राज्ञां श्रेष्ठतम, तस्मात् अश्रुभ्यः पश्चात् जराऽभवत्; ताभ्यः च वियोगो नाम, लोकनाशनः, उत्पन्नः। ताभ्यः दुःखस्य दुःखदुःखयोः द्वौ तीक्ष्णौ व्याधी समुत्पन्नौ; ततो मूर्छा नाम महाभीषणा, सुखनाशिनी, जाता। दुःखात्, महाबाहो, कामातुरता, मोहः, भ्रमः, व्याकुलता, उन्मादः, मृत्युः च अपि जाताः। रत्याः अश्रुबिन्दुभ्यः लोकनाशकाः सर्वे दुःखचिह्नयुक्ताः प्रादुरासन्, ये रत्याः पार्श्वे दृष्टाः। हे राजन्, ते मूर्तिमन्तः गुणैः सहिताः जाताः; कश्चन तदा अवदत्—एषः कामः आगतः। कामं दृष्ट्वा रति महता हर्षेण पूर्णा, भावसंप्लुताः अश्रवः तस्याः नेत्राभ्यां अपतन्। महाबाहो, तदा जलमध्यगताः चञ्चलतया प्राणिनः अभवन्; तस्मात् तदा स्नेहः, कीर्तिः, लज्जा च उत्पन्नाः, नरश्रेष्ठ। ताभ्यः महानन्दा नाम, अपरः च शान्तिः, राजश्रेष्ठ, जातौ; शुभे यौवत्यौ, रम्यसंयोगप्रदा, जाताः। लीलाख्यया, क्रीडाख्यया च, चित्तसंयोगः च, महाबाहो, जातः; रत्याः वामनेत्रात् हर्षबिन्दवः अपतन्। जलान्ते, राजन्, ते बिन्दवः अपतन्; तेषां मध्ये रम्यं कमलं समुत्पन्नम्; तस्मात् कमलात् रूपवती कन्या जाता। सा रत्याः कन्या अश्रुबिन्दुमती नाम्ना, नरश्रेष्ठ; स्नेहेन सा सदा समीपे स्थित्वा सुखं ददाति। सख्यभावेन, सदा हृष्टा शुभा, सा विशालाख्या वरुणस्य कन्या इति प्रसिद्धा, राजन्। एवं तस्याः कथान्ते, अहम् अपि स्नेहात् सदा सौम्यभावेन आचरामि; एतत् सर्वं तव च तस्याः च सम्बन्धं यथावत् आख्यातम्। पतिं कामयमाना सा रम्यवदना तपः अकरोत्, राजन्; राजा उवाच—त्वया सर्वं शुभे आख्यातं मया ज्ञातम्, शृणु। रत्याः एषा कन्या, सुन्दरवदने, माम् एवं पूजयतु; यत् यत् कन्या इच्छति, तत् सर्वं दास्यामि। कुरु, शुभे, यथास्या मम वशं आगच्छेत्; विशालाऽब्रवीत्—तस्याः व्रतम् वक्ष्यामि, शृणु राजन्। युवान्, सर्वज्ञः, वीरचिह्नयुक्तः, इन्द्रतुल्यः, धर्मनिष्ठः पुरुषः; तेजस्वी, महाबुद्धिः, दातारः, यज्ञेषु श्रेष्ठः, धर्मगुणसारवित्, पुण्यपात्रः; नराणाम् इन्द्रवत्, धर्मनिष्ठः, महायाजी, सर्वसम्पन्नः, नारायणसदृशः; सदा देवप्रियः, ब्राह्मणानां महाप्रियः, ब्रह्मनिष्ठः, वेदसारवित्, त्रिषु लोकेषु कीर्तिमान्। एवंगुणसम्पन्नं, त्रिलोकेषु पूजितं, या कन्या हृदि चिन्तयति, स बुद्धिमान्, महाप्रियः, सुन्दरः पतिः। ययातिरुवाच—एवंगुणसम्पन्नं मां विद्धि, यः अत्र आगतः; सः अस्याः योग्यः पतिः, सृष्टिकर्त्रा निर्मितः, न संशयः। विशालोवाच—त्वां जानामि, राजन्, त्रिषु लोकेषु पुण्यवर्धितम्; पूर्वोक्ताः गुणाः सर्वे त्वयि सन्ति। एवम् अपि, एका दोषात् सा त्वां न गणयति; एष मे संशयः, राजन्—त्वं विष्णुस्वभावः। ययातिरुवाच—यमेन अप्रियः यो महान् दोषः, सः स्पष्टं वद; सत्यं वद, सुश्रोणि, दर्शय च सौम्यं मुखम्। विशालोवाच—स्वदोषं त्वं न जानासि, भूमिपते; तव शरीरे जरा व्याप्य स्थिताऽस्ति, तेन सा त्वां न गृह्णाति। एवं गुरूणि अप्रियां वचनानि श्रुत्वा, भूमिपतिः महान् शोकग्रस्तः, पुनः तस्यै उवाच। ययातिरुवाच—सुमुखि, न अहं जानामि कस्यचित् संसर्गात् मम शरीरे जरा जातम्; न जानामि कुतः एषा जरा मम प्राप्ता। या कामना तस्याः, त्रिषु लोकेषु दुर्लभापि, तां दातुम् इच्छामि; सा उत्तमं वरं वृणोतु। विशालोवाच—यदा त्वं जरया विमुक्तः, तदा सा त्वया तुष्टा भविष्यति; नूनम्, राजन्, सत्यं वदामि, सत्यं हि। इति परम्परा, राजन्, जरां पुत्रे, भ्रात्रे, सेवके वा स्थापयन्ति; या कस्मिन् देहं प्रविशति। तस्य यौवनं गृहीत्वा, जरा तस्मै दत्ता; एवं उभयोः प्रियः संधिः सुखदायकः। यथा स्वस्य पुण्यस्य फलम् ददाति दयया, राजन्, तथा तस्य पुण्यस्य फलम् एव लभ्यते—न संशयः। यत् कष्टेन अर्जितं पुण्यं परस्मै दत्तम्, तत् तस्य उत्तमं भवति, सः तस्य फलम् भुङ्क्ते। राजन्, तव यौवनं पुत्राय दत्तव्यम्; तं गृहीत्वा, सौन्दर्ययुक्तः भूत्वा, समागच्छ, भूमिपते। यदा कदा इच्छसि, कुरुनन्दन, तदा भुङ्क्ष्व; इत्येवमुक्त्वा विशालाऽनुनता बभूव। सुकर्मा उवाच—एवं श्रुत्वा राजा विशालां प्रति उवाच। राजा उवाच—एवं अस्तु, शुभे, यथोक्तं तत्करिष्यामि। राजा ययातिः, मोहितः, कामासक्तः, स्वगृहं गतः, पुत्रान् आहूय, तान् इदं वचनं उवाच। सः तुर्वसुं, पूरुं, कुरुं, यदुं च आह्वयत्, पितृभक्तान्; तान् उवाच—पुत्राः, मम वचनं कुरुत, मम सुखं विधत्त। पुत्रा ऊचुः—पित्रा आज्ञापितं कर्तव्यम्, शुभम् अशुभं वा; शीघ्रं वद, पितर्, न संशयः, कृतं मन्यस्व।