सर्वे तदा भगवान् कामस्य आदेशानुसारं भूमौ गन्तव्यमिति निश्चित्य, कामः उवाच—“युवयोः प्रियं धर्म्यं च कर्तुं नूनं करिष्यामि।” ततः तेषां मध्ये एकत्वेन राजा च अहं च प्रतियोगायाम् उपस्थिता इत्युक्त्वा, सर्वे नहुषराजस्य समीपं अगच्छन्। तत्र कामः अन्यैः सह, अभिनेतृरूपं धारयित्वा, द्विजश्रेष्ठ, शुभाशिषः दत्त्वा, उत्तमं नाटकम् अवदन्। ययातिः भूमिपतिः तेषां वचनं श्रुत्वा, बुद्धिमान् सभा देवसभा इव विद्वद्भिः पूर्णां कृतवान्। ततः स राजा स्वयम् ज्ञानविज्ञाननिपुणः आगतः, नहुषः तेषां नाटकं अपश्यत्। तत्र ते वामनस्य कर्म जन्म च, ब्राह्मणरूपधारिणः अप्रतिमरूपस्य, उत्तमं गीतं गायन्तः निनैषुः। तस्मिन्नेव काले जरा सुशिलात्यागिनी रूपेण गायन्ती, हास्यलालित्यगम्येन गीत्या, लीलाभिः, हास्येन च, तत्र स राजा काममायया च मधुरवचनैः, दिव्यनाट्यभावेन मोहितः अभवत्। पूर्वं बलेन सह विंध्यावल्याः यथा, तथा कामः वामनरूपं निर्मितवान्। कामः स्वयं सूत्रधारः अभवत्, वसन्तः सहायः, रति प्रियसंगेन नर्तकीरूपं धारयित्वा, नृत्ये गूढं संचरन्ती। मकरन्दः बुद्धिमान् तं राजानं प्रेरयामास। राजा उत्तमानृत्यं गीतं च यावत् पश्यति शृणोति च, तावत् स महती नर्तकीनाट्येन मोहितः अभवत्। एवं ययातिचरिते मातापितरौ तीर्थे, पद्मपुराणस्य भौमिखण्डे, वेनकथायां, षट्षष्टितमोऽध्यायः समाप्तः। सुकर्मा उवाच—कामस्य गीतनृत्यहास्यलालित्यैः पिप्पलः राजर्षिः अभिनेतृरूपेण मोहितः अभवत्। नहुषपुत्रः राजा, मलमूत्रे विमोचित्वा, पदप्रक्षालनं विना आसने उपविष्टः। तस्मिन्नेव काले जरा तं राजानं प्रविष्टवती; कामेणापि, इन्द्रस्य कार्यं तस्य हिताय सिद्धम्। नाटके समाप्ते, जनाः तत्र त्यक्त्वा, धर्मात्मा राजा जरया अभिभूतः, कामे आसक्तचित्तः अभवत्। काममोहविमूढः, विक्षिप्तः, इन्द्रियाणि दुर्बलानि, धर्मात्मा राजा अत्यन्तं रतिमोहितः, विषयैः बहुलं प्रवृत्तः। एकदा राजा मृगयाव्यसनपीडितः, वनं प्रविश्य तत्र क्रीडति, मोहबन्धनबलात्। स राजा सरसि क्रीडन्, अद्भुतं चतुर्ःश्रृङ्गमृगं समीपं आगतम्। तं मृगं सर्वाङ्गसुन्दरं, सुवर्णवर्णं, रत्नमण्डितं, आश्चर्यरूपं, रम्यं, मनोहरं अपश्यत्। धनुष्मान्, शरं सज्जीकृत्य, शीघ्रं तत्र अभ्यधावत्—“कश्चित् मायावी दानवः अत्र आगतः” इति चिन्तयन्। मृगेन दूरं नीतः, राजा रथवेगेन शीघ्रं गतः, श्रमेण क्लान्तः। तत्र दृष्ट्वा, मृगः दृष्टिपथात् लीनः; तत्र राजा अद्भुतं वनं अपश्यत्, नन्दनवनसदृशं रम्यं। तत्र शुभवृक्षैः, पञ्चभूतैः शोभितं, शुभचन्दनैः, कदलीसमूहैः अलङ्कृतं। बकुल, अशोक, पुन्नाग, नारिकेल, तिन्दुक, सुपारी, खर्जूर, शुक्लपद्म, सप्तपर्णवृक्षाः तत्र आसन्। पुष्पितकर्णिकाराः, विविधफलवृक्षाः, केतक, पाटलपुष्पाणि सर्वत्र सौरभ्ययुक्तानि। तत्र राजा उत्तमं सरः अपश्यत्, पुण्यजलसम्पन्नं, विस्तीर्णं, पञ्चयोजनं विस्तृतं। हंसक्रौञ्चैः पूर्णं, जलपक्षिस्वरैः निनादितं, पद्मैः अलङ्कृतं, शुक्लकुमुदैः दीप्तं। रक्तपद्मैः, सुवर्णपद्मैः, नीलपद्मैः, कल्हारैः शोभितं। सर्वत्र मदोन्मत्तभृङ्गनिनादैः आक्रान्तं, तद् उत्तमं सरः सर्वगुणैः युक्तं राजा अपश्यत्। पञ्चयोजनविस्तीर्णं, दशयोजनदीर्घं, सर्वतः शुभं, दिव्यगुणैः अलङ्कृतं। रथवेगेन क्लान्तः, किंचित् श्रान्तः, आम्रच्छायायाम् नदीतीरे उपविष्टः। स्नात्वा, शीतं, पद्मगन्धयुक्तं जलं पीत्वा, तस्य श्रान्तिः अमृतोपमेन शान्ता अभवत्। ततः राजा तत्र वृक्षच्छायायाम् उपविष्टः, गायनध्वनिं शृणोति, यथा तत्र गायनं प्रवर्तते। तद् स्वरं दिव्यस्त्रीगायनमिव श्रुत्वा, राजा संगीतप्रियः, चिन्तायाम् मग्नः अभवत्। धर्मात्मा राजा क्षणं विचारयन्, तस्मिन्नेव समये, पूर्णस्तनजघनां रम्यां स्त्रीं अपश्यत्। राजा तां वनं आगतम्, सर्वाभरणभूषितां, शुभलक्षणयुक्तां अपश्यत्। सा वनं प्रविश्य, राज्ञः पुरतः स्थित्वा, राजा पप्रच्छ—“काऽसि? कस्य वा भविष्यसि?” “किमर्थं आगता? कारणं वद।” इत्युपपृच्छता, सा किंचिदपि न उवाच, हे पिप्पल।