तमं कृतवन्तः। तस्मिन्नेव तीरथे यः पुरुषः स्नानं कृत्वा पितृभ्यः तर्पणं ददाति, स कपिश्वरादित्यं दृष्ट्वा ब्रह्महत्या-पापात् विमुक्तः भवति। विशेषतः चैत्राष्टम्यां तत्र स्नानं कर्तव्यम्। तत्र हनुमत्प्रमुखा: त्रिदिनं स्नानं कृतवन्तः। एषा कपितीर्थस्य शक्ति: यथा तुभ्यम् उद्घोषिता। तस्मिन्नेव तीरथे यः पुरुषः स्नानं कृत्वा कपिश्वरं पूजयति, स सुंदरः भवति, अनेकेषु सुखेषु रमते—नात्र संशयः। यः बलं वा धर्मं वा पुत्रं वा इच्छति, स सर्वं कपितीर्थस्य प्रभावेन सदा लभते। एवं पद्ममहापुराणे, उत्तरखण्डे, पंचपञ्चाशत्तिसहस्रगाथासंहितायाम्, उमा-महेश्वरसंवादे, कपितीर्थमाहात्म्यनाम द्विशतचत्वारिंशदधिकशततमं अध्यायः समाप्तः। महादेवः उवाच—देवि, ततः ब्रह्मवल्लीमहातीर्थं गन्तव्यम्। तस्य तीरथस्य स्वरूपं शृणु। यत्र ब्रह्मवतीनदी ब्रह्मवल्लीं संप्राप्ता, तत् ब्रह्मतीर्थं नाम्ना विख्यातम्, प्रयागसमं मन्यते। तत्र पिण्डदानं कृत्वा पितरः द्वादशवर्षपर्यन्तं तृप्तिम् अवाप्नुवन्ति—एवं ब्रह्मणा प्रतिपादितम्। विशेषतः ब्रह्मवल्ल्यां गयायाः कर्मसमं पुण्यं लभ्यते; यथाविधि कृतं कर्म पितरः तृप्तिम् अवाप्नुवन्ति। तत्र गोदानं भूमिदानं अन्नदानं च—एतेषु दानेषु ब्रह्मवल्ल्यां दत्तं पुण्यं तेषां दानानां समं भवति। अत्र सनकादयः विधिवत् स्नानं कृत्वा, परब्रह्मणि ध्यानं स्थापयित्वा, विष्णोः लोकं प्राप्नुवन्ति। पुष्करे, गङ्गायां, अमरकण्टकक्षेत्रे च—यद् फलम् मनुष्यः याति, तत् फलम् ब्रह्मवल्ल्यां विशेषतः लभ्यते। ये च चन्द्रसूर्यग्रहणे दानं ददाति, तेषां ब्रह्मवल्ल्यां तदेव फलम् लभ्यते; ते दिव्यरूपधारिणः शङ्खचक्रगदायुक्ताः भवन्ति। स्नानं कृत्वा तुलसीमालां धारयित्वा नारायणं स्मरन्तः, ते स्वर्गं गच्छन्ति, वैकुण्ठस्य दिव्यं नित्यं सुखमयं धाम प्राप्नुवन्ति। एवं ब्रह्मवल्लीतीर्थस्य माहात्म्यं उक्तम्। ततः खण्डतीर्थे प्रसिद्धं वृषतीर्थं गन्तव्यम्। तत्र स्नानं कृत्वा, पूर्वं गोलोके स्थिताः गावः स्वर्गं प्राप्ताः। खण्डतीर्थस्य धर्मेण, ताः जगन्मातरः गावः, शापात् पतिताः स्वलोकात्, पुनः धर्मेण उद्धृताः; अतः तद् खण्डतीर्थं इति प्रसिद्धम्। पार्वती उवाच—कस्य शापः पूर्वकाले जगन्मातरः गावः प्राप्तः? कथं ताः स्वलोकात् पतिताः, कथं धर्मेण रक्षिताः? महादेवः उवाच—एकदा गोलोके मातृभिः सह क्रीडन्त्यः, वृषभः विहारकाले