श्रीमहादेवः उवाच— अहं सर्वान् इच्छितान् कामान् ददामि, चतुर्दशेन्द्राणां कामान् पर्यन्तम्। अत्र ये ब्राह्मणाः आगच्छन्ति रुद्रजपादि कर्माणि च यथायोग्यं श्रद्धया कुर्वन्ति, तेषां स्त्रीसुखं पुत्रसुखं पुनः संपदा वृद्धिं च ददामि। इदं शृणु, यथार्थं वदामि। कम्बुतीरथे, पुरुषः स्नानं कृत्वा पितृभ्यः तर्पणं समर्प्य, निर्मलानां सर्वेश्वरस्य नारायणस्य पूजनं कुर्यात्। तत्र ब्राह्मणान् विधिवत् दानं दत्त्वा, तीरथस्य प्रभावेन विष्णुलोकं प्राप्नोति। पूर्वं तत्र राजर्षिः विश्वामित्रः, बुद्धिमान् सन्तानकामनया, घोरं तपः अकरोत्। स वायुभक्षः उपवासेन स्थिरः, विष्णुपूजारतः विष्णुध्याननिष्ठः आसीत्। तेन तपसा स इच्छितं सन्तानं प्राप्तवान्। यः पुरुषः सन्तानकामनया कम्बुतीरथं गच्छति, स नित्यं सन्तानं प्राप्नोति—सत्यं सत्यं, सुन्दरवदने। एवं कम्बुतीरथस्य महिमा। ततः कपिश्वरनाम्नि तीरथे, रक्तसिंहसमीपे, महापापनाशकं, देवेषु श्रेष्ठं, गन्तव्यं। पूर्वं रामरावणयुद्धे सेतुबंधने, श्रेष्ठं पर्वतं वानरैः विशेषतः आनीतम्। तत्र कपिश्वरादित्यनाम्ना उत्तमं तीरथं कृतम्। तत्र स्नानं कृत्वा पितृभ्यः तर्पणं दत्त्वा, कपिश्वरादित्यं दृष्ट्वा, ब्राह्मणहत्यापापात् विमुक्तः भवति। विशेषतः चैत्राष्टम्यां स्नानं कर्तव्यम्। तत्र हनुमत्प्रमुखैः वानरैः त्रिदिनं स्नानं कृतम्। एषा कपितीरथस्य शक्ति, यथोक्तं तुभ्यम्। तत्र स्नानं कृत्वा कपिश्वरं पूजयन् पुरुषः सुन्दरः भवति, बहूनि सुखानि भुङ्क्ते—नात्र संशयः। यः बलं धर्मं पुत्रं वा इच्छति, सर्वं कपितीरथस्य प्रभावेन प्राप्नोति। एवं कपितीरथस्य महिमा उक्ता। ततः ब्रह्मवल्लीमहातीर्थं गन्तव्यम्। तस्य स्वरूपं शृणु, सुरेश्वरि। यत्र ब्रह्मवतीजलानि ब्रह्मवल्लीजलैः संयुज्यन्ते, तद् ब्रह्मतीर्थं नाम्ना प्रसिद्धं, प्रयागसमं। तत्र पिण्डदानेन पितृभ्यः द्वादशवर्षपर्यन्तं तृप्तिः लभ्यते, ब्रह्मणा निश्चितं। विशेषतः ब्रह्मवल्ल्यां, गयायाः समं पुण्यं लभ्यते; यथाविधि कृत्ये पितृभ्यः तृप्तिः सिध्यति। गवां भूमेः अन्नस्य च दानं, विशेषतः ब्रह्मवल्ल्यां, तादृशं पुण्यं ददाति। अत्र सनकादयः स्नानं विधिना कृत्वा, परब्रह्मणि ध्यानं स्थापयित्वा, विष्णुलोकं प्राप्तवन्तः। पुष्करे, गङ्गायां, अमरकण्टकक्षेत्रे च, यत् फलम् उपलभ्यते, तत् फलम् ब्रह्मवल्ल्यां अपि विशेषतः लभ्यते। चन्द्रसूर्यग्रहणे दानं कृत्वा, तद् फलम् ब्रह्मवल्ल्यां अपि लभ्यते, सुरेश्वरि। ते दिव्यरूपिणः शङ्खचक्रगदायुक्ताः भवन्ति। स्नानं कृत्वा, तुलसीमालां धारयित्वा, नारायणस्मरणं कृत्वा, ते दिव्यं सुखमयं नित्यं वैकुण्ठधामं गच्छन्ति। एवं ब्रह्मवल्लीतीर्थस्य महिमा। ततः खण्डतीर्थे प्रसिद्धं वृषतीर्थं गन्तव्यम्। तत्र स्नानं कृत्वा, गोलोकस्थाः गावः पूर्वं स्वर्गं प्राप्ताः। खण्डतीर्थस्य धर्मेण, मातरः गावः, शापात् पतिताः, पुनः स्वर्गं प्राप्ताः; अतः खण्डतीर्थं इति प्रसिद्धम्। पार्वती उवाच— कस्य शापः मातरः गावः प्राचीनकाले अभिप्राप्ताः? कथं ताः पतिताः, कथं धर्मेण रक्षिताः? श्रीमहादेवः उवाच— गोलोके मातृभिः सह क्रीडन्त्याः, वृषभः मलमूत्रं च मुक्तवान्, यत् हरस्य शिरसि पतितम्। तदा हरः तस्मात् अपराधात् शापं दत्तवान्— 'अज्ञानं प्राप्य, स्वलोकात् पृथ्वीं यास्यथ।' ताः शप्ताः गावः भगवंतं हरं प्रसादयित्वा, प्रार्थयन्ति— 'पुनः स्वलोकं प्राप्नुमः।' ब्रह्मवल्लीसमीपे ब्रह्मवतीतीर्थे, खण्डसरोवरे स्नानं कृत्वा, निश्चितं स्वर्गं प्राप्नवः। ततः गोपालपतिना सह स्नानं कृत्वा, गावः शुद्धाः, महादेवसमीपे स्वर्गं गताः। यः पुरुषः गोसरोवरे स्नानं कृत्वा, पितृभ्यः तर्पणं ददाति, स गोलोकं प्राप्य, दाहविनाशं लभते। तत्र अनाहारः स्थित्वा, गोमयपिण्डं समर्प्य, स पुरुषः चतुर्दशेन्द्रकालपर्यन्तं सुखी भवति। दशलक्षगवां दानस्य निश्चितं फलम् अपि खण्डतीर्थे लभ्यते—नात्र संशयः। यः खण्डतीर्थे वृषभमूत्रयुतं तीर्थजलं पिबति, स तत्क्षणमेव शुद्धः भवति। खण्डतीर्थात् पुण्यतरं तीर्थं न कदापि आसीत् न भविष्यति; ये तत्र गच्छन्ति, सुरेश्वरि, ते पुण्यसम्पन्नाः भवन्ति। तत्र गत्वा, सुरेश्वरि, गोः पूजनं कृत्वा, वृषभं पूजयित्वा, एकाग्रचित्तः स्नानं कुर्यात्। एवं श्रीपद्ममहापुराणे उत्तरखण्डे उमामहेश्वरसंवादे कपितीरथमहात्म्यं, ब्रह्मवल्लीतीर्थस्य महिमा, खण्डतीर्थस्य पुण्यवृत्तान्तं च, श्रद्धया उक्तम्।