विष्ठां मूत्रं च मुक्तवान्, यत् हरस्य शिरसि पतितम्। ततः हरः तद् अपराधं दृष्ट्वा शापं दत्तवान्—"अवधानं ह्रासयित्वा स्वलोकात् पतित्वा पृथ्वीं गच्छथ।" शप्ताः ताः गावः भगवन्तं हरं प्रसादयित्वा प्रार्थयन्ति—"पुनः स्वलोकं प्राप्नुयाम।" हरः उक्तवान्—"यदा ब्रह्मवल्लीसमीपे ब्रह्मवतीतीर्थे खण्डसरोवरे स्नानं करिष्यथ, तदा निश्चितं स्वर्गं गच्छथ।" ततः गोकुलनाथेन सह स्नानं कृत्वा, ताः गावः शुद्धाः महादेवसमीपे स्वर्गं गच्छन्ति। यः पुरुषः गोसरस्मिन्स्नानं कृत्वा तत्र पितृभ्यः तर्पणं ददाति, स गोलोकं प्राप्नोति, दाहविनाशात् मुक्तः भवति। तत्र निराहारः स्थित्वा गोमयपिण्डं दत्त्वा, स यावत् चतुर्दश इन्द्राः तिष्ठन्ति, तावत् सुखेन संपन्नः भवति। खण्डतीर्थे दशलक्षगोदानस्य निश्चितं फलम् लभ्यते—नात्र संशयः। खण्डतीर्थे वृषभमूत्रयुक्तं तीर्थजलं पानं कृत्वा, मनुष्यः तत्क्षणं शुद्धः भवति—नात्र संशयः। खण्डतीर्थात् श्रेष्ठतरं तीर्थं न कदापि जातं, न भविष्यति; ये तत्र गच्छन्ति, ते पुण्यसम्पन्नाः भवन्ति। तत्र गत्वा, श्रेष्ठदेव, गोः पूजनं कृत्वा, वृषभं पूजयित्वा, मनसा स्नानं कर्तव्यम्। तेन पूजनेन, नात्र संशयः, गौलोके दीर्घकालं वासः भवति; विशेषतः तत्र सुवर्णगोः दानं कृत्वा, तावत् सुखं लभन्ति यावत् चतुर्दश इन्द्राः। दशगोः दानं द्विजाय तत्र कृत्वा, खण्डतीर्थे अनन्तफलं कर्म इति प्रसिद्धम्। तत्र पिप्पलवृक्षं रोपयितुं बुधः कर्तव्यम्। एवं कृत्वा, देवदेवि, पितृलोकं प्राप्नोति; पंच दिव्यानामामलक्याः वृक्षान् रोपयित्वा, इह सुखं भुक्त्वा, हरिलोकं गच्छन्ति। एवं पद्ममहापुराणे, पंचपञ्चाशत्तिसहस्रगाथासंहितायाम्, उत्तरखण्डे, उमा-महेश्वरसंवादे, खण्डतीर्थनाम द्विशतचत्वारिंशदधिकशततमं अध्यायः समाप्तः। महादेवः उवाच—ततः जम्बूतीर्थं स्नानाय गन्तव्यम्, यत् पापनाशनं, कलियुगे पुरुषाणां स्वर्गप्राप्तये सीढिवत् तिष्ठति। तत्र उत्तमं दशाङ्गगिरिं, यत्र जाम्बवता कपिलिङ्गं स्थापितम्, देवसंघैः पूजितम्। यदा रामः रावणं राक्षसं हत्वा, तदा जाम्बवत् सर्वदिशासु ढक्कानिनादेन उद्घोषितवान्—"रामः विजयी, रावणः युद्धे हतः, सीता प्राप्ता!" इति। तस्मिन्नेव शुभे तीर्थे स्नानं कृतम्। एवं एतेषु तीर्थेषु स्नानदानपूजनादिभिः मनुष्यः पापात् विमुक्तः, पुण्यसम्पन्नः, दिव्यलोकप्राप्तिं च लभते—एषा पद्मपुराणस्य उत्तमकथाः।